TIỂU LUẬN
MÔN: PHƯƠNG PHÁP LUẬN SỬ HỌC
Đề tài:

VĂN BẢN TƯ LIỆU VÀ SỬ DỤNG VÀO
NGHIÊN CỨU LỊCH SỬ

Học viên thực hiện :
Lớp

: Cao học LSĐ

Hà Nội, 6/2014


A. MỞ ĐẦU

1. Lý do chọn đề tài
Muốn tiến hành nghiên cứu lịch sử người ta phải nắm chắc các
tri thức lịch sử, các phương pháp mà sử học thường phải sử dụng để
nhận thức lịch sử. Ngoài các tri thức chung, người nghiên cứu lịch sử
phải am hiểu các ngành học được coi là các khoa học bổ trợ cho sử
học như: văn bản học, văn thư học, lưu trữ và thư viện học, môn địa
học, gia hệ học, cổ tin học, sử liệu học....Các khoa học này tuy có đối
tượng cụ thể khác nhau, nhưng tất cả đều có một nhiệm vụ giúp nhà sử
học nhận thức các nguồn sử liệu: hiểu sử liệu, xác định địa điểm và
thời gian tạo thành sử liệu (thay thế sự kiện) cũng như phê phán đánh
giá sử liệu.
Tìm hiểu một bộ môn khoa học, cũng như bất cứ một sự kiện lịch
sử nào, bao giờ cũng xem xét theo quan điểm biện chứng mà Lênin đã
nêu ra: từ đâu mà có, đã trải qua những giai đoạn phát triển nào để trở

những công trình lịch sử có giá trị.
Với những lý do như trên, em đã chọn đề tài tiểu luận là: “Văn
bản tư liệu và sử dụng vào nghiên cứu lịch sử”.
2. Đối tượng nghiên cứu, mục đích nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu: Với đề tài tiểu luận như trên, tiểu luận của
em có đối tượng nghiên cứu là:
- Nghiên cứu về văn bản tư liệu
- Vận dụng văn bản tư liệu trong nghiên cứu lịch sử
Mục đích nghiên cứu:
- Tìm hiểu về văn bản tư liệu, vai trò và việc vận dụng văn bản tư
liệu trong nghiên cứu lịch sử.

3


3. Nhiệm vụ, phương pháp nghiên cứu
- Nhiệm vụ nghiên cứu:
+ Tìm hiểu khái niệm văn bản tư liệu
+ Phân tích vai trò của văn bản tư liệu trong nghiên cứu lịch sử
+ Sử dụng văn bản tư liệu trong nghiên cứu lịch sử
- Phương pháp nghiên cứu:
Để hoàn thành tiểu luận, em đã sử dụng các phương pháp sau:
phương pháp chung của duy vật biện chứng và duy vật lịch sử; các
phương pháp sưu tầm, thống kê, so sánh, phân tích, tổng hợp, phương
pháp lịch sử, phương pháp lôgíc….
4. Bố cục tiểu luận: Ngoài phần mở đầu, phần kết luận, phần danh
mục tài liệu tham khảo, phần nội dung của tiểu luận được trình bày
theo 2 chương:
Chương 1: Những vấn đề cơ bản về văn bản tư liệu
Chương 2: Sử dụng văn bản tư liệu trong nghiên cứu lịch sử

5


cực kì phong phú và đa dạng và luôn luôn có tư liệu mới. Nó phản ánh
thời gian rất dài của lịch sử phản ánh tương đối khách quan trung thực
hơn so với nguồn sử liệu khác. Khi đã có chữ viết nhưng sử liệu vật
chất vẫn có giá trị là giá trị bổ sung về mặt nhận thức làm cho nhận
thức của chúng ta chính xác hơn đầy đủ hơn, bổ sung nguồn sử liệu
chữ viết mới, có giá trị kiểm tra các tài liệu chữ viết, đúng hay không
đúng, đúng ở mức độ nào.
Tuy nhiên nó cũng có nhược điểm: Nó là nguồn sử liệu câm đặc
biệt trong lĩnh vực kinh tế chính trị, buộc người ta phải sử dụng
phương pháp liên ngành thì chúng mới phát huy tác dụng.
Nguồn tư liệu truyền miệng: Gồm tất cả các thể loại ca dao dân ca,
vè, truyện thần thoại.Ví dụ: Truyền thuyết về An Dương Vương và Mỵ
Châu - Trọng Thuỷ, về Lê Lợi và cuộc khởi nghĩa Lam sơn. Đặc điểm
của truyền thuyết là sáng tạo nghệ thuật, được đặt lên trên sự kiện và
con người có thực. Và, truyền thuyết không chỉ được tạo ra trong cả
thời cổ, nó có thể được sáng tạo cả ở thời đại hiện nay.
Vè (lịch sử và thế sự) cũng chú trọng tới người thật, việc thật.
Những bài vè: Chàng Lía, bà Ba cai vàng, kinh đô thất thủ, Tán thuật,
Đề Thám, Xô viết - Nghệ tĩnh…phản ánh phần nào sự thật lịch sử chứ
không phải là những sáng tạo nghệ thuật đơn thuần.
Thần thoại: (Sơn Tinh - Thuỷ Tinh, Lạc Long Quân và Âu Cơ,
Quả bầu tiên…), sử thi (Đẻ đất đẻ nước, Xinh Nhã, Đam San…),
truyện cổ tích (Tấm Cám, Sự tích trầu cau…) là các thể loại của văn
học dân gian, phản ánh quan niệm của người xưa về nguồn gốc dân
tộc, về cuộc đời con người và quan hệ xã hội của họ, về tín ngưỡng
tôn giáo, về trình độ thẩm mỹ và khả năng nhận thức thế giới, nhận
thức xã hội của con người.


7


quả từ hoạt động nhận thức và thực tiễn của con người được lưu
truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác bằng phương diện xã hội.
Quan niệm này đúng nhưng vẫn còn hạn chế: Đúng là các phương
diện xã hội có tác dụng lưu giữ và truyền bá.
Về khái niệm văn bản tư liệu có trường phái mở rộng có trường
phái thu hẹp. Trong Bách khoa toàn thư văn bản tư liệu là những gì
phản ánh trực tiếp quá khứ được ghi lại thành văn ( chỉ là những tư
liệu nào ra đời gần với thời gian xảy ra sự kiện ấy, gần với nơi xảy ra
sự kiện đó thì mới được gọi là văn bản tư liệu. Trước đó và sau đó
không được gọi là tư liệu ) Có mặt sai vì có những tư liệu ra đời gần
với thời gian sự kiện mà lại là tài liệu chứ không phải là tư liệu.
Có nhiều quan niệm khác nhau về khái niệm văn bản tư liệu. Song
ta có thể hiểu văn bản tư liệu là những di tích của quá khứ, xuất hiện
như sản phẩm của quan hệ xã hội nhất định, mang trong mình nó
những dấu vết của quan hệ ấy phản ánh trực tiếp và trừu tượng hóa
một mặt hoạt động nào đó của con người và được chủ thể tiếp nhận và
ghi lại bằng ngôn ngữ nhất định.
Văn bản tư liệu lịch sử là những di tích của quá khứ là sản phẩm
của hoạt động nhận thức hoạt động thực tiễn của con người vì vậy nó
mang dấu ấn của thời đại và lịch sử con người, nó phản ánh trực tiếp
và trừu tượng một mặt nào đó của hiện thực cuộc sống đã qua.
Văn bản tư liệu lịch sử chứa đựng các sự kiện tư liệu vì thế nó
cũng có đặc điểm riêng biệt giống như các sự kiện tư liệu. Văn bản tư
liệu lịch sử cũng là sản phẩm của hoạt động con người, nó xuất hiện
như một hiện tượng xã hội nhằm phục vụ cho mục đích nhu cầu nào đó
của xã hội đương thời và tồn tại như những dấu tích của hoàn cảnh

liệu. Vì đó là nền tảng, nguyên vật liệu để xây dựng nên công trình
khoa học. Khoa học tự nhiên, “nguyên vật liệu” ấy là kết quả các cuộc
thí nghiệm, quan sát, là kết quả thừa nhận các công trình của những

9


người đi trước. Trong nghiên cứu khoa học xã hội nói chung và khoa
học lịch sử nói riêng, công tác sử liệu cuãng đi trước một bước. Muốn
phát hiện ra được bí mật của tự nhiên, xã hội hay nói rõ hơn, muốn
phát hiện được quy luật của tự nhiên và xã hội, nhà khoa học phải dựa
hoàn toàn vào tư liệu, vào thí nghiệm để nghiên cứu và kết luận. Các
công trình, các dự báo Mác, Ăngghen, Lênin đều dựa trê n những nguồn
tư liệu, tài liệu dồi dào, phong phú khổng lồ. Bởi vậy, các kết luận của
các ông đều đạt tới chân lý và trở thành kinh điển.
Vì nó quan trọng như vậy cho nên bước tìm tư liệu được xúc tiến
ngay sau khi đã xác định đề. Công tác tư liệu là một công việc khó
nhọc có khi được thực hiện ở thư viện, ở các cục lưu trữ Trung ương
Đảng, cục lưu trữ Nhà nước, ở các viện Bảo tàng, có khi nhà nghiên
cứu phải điền dã, lăn lội trên thực địa, điều tra nghiên cứu di tích lịch
sử, tiếp xúc, phỏng vấn trực tiếp các nhân chứng lịch sử còn sống để
ghi chép, chụp ảnh lại. Công tác điền dã là một công việc khó nhọc,
tốn kém, mất nhiều thời gian và công sức.
Thực tế cuộc sống luôn đặt ra những vấn đề mới cho ta nghiên
cứu nhưng vấn đề mới đó có đủ tư liệu cho ta nghiên cứu hay không
và khi có đủ tư liệu thì công trình đó như thế nào là phụ thuộc vào
quan điểm và thế giới quan của nhà nghiên cứu. Nếu quan điểm và thế
giới quan khác nhau thì đạt được kết quả nghiên cứu khác nhau, khả
năng và phương pháp nghiên cứu của các tác giả khác nhau thì dẫn tới
kết quả khác nhau. Điều đó nói lên rằng văn bản liệu lịch sử không thể

sự thật vì thế ta phải nghiên cứu kĩ tư liệu, hiểu những gì nó nói tới cái
gì nó im lặng hoặc xuyên tạc và lý giải điều đó.
2.2. Phải sử dụng nhiều nguồn tư liệu nghiên cứu lịch sử.
Mỗi tư liệu điều có cách phản ánh khác nhau, có tư liệu phản ánh một
mặt có tư liệu phản ánh nhiều mặt, có tư liệu phản ánh được cái quy luật

11


cái cơ bản, cái điển hình, có tư liệu chỉ phản ánh được cái riêng cái đặc
thù. Vì vậy trong quá trình nghiên cứu tìm hiểu tư liệu nhà nghiên cứu
phải biết sử dụng nhiều nguồn tư liệu và chọn lọc tư liệu.
Nhìn chung, để phục vụ cho công trình thì tư liệu bao nhiêu cũng
chưa cho là đủ. Càng nhiều tư liệu càng đảm bảo cho công trình và các
kết luận của các tác phẩm đảm bảo giá trị khoa học cao. Các nhà khoa
học, đặc biệt là các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác – Lênin đã nêu
những mẫu mực và tấm gương sáng về phương pháp nghiên cứu khoa
học và sử dụng tư liệu, sưu tầm tư liệu. Những trang viết của bộ Tư
bản của Mác được bảo đảm bằng cả thư viện Xanh ở Luân đôn. Những
trang viết trong cuốn “Tình cảnh giai cấp công nhân Anh của ăng ghen
được bảo đảm bằng những tư liệu thực tiễn sinh động, những con số
chứng minh cụ thể mà ông sưu tầm từ thực tiễn và báo chí hàng ngày.
Trong học tập và nghiên cứu cần sử dụng nhiều nguồn sử liệu
khác nhau nhằm bổ sung cho tư liệu chính xác hơn đầy đủ hơn. Có
những giai đoạn lịch sử chưa có chữ viết thì phải sử dụng nguồn sử
liệu truyền miệng dân gian, tư liệu vật chất cho có giá trị kiểm tra các
tài liệu chữ viết xem đã chính xác đầy đủ chưa, đúng hay không đúng
ở mức độ nào… Chính vì vậy việc sử dụng nhiều nguồn tư liệu khác
nhau trong nghiên cứu là rất quan trọng.
2.3. Phải chọn lọc tư liệu.

đời sống chính trị, xã hội.
Mặt khác nguồn sử liệu này cũng bị chi phối bởi những quy luật
hình thành và phản ánh tư liệu lịch sử. Vì vậy, việc tiến hành xác minh
và phê phán văn bản tư liệu là điều đặc biệt quan trọng, nhằm xác định
rõ những sự kiện mà văn bản tư liệu nêu ra, từ đó có sự chọn lọc và xử
lý tư liệu để sử dụng trong quá trình nghiên cứu - tạo ra thành công
của quá trình nghiên cứu lịch sử.
13


C. KẾT LUẬN
Văn bản tư liệu được hiểu theo nghĩa rộng là những sử liệu cho ta
những thông tin về các sự kiện đã xảy ra được ghi lại bằng chữ viết
qua các kênh thông tin. Nguồn tư liệu này chiếm khối lượng lớn và đặc
biệt quan trọng, đôi khi chiếm địa vị chủ yếu trong nguồn sử liệu.
Với đề tài tiểu luận là “Vấn đề văn bản tư liệu và áp dụng vào nghiên
cứu lịch sử”, nội dung tiểu luận của em được kết cấu theo 2 chương:
Chương 1: Những vấn đề cơ bản về văn bản tư liệu
Chương 2: Vận dụng văn bản tư liệu trong nghiên cứu lịch sử.
Nội dung chương 1 là làm rõ khái niệm về văn bản tư liệu và vai
trò của nó trong nghiên cứu lịch sử. Trên cơ sở hiểu rõ văn bản tư liệu,
phân tích những vai trò của văn bản tư liệu, em đã nêu lên một số
những vận dụng cơ bản văn bản tư liệu trong nghiên cứu lịch sử. Và
đó cũng chính là nội dung chương 2 đề cập đến.
Mặc dù đã cố gắng hoàn thành tiểu luận với sự hướng dẫn của
thầy cô giáo, nhưng do thời gian và trình độ còn hạn chế nên tiểu luận
của em chắc chắn còn có nhiều thiếu xót, kính mong thầy cô giáo đóng
góp ý kiến để tiểu luận của em được hoàn thiện hơn. Em xin chân
thành cảm ơn!


chuyên nghiệp, Hà Nội; 1978

6.

Văn Tạo: Phương pháp lịch sử và phương pháp logic. Nxb. KHXH
Hà Nội; 1995

7.

PGS, TS Nguyễn Trọng Phúc: Đề cương bài giảng Phương pháp
luận sử học; Hà Nội, 2001.

16


Môc lôc
Trang

17