ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
===========

NGUYỄN THỊ QUYÊN

ĐẢNG BỘ TỈNH QUẢNG NINH LÃNH ĐẠO
PHÁT TRIỂN KINH TẾ TƯ NHÂN
TỪ NĂM 1991 ĐẾN NĂM 2005

LUẬN VĂN THẠC SĨ LỊCH SỬ

Hà Nội - 2015


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
===========

NGUYỄN THỊ QUYÊN

ĐẢNG BỘ TỈNH QUẢNG NINH LÃNH ĐẠO
PHÁT TRIỂN KINH TẾ TƯ NHÂN
TỪ NĂM 1991 ĐẾN NĂM 2005

Chuyên Ngành: Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam
Mã số: 60 22 03 15

LUẬN VĂN THẠC SĨ LỊCH SỬ
Người hướng dẫn khoa học: TS. PHẠM THỊ LƯƠNG DIỆU


Trong nền kinh tế thị trường hiện nay, phát triển kinh tế tư nhân có ý
nghĩa hết sức quan trọng nhằm tạo ra động lực thúc đẩy hoạt động sản xuất;
hình thành, duy trì và phát triển sự cạnh tranh trong nền kinh tế để tạo nên
một nền kinh tế năng động, hiệu quả cao hơn; tiến hành khai thác và sử
dụng một cách có hiệu quả nguồn nhân lực, thu hút lao động và tạo thêm
nhiều việc làm mới ở cả thành thị và nông thôn. Đối với bất kỳ một quốc
gia nào trên thế giới, phát triển kinh tế tư nhân chính là chìa khóa thúc đẩy
nền kinh tế hoàn thiện và phát triển mạnh mẽ hơn.
Kinh tế tư nhân có vai trò, vị trí hết sức quan trọng đối với sự phát
triển chung của mỗi dân tộc. Tuy nhiên, ở Việt Nam, có một thời kỳ trong
lịch sử Đảng đã nóng vội muốn xóa bỏ, cải tạo thành phần kinh tế này.
Nhận thức của Đảng về kinh tế tư nhân dần có sự thay đổi, trong đó dấu
mốc quan trọng và ảnh hưởng nhất phải từ Đại hội VI (1986) của Đảng. Từ
1

Kinh tế cá thể là hình thức kinh tế của một hộ gia đình hay một cá nhân hoạt động dựa trên quan hệ sở

hữu tư nhân về tư liệu sản xuất và lao động, không có thuê mướn công nhân làm thuê. Kinh tế tiểu chủ là
hình thức kinh tế do một chủ tổ chức, quản lý và điều hành, hoạt động trên cơ sở sở hữu tư nhân về tư liệu
sản xuất, có sử dụng lao động làm thuê và kinh tế tư bản tư nhân bao gồm các công ty TNHH, DN tư
nhân và công ty cổ phần được thành lập theo Luật DN tư nhân và Luật Công ty.

3


việc coi đây là thành phần kinh tế cần cải tạo trong con đường đi lên xã hội
chủ nghĩa đến việc thừa nhận là một thành phần kinh tế, coi trọng và tạo
mọi điều kiện để phát triển. Kinh tế tư nhân ngày càng có những đóng góp
to lớn vào nền kinh tế của đất nước, đặc biệt trong những năm gần đây. Tuy
nhiên, sự lãnh đạo của Đảng với kinh tế tư nhân vẫn còn nhiều hạn chế,

2. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài
Tìm hiểu về kinh tế tư nhân là vấn đề hay, có ý nghĩa lý luận và thực
tiễn nên đã thu hút được nhiều sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu. Có
thể chia các công trình nghiên cứu về kinh tế tư nhân thành 2 nhóm như
sau:
Nhóm 1: Các công trình nghiên cứu về sự lãnh đạo của Đảng, vai
trò quản lý của Nhà nước về phát triển kinh tế tư nhân
Trong nhóm nghiên cứu này có một số công trình tiêu biểu như:
Thành phần kinh tế: Cá thể, tiểu chủ và tư bản tư nhân – lý luận và chính
sách [77], Kinh tế tư nhân và quản lý Nhà nước đối với kinh tế tư nhân ở
nước ta hiện nay [95], Tìm hiểu đường lối kinh tế trong Nghị quyết Đại hội
IX của Đảng [60], Về đổi mới cơ chế chính sách hỗ trợ doanh nghiệp vừa
và nhỏ ngoài quốc doanh hiện nay [74], Quản lý nhà nước đối với kinh tế
tư nhân ở nước ta hiện nay [79], Đổi mới quản lý nhà nước đối với các
doanh nghiệp công nghiệp tư nhân ở Việt Nam [42], Đảng Cộng sản Việt
Nam lãnh đạo phát triển kinh tế tư nhân từ năm 1986 đến năm 2005 [18]...
“Thành phần kinh tế: Cá thể, tiểu chủ và tư bản tư nhân - ý luận và
chính sách” [77] của tác giả Hà Huy Thành đã đưa ra vấn đề lý luận về
thành phần kinh tế cá thể, tiểu chủ và tư bản tư nhân. Tổng quan thực trạng
phát triển khu vực kinh tế tư nhân ở nước ta trong thời kì đổi mới bằng việc
đưa ra sự phát triển về số lượng của các hình thức kinh tế, ngành nghề
SXKD, đặc điểm về vốn, lao động… Từ đó, đưa ra những kết quả đạt
được và những tồn tại, yếu kém của khu vực kinh tế tư nhân cũng như
những quan điểm, chính sách và giải pháp chủ yếu nhằm thúc đẩy sự phát
5


triển khu vực kinh tế tư nhân. Đây là công trình có ý nghĩa lý luận và thực
tiễn lớn, đóng góp quan trọng cho việc nghiên cứu về kinh tế tư nhân ở
Việt Nam.

Đảng với kinh tế tư nhân, lý giải nguyên nhân; rút ra một số kinh nghiệm
nhằm nâng cao hơn nữa năng lực lãnh đạo của Đảng đối với thành phần
kinh tế năng động này.
Nhóm 2: Các công trình, bài viết về kinh tế tư nhân
Đổi mới và phát triển kinh tế tư nhân Việt Nam – Thực trạng và giải
pháp [84], Kinh tế tư nhân Việt Nam trong tiến trình hội nhập [45], Kinh tế
tư nhân Việt Nam sau hai thập kỷ đổi mới – Thực trạng và những vấn đề
đặt ra [81], Phát triển kinh tế cá thể ở Việt Nam [40], Thành phần kinh tế tư
bản tư nhân trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa [90], Sở hữu tư
nhân và kinh tế tư nhân trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ
nghĩa Việt Nam [91], Phát triển và quản lý trang trại trong nền kinh tế thị
trường [86], Trang trại gia đình – Bước phát triển mới của kinh tế hộ nông
dân [37], Đảng viên làm kinh tế tư nhân thực trạng và giải pháp [89], Sự
phát triển của kinh tế tư nhân trong quá trình chuyển nền kinh tế Việt Nam
sang kinh tế thị trường [55], Về việc phát triển khu vực kinh tế tư nhân ở
Việt Nam trong giai đoạn hiện nay [41], Phát triển kinh tế tư nhân ở Bắc
Ninh trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế [9], Kinh tế tư nhân ở Việt
Nam từ 1986 đến 1995 [56].
Kinh tế tư nhân Việt Nam sau hai thập kỷ đổi mới – Thực trạng và
những vấn đề đặt ra (2005) [81], tác giả Đinh Thị Thơm đã thu thập và hệ
thống các bài viết về kinh tế tư nhân từ Đại hội VI, tác giả tiến hành phân
tích, đánh giá và đưa ra những giải pháp đúc kết trong những công trình
nghiên cứu vấn đề lý luận, thực tiễn phát triển, hạn chế cũng như triển vọng
phát triển của kinh tế tư nhân.
Đào Thị Phương Liên (1995) với Luận án Phó Tiến sĩ Kinh tế Sự
phát triển của kinh tế tư nhân trong quá trình chuyển nền kinh tế Việt Nam
7


DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

13. Cục thống kê tỉnh Quảng Ninh (2004), Niên giám thống kê tỉnh
Quảng Ninh – 2003, Nxb Thống kê, Hà Nội
14. Cục thống kê tỉnh Quảng Ninh (2006), Thống kê số liệu các năm
1999-2005, Nxb Thống kê, Hà Nội
15. Cục thống kê tỉnh Quảng Ninh (2007), Niên giám thống kê tỉnh
Quảng Ninh – 2006, Nxb Thống kê, Hà Nội
16. Lương Minh Cừ, Vũ Văn Thư (2011), Sở hữu tư nhân và kinh tế tư
nhân ở Việt Nam hiện nay – Một số nhận thức về lý luận và thực
tiễn, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội
17. Đoàn Dư Diềm (1995), Thuế đối với sự phát triển kinh tế khu vực tư
nhân ở Việt Nam (lấy ví dụ thực tế ở Hải Phòng), LA PTSKH Kinh
tế, Đại học Tài chính Kế toán Hà Nội, Hà Nội
18. Phạm Thị Lương Diệu (2012), Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo
phát triển kinh tế tư nhân từ năm 1986 đến năm 2005, Luận án Tiến
sĩ Lịch sử, Hà Nội
19. Trần Đức (1998), Kinh tế trang trại vùng đồi núi, Nxb Thống kê, Hà
Nội
20. Đảng Cộng sản Việt Nam (2000), Các Nghị quyết của Trung ương
Đảng 1996-1999, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội
21. Đảng Cộng sản Việt Nam (2001), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn
quốc lần thứ IX, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội
22. Đảng Cộng sản Việt Nam (2007), Văn kiện Đảng: Toàn tập, Tập 50
(tháng 1-1990 đến tháng 5-1991), Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội
23. Đảng Cộng sản Việt Nam (2007), Văn kiện Đảng: Toàn tập, Tập 51
(tháng 6 đến tháng 12-1991), Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội

9


24. Đảng Cộng sản Việt Nam (2005), Văn kiện Đại hội Đảng thời kỳ đổi

37. Nguyễn Đình Điền (2000), Trang trại gia đình – Bước phát triển
mới của kinh tế hộ nông dân, Nxb Nông nghiệp, Hà Nội
38. Hồng Hải (1991), Quảng Ninh tiềm năng và triển vọng, Nxb Sự
thật, Hà Nội
39. Lê Mậu Hãn (2011), Các Cương lĩnh cách mạng của Đảng Cộng
sản Việt Nam, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội
40. Tô Đức Hạnh (chủ biên) (2006), Phát triển kinh tế cá thể ở Việt
Nam, Nxb ĐH Kinh tế Quốc dân, Hà Nội
41. Trần Thị Hạnh (1996), Về việc phát triển khu vực kinh tế tư nhân ở
Việt Nam trong giai đoạn hiện nay, Luận án Tiến sĩ Kinh Tế, Hà Nội
42. Trần Kim Hào (1996), Đổi mới quản lý nhà nước đối với các doanh
nghiệp công nghiệp tư nhân ở Việt Nam, Luận án Phó Tiến sĩ Kinh
tế, Hà Nội
43. Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 1992
(1995), Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội
44. Lê Hồ Hiếu (2008), Đảng bộ thị xã Móng Cái lãnh đạo phát triển
kinh tế - xã hội từ năm 1991 đến năm 2006, Luận văn Thạc sĩ Lịch
sử, Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội
45. Trịnh Thị Mai Hoa (2005), Kinh tế tư nhân Việt Nam trong tiến
trình hội nhập, Nxb Thế giới, Hà Nội
46. Hội đồng thi đua khen thưởng tỉnh Quảng Ninh (2001), Quảng Ninh
thi đua đổi mới và phát triển, Quảng Ninh
47. Hội Nông dân Việt Nam (2002), Báo cáo tổng kết phong trào nông
dân thi đua sản xuất giỏi tỉnh Quảng Ninh lần thứ V (2000-2002),
Quảng Ninh
48. Hội Nông dân Việt Nam (2003), Báo cáo của Ban chấp hành Hội
Nông dân tỉnh khóa V tại Đại hội đại biểu Hội Nông dân tỉnh lần thứ
VI nhiệm kỳ 2003-2008, Quảng Ninh
11




60. Vũ Hữu Ngoạn (2001), Tìm hiểu đường lối kinh tế trong Nghị quyết
Đại hội IX của Đảng, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội
61. Nguyễn Thế Nhã (1999), Thực trạng phát triển kinh tế trang trại ở
nước ta, Tạp chí nghiên cứu kinh tế, Số 257, Tháng 10/1999
62. Những quy định về chính sách đối với kinh tế tập thể, cá thể, tư
doanh và gia đình (1988), Nxb Pháp lý, Hà Nội
63. Vũ Thị Phương Mai (2004), Phát triển nguồn nhân lực chất lượng
cao trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở tỉnh Quảng
Ninh hiện nay, Học viện Chính trị Quốc gia, Hà Nội
64. Phạm Thị Miên (2009), Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh lãnh đạo chuyển
dịch cơ cấu kinh tế ở địa phương, Luận văn Thạc sĩ Lịch sử, Đại học
Quốc gia Hà Nội, Hà Nội
65. Hà Văn Phàn (1991), Quảng Ninh trong sự nghiệp đổi mới, Nxb Sở
Văn hóa thông tin Quảng Ninh, Quảng Ninh
66. Dương Bá Phượng (1996), Phát triển Doanh nghiệp vừa và nhỏ ở
nông thôn, Nxb Nông nghiệp, Hà Nội
67. Trần Hữu Phường (2002), Vai trò của giáo dục – đào tạo đối với
phát triển nguồn nhân lực con người trong công nghiệp hóa, hiện
đại hóa ở tỉnh Quảng Ninh, Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội
68. Quảng Ninh 40 năm xây dựng và phát triển (30/10/1963 –
30/10/2003) (2003), Nxb Lao động Xã hội, Hà Nội
69. Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (1999), Luật
Khuyến khích đầu tư trong nước (sửa đổi) và các văn bản hướng dẫn
thi hành, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội
70. Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2005), Luật
Đầu tư, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội
71. Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2005), Luật
Doanh nghiệp, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội


14


83. Tổng cục Thống kê (2013), Doanh nghiệp nhỏ và vừa giai đoạn
2006-2011, Nxb Thống kê, Hà Nội
84. Ngô Đăng Tri (2012), 82 năm Đảng Cộng sản Việt Nam – Những
chặng đường lịch sử (1930-2012), Nxb Thông tin và Truyền thông,
Hà Nội
85. Lê Khắc Triết (2005), Đổi mới và phát triển kinh tế tư nhân Việt
Nam – Thực trạng và giải pháp, Nxb Lao động, Hà Nội
86. Lê Trọng (1993), Phát triển và quản lý trang trại trong nền kinh tế
thị trường, Nxb Nông nghiệp, Hà Nội
87. Vũ Quốc Tuấn (2001), Doanh nghiệp doanh nhân trong kinh tế thị
trường, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội
88. Đỗ Thế Tùng (2006), Bàn thêm về vấn đề đảng viên làm kinh tế tư
nhân, Tạp chí Cộng sản, Số 12, Tháng 6/2006
89. Trần Nguyễn Tuyên (2010), Đảng viên làm kinh tế tư nhân thực
trạng và giải pháp, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội
90. Nguyễn Thanh Tuyền (2002), Thành phần kinh tế tư bản tư nhân
trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, Nxb Chính trị Quốc
gia, Hà Nội
91. Nguyễn Thanh Tuyền (2006), Sở hữu tư nhân và kinh tế tư nhân
trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Việt Nam,
Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội
92. Ty văn hoá thông tin Quảng Ninh, Những điều cần biết về nghị
quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh lần thứ hai (1972),
Quảng Ninh, Thư viện tỉnh Quảng Ninh
93. Hồ Trọng Viện (2004), Kinh tế tư nhân trong nền kinh tế thị trường
định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam, Tạp chí nghiên cứu Kinh

Nxb Quảng Ninh, Quảng Ninh

16


105. Http://www.cpv.org.vn, Đảng Cộng sản Việt Nam, Nghị quyết Hội
nghị lần thứ 3 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa IX về việc tiếp
tục sắp xếp, đổi mới, phát triển nâng cao hiệu quả của DN Nhà nước
106. Http://dangcongsan.vn, Báo điện tử, Đảng Cộng sản Việt Nam,
Nghị quyết Hội nghị lần thứ năm Ban Chấp hành Trung ương Đảng
(khóa IX) Về tiếp tục đổi mới cơ chế, chính sách, khuyến khích và tạo
điều kiện phát triển kinh tế tư nhân
107. Http://www.quangninh.gov.vn, Cổng thông tin điện tử tỉnh Quảng
Ninh

17


18