ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-----------------------------------------------------

NGUYỄN THỊ XUÂN

HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH TRỢ CẤP XÃ HỘI
HÀNG THÁNG ĐỐI VỚI NGƯỜI CAO TUỔI
Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC QUẢN LÝ

Hà Nội-2015


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-----------------------------------------------------

NGUYỄN THỊ XUÂN

HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH TRỢ CẤP XÃ HỘI
HÀNG THÁNG ĐỐI VỚI NGƯỜI CAO TUỔI
Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

Chuyên ngành: Khoa học quản lý
Mã số: Đào tạo thí điểm

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC QUẢN LÝ
Người hướng dẫn khoa học: TS. Nguyễn Ngọc Toản


MỤC LỤC ........................................................................................................ 2
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT ................................................................ 5
DANH MỤC CÁC BẢNG, HÌNH ................................................................. 6
PHẦN MỞ ĐẦU .............................................................................................. 7
1. Lý do lựa chọn đề tài ................................................................................. 7
2. Tổng quan tình hình nghiên cứu ................................................................ 8
3. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu ........... Error! Bookmark not defined.
4. Phạm vi, đối tượng nghiên cứu ................ Error! Bookmark not defined.
5. Câu hỏi nghiên cứu .................................. Error! Bookmark not defined.
6. Giả thuyết nghiên cứu .............................. Error! Bookmark not defined.
7. Phương pháp nghiên cứu ......................... Error! Bookmark not defined.
8. Kết cấu của Luận văn .............................. Error! Bookmark not defined.
CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHÍNH SÁCH TRỢ CẤP XÃ HỘI
HÀNG THÁNG ĐỐI VỚI NGƯỜI CAO TUỔI Ở VIỆT NAM ....... Error!
Bookmark not defined.
1.1. Chính sách trợ cấp xã hội hàng thángError!

Bookmark

not

defined.
1.1.1. Quan niệm chính sách trợ cấp xã hội hàng tháng .................. Error!
Bookmark not defined.
1.1.2. Phân loại trợ cấp xã hội và chính sách trợ cấp xã hội hàng tháng Error!
Bookmark not defined.
1.1.3. Mục tiêu, vai trò của trợ cấp xã hội hàng thángError! Bookmark
not defined.
1.1.4. Đặc điểm trợ cấp xã hội hàng thángError!


Bookmark

not

defined.
* Tiểu kết Chương 1 .................................. Error! Bookmark not defined.
CHƯƠNG 2. THỰC TRẠNG TÁC ĐỘNG CỦA CHÍNH SÁCH TRỢ
CẤP XÃ HỘI HÀNG THÁNG ĐỐI VỚI NGƯỜI CAO TUỔI Ở VIỆT
NAM ............................................................... Error! Bookmark not defined.
2.1. Thực trạng người cao tuổi và nhu cầu trợ cấp xã hội hàng tháng . Error!
Bookmark not defined.
2.2. Tổng quan chính sách trợ cấp xã hội hàng tháng đối với người cao
tuổi ............................................................... Error! Bookmark not defined.
2.3. Đánh giá thực trạng tác động của chính sách trợ cấp xã hội hàng
tháng đối với người cao tuổi ..................... Error! Bookmark not defined.
3


2.3.1. Kết quả đạt được ............................ Error! Bookmark not defined.
2.3.2. Những hạn chế của chính sách trợ cấp xã hội hàng tháng đối với
người cao tuổi........................................... Error! Bookmark not defined.
* Tiểu kết Chương 2 .................................. Error! Bookmark not defined.
CHƯƠNG 3. GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH TRỢ CẤP XÃ
HỘI HÀNG THÁNG CHO NGƯỜI CAO TUỔI Ở VIỆT NAM ..... Error!
Bookmark not defined.
3.1. Bối cảnh đặt ra đối với chính sách trợ cấp xã hội hàng tháng cho
người cao tuổi ............................................. Error! Bookmark not defined.
3.2. Định hướng hoàn thiện chính sách trong giai đoạn 2015-2025
...................................................................... Error! Bookmark not defined.
3.3. Giải pháp hoàn thiện chính sách trợ cấp xã hội cho người cao tuổi


An sinh xã hội

BHXH

Bảo hiểm xã hội

BHYT

Bảo hiểm y tế

BTXH

Bảo trợ xã hội

DTTS

Dân tộc thiểu số
General Statistics Office

GSO

Tổng cục Thống kê

LĐTBXH

Lao động - Thương binh và Xã hội

NCT


......................................................................... Error! Bookmark not defined.
Bảng 2.3. Mức trợ cấp và hệ số TCXH hàng tháng đối với NCT ........... Error!
Bookmark not defined.
Bảng 2.4. Số lượng NCT được hưởng TCXH qua các nămError! Bookmark
not defined.
Bảng 2.5. Phân bố (%) NCT được cho biết về ý nghĩa của khoản TCXH
......................................................................... Error! Bookmark not defined.
Bảng 2.6. So sánh mức chuẩn TCXH với các chỉ tiêu khácError! Bookmark
not defined.
Bảng 2.7. Phân bố % NCT được điều tra cho biết mục đích sử dụng tiền
TCXH .............................................................. Error! Bookmark not defined.
Bảng 3.1. So sánh mức các phương án chuẩn trợ cấp với các chính sách
ASXH khác ..................................................... Error! Bookmark not defined.
Bảng 3.2. Ước tính ngân sách của các phương án xây dựng mức chuẩn trợ cấp
xã hội ............................................................... Error! Bookmark not defined.
Danh mục hình
Hình 1.1. Quy trình đánh giá tác động chính sách trợ cấp xã hội ............ Error!
Bookmark not defined.
Hình 2.1. Thủ tục thực hiện TCXH hàng tháng cho người cao tuổi ........ Error!
Bookmark not defined.
Hình 2.2. Cơ cấu người cao tuổi và các khoản trợ cấp hàng tháng 2011 Error!
Bookmark not defined.
Hình 2.3. Mức chuẩn TCXH so với mức lương tối thiểuError!
not defined.
6

Bookmark


Hình 3.1. Sơ đồ quy trình ra quyết định chính sách TCXHError! Bookmark

với NCT, một trong những chính sách quan trọng đối với nhóm NCT có hoàn
cảnh khó khăn. Do vậy, đề tài “Hoàn thiện chính sách trợ cấp xã hội hàng
tháng đối với người cao tuổi ở Việt Nam hiện nay” là cần thiết, bổ sung cơ sở
lý luận và thực tiễn để hoàn thiện chế độ chính sách và hệ thống tổ chức thực
hiện trong thời gian tới.
8


2. Tổng quan tình hình nghiên cứu
Trong những năm qua, đã có nhiều công trình nghiên cứu, tài liệu, bài
viết về TCXH hàng tháng và chính sách đối với NCT. Cụ thể như:
Bùi Thế Cường (2005), “Trong miền an sinh xã hội - những nghiên
cứu về người cao tuổi Việt Nam”, NXB Lao động. Tác giả đã đưa ra những
khái quát nghiên cứu về người cao tuổi trong nghiên cứu xã hội ở Việt Nam
bắt đầu từ những năm 1970. Trong giai đoạn này, các nhà y khoa là những
người đầu tiên khai phá lĩnh vực nghiên cứu y học về người cao tuổi. Năm
1970, thành lập chương trình Nghiên cứu Y học Tuổi già và mười năm sau trở
thành đơn vị nghiên cứu Y học Tuổi già của Bộ Y tế. Năm 1991, Viện bảo vệ
sức khỏe NCT có chủ trì một hội thảo lớn về lão khoa xã hội, các công trình
giới thiệu được xuất bản. Đây là mốc quan trọng cho nghiên cứu xã hội học
NCT.
Nguyễn Đình Cử, “Xu hướng già hóa dân số trên thế giới và đặc trưng
người cao tuổi Việt Nam”, Tạp chí Gia đình và Trẻ em, Số 11, năm 2006. Tác
giả khái quát về xu hướng già hóa dân số trên thế giới. Trong đó phân tích và
đưa ra đặc trưng già hóa dân số ở Việt Nam và xu hướng quy mô NCT. Trong
đó tác giả chỉ ra xu hướng nữ hóa dân số cao tuổi, phân bổ tập trung ở nông
thôn, nông dân và làm nông nghiệp. Nhu cầu được chăm sóc sức khỏe, đời
sống vật chất và tinh thần của NCT là rất cao.
Phạm Văn Sáng, Ngô Quang Minh, Bùi Văn Huyền, Nguyễn Anh
Dũng (2009) đồng tác giả biên soạn cuốn “Lý thuyết và mô hình an sinh xã

7. Cục Bảo trợ xã hội (2014), Báo cáo rà soát pháp luật, chính sách trợ giúp
xã hội cho người cao tuổi ở Việt Nam hiện nay, Hà Nội
8. Mai Ngọc Cường (Chủ nhiệm đề tài, 2009), Cơ sở khoa học của việc xây
dựng, hoàn thiện hệ thống chính sách an sinh xã hội ở nước ta giai đoạn
2006-2015, Đề tài cấp Nhà nước 2009, Chương trình KH và CN trọng điểm
cấp Nhà nước, Bộ Khoa học và Công nghệ, Hà Nội
9. Nguyễn Anh Dũng, Ngô Quang Minh, Bùi Văn Huyền, Phạm Văn Sáng
(2009), Lý thuyết và mô hình an sinh sã hội (phân tích thực tiễn ở Đồng Nai),
NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội
10


10. Đàm Hữu Đắc (2010), Chính sách phúc lợi xã hội và phát triển dịch vụ xã
hội: Chăm sóc người cao tuổi trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN
và hội nhập, NXB Lao động - xã hội, Hà Nội
11. Nguyễn Thị Thu Hương (2013), Nhu cầu trợ giúp của người cao tuổi tại
cộng đồng, Luận văn Thạc sĩ Trường Đại học Khoa học xã hội và nhân văn,
Hà Nội
12. Phạm Vũ Hoàng (2013), Một số giải pháp nâng cao chất lượng chăm sóc
người cao tuổi Việt Nam, Luận án Tiến sĩ Trường Đại học Kinh tế quốc dân,
Hà Nội
13. Lê Ngọc Lân (2010), Một số vấn đề cơ bản về người cao tuổi Việt Nam
giai đoạn 2011-2020, Đề tài Khoa học cấp Bộ, Viện nghiên cứu Gia đình và
Giới, Viện Khoa học xã hội Việt Nam
14. Quốc hội nước Cộng hòa xã hội Chủ nghĩa Việt Nam (2010), Luật người
cao tuổi
15. Quỹ Dân số Liên hợp quốc (2011), Già hóa dân số và người cao tuổi ở
Việt Nam: Thực trạng, dự báo và một số khuyến nghị chính sách
16. Phạm Thắng - Đỗ Thị Khánh Hỷ (2009), Báo cáo tổng quan về chính sách
chăm sóc người già thích ứng với thay đổi cơ cấu tuổi tại Việt Nam, Viện Lão