ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

............................................................

VŨ THỊ VÂN

GIÁ TRỊ VÀ VẤN ĐỀ TỔ CHỨC
LỰA CHỌN, LƯU GIỮ, SỬ DỤNG TÀI LIỆU
THUỘC SỞ HỮU CỦA CÁC GIA ĐÌNH NÔNG DÂN

LUẬN VĂN THẠC SĨ
Chuyên ngành: Lưu trữ học

Hà Nội - 2015


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

............................................................

VŨ THỊ VÂN

GIÁ TRỊ VÀ VẤN ĐỀ TỔ CHỨC
LỰA CHỌN, LƯU GIỮ, SỬ DỤNG TÀI LIỆU
THUỘC SỞ HỮU CỦA CÁC GIA ĐÌNH NÔNG DÂN

Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành: Lưu trữ học
Mã số: 60 32 03 01


Bookmark not defined.
1.1. Những khái niệm cơ bản được sử dụng trong luận văn .......... Error!
Bookmark not defined.
1.2. Thành phần và nội dung tài liệu lưu trữ các gia đình nông dân
..................................................................... Error! Bookmark not defined.
1.3. Đặc điểm (tính chất) và các giá trị tiêu biểu của tài liệu lưu trữ các
gia đình nông dân ...................................... Error! Bookmark not defined.
1.3.1. Đặc điểm ......................................... Error! Bookmark not defined.
1.3.2. Giá trị tiêu biểu ............................... Error! Bookmark not defined.
Tiểu kết chương 1 ...................................... Error! Bookmark not defined.
Chương 2: TÌNH HÌNH LƯU GIỮ VÀ SỬ DỤNG TÀI LIỆU THUỘC
SỞ HỮU CỦA CÁC GIA ĐÌNH NÔNG DÂN .......... Error! Bookmark not
defined.
2.1. Giới thiệu về địa bàn khảo sát .......... Error! Bookmark not defined.
2.2. Tình hình lưu giữ, bảo quản tài liệu . Error! Bookmark not defined.

1


2.2.1. Ý thức lưu giữ giấy tờ, tài liệu .......... Error! Bookmark not defined.
2.2.2. Thành phần, nội dung tài liệu trong các gia đình nông dân ở Việt Nam
................................................................... Error! Bookmark not defined.
2.2.3. Tình hình bảo quản tài liệu trong các gia đình nông dân ....... Error!
Bookmark not defined.
2.2.4. Tình trạng vật lý của tài liệu trong các gia đình nông dân ..... Error!
Bookmark not defined.
2.2.5. Sự mất mát tài liệu lưu trữ trong các gia đình nông dân ........ Error!
Bookmark not defined.
2.3. Tình hình sử dụng tài liệu lưu trữ trong các gia đình nông dân
..................................................................... Error! Bookmark not defined.


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Tài liệu lưu trữ là một trong những nguồn di sản văn hóa có giá trị đặc
biệt của mỗi dân tộc, phản ánh lịch sử hình thành và phát triển của quốc gia
một cách trung thực và sinh động. Khi nói đến tài liệu lưu trữ chúng ta
thường đề cập đến tài liệu chỉ sự sở hữu của nhà nước. Tuy nhiên, một phần
rất quan trọng và không thể thiếu, phản ánh đầy đủ và toàn diện lịch sử của
một quốc gia nói chung và các lĩnh vực khác trong đời sống xã hội nói riêng,
đó là tài liệu lưu trữ nhân dân, trong đó có tài liệu thuộc sở hữu của các gia
đình nông dân.
Tài liệu gia đình nông dân hình thành trong hoạt động của cả gia đình
và các thành viên. Chúng thường được lưu giữ nhằm xác nhận thông tin về
nhân thân, làm kỷ niệm, số khác dùng làm cơ sở khi cần đề nghị áp dụng
chính sách của Nhà nước cho cá nhân, giải quyết các vụ tranh chấp dân
sự...Tài liệu lưu trữ gia đình nông dân có giá trị không chỉ đối với các thành
viên và toàn gia đình mà còn có giá trị rất lớn đối với xã hội. Xuất phát từ nhu
cầu tự thân, từng cá nhân, gia đình đã có ý thức lựa chọn, lưu giữ một số giấy
tờ, tài liệu.
Theo Luật Lưu trữ năm 2011 khẳng định chính sách của Nhà nước
“Thừa nhận quyền sở hữu đối với tài liệu lưu trữ; khuyến khích tổ chức, cá
nhân hiến tặng, ký gửi, bán tài liệu lưu trữ của mình cho Nhà nước”.
Xuất phát từ thực tế hình thành và giá trị của loại tài liệu này, đã có một
vài khóa luận tốt nghiệp, đề tài nghiên cứu khoa học sinh viên, bài viết, bài
nghiên cứu, hội thảo khoa học nghiên cứu về vấn đề này cả về lý luận và thực
tiễn. Tuy nhiên, vẫn chưa được nhìn nhận và quan tâm đúng mức. Nhận thức
của mọi người về loại tài liệu này còn ở mức độ nhất định, ý thức lưu giữ, bảo

4


diện nhà nước quản lý, gồm cả tài liệu do các gia đình sưu tầm được hoặc các
bài viết về họ.
Phạm vi nghiên cứu: do hạn chế về thời gian nên chúng tôi giới hạn
phạm vi nghiên cứu của đề tài ở việc lựa chọn, lưu giữ, sử dụng tài liệu thuộc
sở hữu của 80 hộ gia đình nông dân tại thôn Mạn Đê, xã Nam Trung, huyện
Nam Sách, tỉnh Hải Dương và 160 hộ gia đình nông dân tại thôn Trà Lâm, xã
Trí Quả, huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh.
5. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
Trên thế giới, một số nước đã quan tâm đến tài liệu lưu trữ nhân dân. Qua
khảo sát tài liệu, chúng tôi thấy Hàn Quốc và Thụy Sĩ là hai nước có thực tiễn về
các mô hình tài liệu lưu trữ nhân dân.
Tại Hàn Quốc, bên cạnh khu vực nhà nước, lưu trữ tư nhân hình thành
rất nhiều như “Quỹ Lưu trữ Dân chủ (2001), Lưu trữ Văn hóa khiêu vũ Hàn
Quốc (2009), Lưu trữ Nhạc truyền thống Hàn Quốc (2010), Lưu trữ Điện ảnh
Hàn Quốc (1991), Lưu trữ tài liệu Nghệ thuật Quốc gia (2010), Lưu trữ dân
gian Hàn Quốc tại bảo tàng dân tộc Hàn Quốc, Lưu trữ Lịch sử lao động
Hanae (2010) đã thành lập và hoạt động. Lưu trữ tại các cộng đồng địa
phương hoặc khu vực đang trong quá trình xây dựng dần dần” [40,35].
Tại Thụy Sĩ “Việc xã hội hoá công tác lưu trữ được phát triển rất sớm.
Vì vậy, số lượng tài liệu lưu trữ cá nhân, gia đình, dòng họ được quản lý trong
các kho lưu trữ của Nhà nước là rất lớn. Phải nói rằng, ở Thụy Sỹ, toàn dân có
thể đến các kho lưu trữ để khai thác tài liệu lưu trữ phục vụ tìm thông tin quá
khứ cho chính mình, như xác định tài sản, bất động sản; xác định thông tin về
nguồn gốc cá nhân để viết gia phả, tộc phả ...Những tài liệu này đương nhiên
có giá trị phục vụ yêu cầu nghiên cứu của toàn xã hội” [19,270].

6


Ở Việt Nam hiện nay, nếu so với các lĩnh vực khác của lưu trữ học nói

và việc lưu giữ tài liệu trong các gia đình Việt Nam hiện nay”. Nội dung hai
khóa luận giải quyết các nhiệm vụ như: tìm hiểu về tài liệu lưu trữ cá nhân,
gia đình, dòng họ và các làng xã để thấy được ý nghĩa, giá trị to lớn của loại
tài liệu này; nêu được thực trạng tình hình lưu giữ, bảo quản, quản lý và khai
thác sử dụng tài liệu trong nhân dân, từ đó đề ra các giải pháp.
Có một số công trình nghiên cứu khoa học sinh viên xung quanh vấn đề
tài liệu các cá nhân, gia đình, dòng họ, làng xã như: Trung Ngọc Châu,
Nguyễn Thị Thùy Linh (2007, KH331), “Bước đầu tìm hiểu về lưu trữ nhân
dân”; Thân Thị Mỹ Lan (2009, KH439), “Công tác lưu trữ tài liệu gia đình,
thực trạng và giải pháp”; Đỗ Thị Lan Anh, Nguyễn Thị Thơm (2009,
KH449), “Khảo sát ý thức của các gia đình trong việc lưu giữ các tài liệu
thuộc sở hữu cá nhân”; Trần Thị Dịu, Nguyễn Thị Thu Lan (2009, KH456),
“Khảo sát ý thức của sinh viên trong việc lưu giữ và sử dụng tài liệu thuộc sở
hữu cá nhân”; Ngô Thị Thuyên (2010, KH521), “Khảo sát ý thức của một số
dòng họ tại huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh trong việc lưu trữ các tài liệu
thuộc sở hữu cá nhân”; nhóm nghiên cứu Hoàng Thị Phương Anh, Nguyễn
Thị Khánh Hòa, Trịnh Thị Kiều, Nguyễn Thị Mai, Nguyễn Thị Phương
(2015), “Tìm hiểu thực trạng quản lý và bảo quản tài liệu trong gia đình”…
Các nghiên cứu trên đã đề cập đến một vài vấn đề có liên quan đến tài
liệu lưu trữ phi nhà nước.
Về các bài viết đăng trên các tạp chí có: Trần Hoàng, Đã đến lúc cần
có các kho lưu trữ nhân dân, Tạp chí Lưu trữ Việt Nam, số 5/2003; Trần
Hoàng, Bàn về khái niệm xã hội hóa công tác lưu trữ trong dự thảo Luật Lưu
trữ, Tạp chí Văn thư Lưu trữ Việt Nam, số 5/2011; Trần Việt Hà, Bàn về một
số giải pháp xã hội hóa công tác lưu trữ ở nước ta, Tạp chí Văn thư Lưu trữ
Việt Nam, số 7/2011; Hoàng Bá Thịnh, Giá trị và phương pháp khai thác tư
liệu và tài liệu lưu trữ trong nghiên cứu gia đình và giới, Tạp chí Văn thư

8


6. PGS. TS. Đào Xuân Chúc (2013), Ảnh lưu trữ cá nhân, gia đình nguồn tư liệu quý trong nhân dân cần được bảo tồn và phát huy giá trị, Tổ
chức và phát huy giá trị tài liệu lưu trữ nhân dân, Nxb. Đại học Quốc gia Hà
Nội, tr131-144.
7. Cục Lưu trữ Nhà nước (1992), Từ điển Lưu trữ Việt Nam, Nxb. Hà Nội.
8. Trần Thị Dịu, Nguyễn Thị Thu Lan, Khảo sát ý thức của sinh viên
trong việc lưu giữ và sử dụng tài liệu thuộc sở hữu cá nhân, Nghiên cứu khoa
học sinh viên ngành Lưu trữ học và Quản trị văn phòng, Trường Đại học
Khoa học Xã hội và Nhân Văn, Đại học Quốc gia Hà Nội, KH456, 2009.
9. TS. Nguyễn Cảnh Đương (2013), Tài liệu lưu trữ tư - Kinh nghiệm quản
lý ở một số quốc gia trên thế giới, Tạp chí Dấu ấn thời gian, số 3&4, tr3-10.
10. Ths. Phạm Thị Bích Hải (2008), Nghiên cứu xác định tiêu chuẩn tài
liệu lưu trữ cá nhân, gia đình, dòng họ được nhà nước bảo hộ, Cục Văn thư
và Lưu trữ Nhà nước.
11. TS. Đoàn Thị Hòa (2011), Một số nét đặc thù và giá trị riêng biệt
của tài liệu lưu trữ có xuất xứ cá nhân, Tạp chí Văn thư Lưu trữ Việt Nam, số
2, tr14-16.
12. TS. Đoàn Thị Hòa, Một số kinh nghiệm xác định quyền sở hữu tài
liệu lưu trữ trong Luật Lưu trữ Pháp và Nga, Tọa đàm khoa học “Quy định về
sở hữu tài liệu lưu trữ trong Luật Lưu trữ”, Đại học Nội vụ Hà Nội, 2015.
13. Trần Hoàng (2003), Đã đến lúc cần có các kho lưu trữ nhân dân,
Tạp chí Lưu trữ Việt Nam, số 5, tr13-14.
14. TS. Trần Hoàng, Xử lý vi phạm quyền sở hữu tài liệu lưu trữ cá
nhân, Tọa đàm khoa học “Quy định về sở hữu tài liệu lưu trữ trong Luật Lưu
trữ”, Đại học Nội vụ Hà Nội, 2015.

10


15. Vũ Hoàng (2005), Tộc phả họ Vũ, Tạp chí Nghiên cứu lịch sử, số 7, tr71.
16. Hội thảo “Xã hội hóa công tác lưu trữ” ngày 21/12/2007 của Trung

huy giá trị tài liệu lưu trữ nhân dân, Nxb. Đại học Quốc gia Hà Nội, tr79-93.
26. Quốc hội Khóa XI thông qua Bộ luật Dân sự ngày 14 tháng 6
năm 2005.
27. Quốc hội Khóa XI thông qua Luật Sở hữu trí tuệ ngày 29 tháng 11
năm 2005.
28. Quốc hội Khóa XII thông qua Luật Di sản văn hóa ngày 18 tháng 6
năm 2009.
29. Quốc hội Khóa XI thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của
Luật Sở hữu trí tuệ số 50/2005/QH11 ngày 19 tháng 6 năm 2009.
30. Quốc hội Khóa XIII thông qua Luật Lưu trữ ngày 11 tháng 11 năm 2011.
31. PGS. Vương Đình Quyền (2013), Từ nhu cầu bảo quản và phát huy
giá trị tài liệu lưu trữ nhân dân, bàn về trách nhiệm của các cơ quan lưu trữ,
Tổ chức và phát huy giá trị tài liệu lưu trữ nhân dân, Nxb. Đại học Quốc gia
Hà Nội, tr199-212.
32. GS.TSKH Nguyễn Văn Thâm (2004), Khai thác, sử dụng tài liệu
lưu trữ từ nhân dân, Tạp chí Văn thư Lưu trữ Việt Nam, số 3, tr75-77.
33. GS.TSKH Nguyễn Văn Thâm (2011), Khai thác, sử dụng các
nguồn tài liệu lưu trữ từ nhân dân, Một số vấn đề về văn bản quản lý nhà
nước, lưu trữ - lịch sử và quản lý hành chính, Nxb. Chính trị - Hành chính, Hà
Nội, tr181-197.

12


34. GS.TSKH Nguyễn Văn Thâm (2013), Tài liệu lưu trữ nhân dân:
Một số vấn đề lý luận, thực tiễn và định hướng nghiên cứu, Tổ chức và phát
huy giá trị tài liệu lưu trữ nhân dân, Nxb. Đại học Quốc gia Hà Nội, tr49-65.
35. Ngô Thị Thuyên, Khảo sát ý thức của một số dòng họ tại huyện
Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh trong việc lưu trữ các tài liệu thuộc sở hữu cá
nhân, Nghiên cứu khoa học sinh viên ngành Lưu trữ học và Quản trị văn

Chamlong

Manivong,

Ths.

Sonthavy

Chanthathumma (2013), Các biện pháp nâng cao nhận thức và hướng dẫn
việc lưu trữ tài liệu của các cá nhân, gia đình, dòng họ ở Cộng hòa dân chủ
nhân dân Lào, Tổ chức và phát huy giá trị tài liệu lưu trữ nhân dân, Nxb. Đại
học Quốc gia Hà Nội, tr215-225.

14