TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG
KHOA KINH TẾ VÀ KINH DOANH QUỐC TẾ
===cwd===

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP
Chuyên ngành: Kinh tế đối ngoại
PHÂN TÍCH ĐỊNH LƯỢNG TÁC ĐỘNG CỦA FDI
ĐẾN TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ Ở CÁC QUỐC GIA
ĐANG PHÁT TRIỂN
Họ và tên sinh viên

: Nguyễn Trà My

Mã sinh viên

: 1111110003

Lớp

: Anh 6 KT

Khóa

: 50

Người hướng dẫn khoa học : TS. Nguyễn Thị Thùy Vinh
Hà Nội, tháng 5 năm 2015


MỤC LỤC


FDI vào để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Dòng FDI vào có mối quan hệ mật thiết
đến quá trình thúc đẩy tăng trưởng ở những quốc gia này, ta có thể kể đến Trung
Quốc, Ấn Độ là hai ví dụ tiêu biểu điển hình ở châu Á. Ta biết rằng động cơ cho
tăng trưởng là vốn (tư bản) và công nghệ. (Ngoài ra còn có vốn nhân lực và tích lũy


4

kiến thức – nhưng hai yếu tố này không nằm trong phạm vi nghiên cứu định lượng
của khóa luận vì tính phức tạp của chúng). Dòng FDI vào cung cấp cho nước nhận
đầu tư cả vốn và công nghệ, cả tải sản hữu hình và vô hình; ngoài ra FDI vào còn
giải quyết vấn đề việc làm ở nước nhận đầu tư.
1.2 Nội dung, mục tiêu và phương pháp nghiên cứu
Khóa luận này phân tích tác động của dòng FDI vào tới nền kinh tế của các
nước đang phát triển. Các nước đang phát triển là nhóm nước tích cực thu hút FDI
để phục vụ mục tiêu tăng trưởng. Trong khóa luận này, nhắc đến FDI, ta hiểu là FDI
vào (FDI inflow). Khóa luận này muốn kiểm định lại xem liệu FDI có chắc chắn
thúc đẩy tăng trưởng ở các nền kinh tế đang phát triển hay không? Câu hỏi nghiên
cứu của khóa luận này là: Liệu dòng FDI vào có làm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế ở
các quốc gia đang phát triển? Nói cách khác, liệu có tồn tại mối quan hệ nhân – quả
giữa hai đại lượng FDI và GDP hay không? Để đạt được mục đích này, khóa luận
sử dụng phương pháp phân tích định lượng: dùng bốn mô hình kinh tế lượng:
pooled OLS, least squares dummy variables, fixed effects và random effects; sau đó
sử dụng một loạt các kiểm định: Hausman Test, Wald Test và Redundant Fixed
Effects để chọn ra mô hình tốt nhất. Khóa luận tiếp tục dùng đồ thị, ma trận
correlation và covariance, và Granger Causality Test để khẳng định kết quả nghiên
cứu: khi có tăng trưởng ta có thẩy quan sát sự gia tăng của FDI nhưng không thể kết
luận được rằng FDI đóng vai trò thúc đẩy tăng trưởng. Kết luận của khóa luận này
không phủ nhận tác động thúc đẩy tăng trưởng kinh tế của FDI như trong lý thuyết;
các quốc gia đang phát triển này phải thỏa mãn một số điều kiện nhất định: khả

6

CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ
CƠ SỞ LÝ THUYẾT
2.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu
Mối quan hệ giữa FDI và tăng trưởng kinh tế là chủ đề nghiên cứu quan trọng
trong suốt mấy chục năm vừa qua. Các nhà nghiên cứu kinh tế đã có những công
trình khảo sát vai trò của FDI trong quá trình tăng trưởng. Mello (1997) đưa ra hai
kênh chủ yếu để FDI thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Một là, FDI có thể tăng cường
việc tiếp thu công nghệ mới ở nước được hưởng FDI trong quá trình sản xuất. Hai
là, FDI thúc đẩy chuyển giao tri thức (knowledge transfer) trong việc đào tạo lao
động và giới thiệu những kĩ năng quản lý và tổ chức. Cuộc khảo sát của OECD
(2002) nhấn mạnh rằng 11 trong 14 quốc gia được nghiên cứu cho thấy FDI ảnh
hưởng tích cực tới tăng trưởng thu nhập và năng suất lao động. Cả Mello và OECD
đều đồng ý rằng, cách FDI ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế phụ thuộc vào điều
kiện kinh tế và điều kiện công nghệ của nước nhận FDI. Tức là, các quốc gia cần
phát triển đến một trình độ nhất định, đạt đến một ngưỡng phát triển về giáo dục
hay hạ tầng nào đó, … trước khi hấp thụ được những lợi ích từ FDI để tăng trưởng
kinh tế.
FDI làm gia tăng trực tiếp vốn (capital) và công nghệ mới cho nước nhận FDI
(Hermes, Lensink, 2003). Tầm quan trọng của công nghệ với tăng trưởng đã được
nhấn mạnh trong nghiên cứu của Grossman and Helpman năm 1991. Tốc độ tăng
trưởng của những nước đang và kém phát triển phụ thuộc vào mức độ những quốc
gia này hấp thụ công nghệ từ những quốc gia phát triển – một trong những kênh
quan trọng chính là FDI (Barro and Sala-i-Martin, 1995). Những công nghệ mới
này được đưa vào các nước đang và kém phát triển, lan truyền từ những công ty con
của những tập đoàn đa quốc gia vào đến những công ty nội địa (Findlay, 1978).
Theo Findlay, việc áp dụng những công nghệ mới này rất quan trọng trong việc
tăng năng suất của vốn và lao động tại nước nhận FDI. Sự lan tỏa (spillover) diễn ra
thông qua việc bắt chước (imitation) – doanh nghiệp trong nước bắt chước công

Correction Model). Kiểm định cho thấy có một mối quan hệ nhân – quả Granger
(Granger Causality) giữa FDI và tăng trưởng. Chowdhury và Mavrotas (2003) cũng
kiểm định mối quan hệ nhân – quả Granger, nhưng dựa vào mô hình của Toda và
Yamamoto (1995). Sử dụng số liệu từ năm 1969 đến 2000, họ thấy không có mối
quan hệ nhân – quả giữa FDI và tăng trưởng ở Chile, nhưng mối quan hệ này có tồn
tại ở những quốc gia khác, trong đó có Malaysia và Thái Lan.
Có nhiều nghiên cứu viết về những điều kiện để FDI có tác động tích cực đến
tăng trưởng kinh tế. Họ tập trung vào những khía cạnh khác nhau, nhưng có liên


8

quan mật thiết đến nhau, của sự phát triển. Đầu tiên, Blomstrom, Lipsey và Zejan
(1994) cho rằng FDI có tác động tích cực đến tăng trưởng khi quốc gia nhận FDI đã
có mức thu nhập bình quân đầu người cao. Thứ hai, Balasubramanyam, Salisu và
Sapsford (1996) nhấn mạnh vai trò của việc mở cửa thương mại trong việc hấp thụ
những lợi ích mà FDI mang lại. Thứ ba, Borenztein, De Gregio và Lee (1998) kết
luận rằng, FDI sẽ thúc đẩy tăng trưởng, nhưng chỉ ở những quốc gia nào lực lượng
lao động đã đạt đến một trình độ giáo dục nhất định. Thật vậy, việc tiếp thu công
nghệ mới và kỹ năng quản lý có những đòi hỏi nhất định từ phía lực lượng lao
động. Những hàng hóa công nghệ cao sản xuất ra cần có những lao động có trình
độ, để hiểu được và áp dụng công nghệ mới. Nói cách khác, sự lan tỏa công nghệ
(technological spillover) – yếu tố quan trọng trong tăng trưởng kinh tế, chỉ có thể
xảy ra khi quốc gia nhận FDI đạt đến một sự tích lũy về nguồn vốn nhân lực tối
thiểu nào đó (Borenzstein và cộng sự, 1998). Borenzstein và cộng sự nghiên cứu 69
nền kinh tế đang phát triển trong giai đoạn 1970 – 1989, kết luận rằng tác động của
FDI đến tăng trưởng phụ thuộc vào nguồn vốn nhân lực. Bengoa và Sanchez –
Robles (2003) cũng mang đến kết luận tương tự cho các quốc gia Mĩ Latin.
Kottaridi (2005) nghiên cứu quan hệ giữa FDI và tăng trưởng đến các quốc gia đang
phát triển ở châu Âu trong giai đoạn 1980 – 2001, cho thấy FDI phát huy tác dụng

Hai vùng khác cũng được các nhà nghiên cứu chú ý kiểm tra tác động của FDI
chính là châu Á và khu vực Trung và Đông Âu. Kết quả nghiên cứu của Miao
Wang (2009) về 12 nền kinh tế châu Á trong giai đoạn 1987 – 1997 cho thấy các
loại FDI khác nhau có những tác động khác nhau đến tăng trưởng kinh tế của nước
nhận. FDI vào nhóm ngành sản xuất đóng vai trò quan trọng trong quá trình thúc
đẩy tăng trưởng nhưng FDI vào nhóm ngành phi sản xuất thì không có tác dụng đó.
FDI vào nhóm ngành sản xuất chiếm tỷ trọng rất lớn, lớn nhất trong tổng số FDI
vào các nước đang phát triển châu Á. Do đó, theo Wang, cần đặc biệt nghiên cứu
FDI vào nhóm ngành sản xuất. Wang cũng cho thấy FDI vào nhóm ngành sản xuất
có tác động đến tăng trưởng GDP mạnh hơn và rõ rệt hơn FDI vào các nhóm ngành
khác. Wang gợi ý chính phủ nên có những chính sách thu hút FDI vào nhóm ngành
sản xuất. Ông cũng đặt ra câu hỏi là liệu FDI vào những nhóm ngành khác nhau có
tác động khác nhau đến tăng trưởng hay không? FDI phi sản xuất, ví dụ vào nông
nghiệp và khai mỏ, có thể không có tác động rõ rệt đến tăng trưởng thu nhập, nhưng
có thể thúc đẩy tăng trưởng ở nhóm ngành nông nghiệp và khải mỏ được hay
không? Khảo sát mối quan hệ giữa FDI và tăng trưởng kinh tế tại khu vực Đông –
Trung Âu, Gheorghe H. Popecscu (2014) cho thấy giữa FDI và tăng trưởng GDP
tồn tại mối tương quan thuận, và có ý nghĩa thống kê. FDI thúc đẩy phát triển công


10

nghệ tại nước nhận qua hiệu ứng lan tỏa (spillover). Quá trình đuổi kịp (catch-up) –
quá trình những nước kém phát triển hơn đuổi kịp các nước phát triển ở khu vưc
Đông – Trung Âu xảy ra đồng thời với thời điểm các dòng FDI ồ ạt tràn vào khu
vực này. Hơn nữa, sau suy thoái năm 2008, các luật lệ về đầu tư ngày càng thắt
chặt, đảm bảo an toàn cho FDI vào. Một môi trường đầu tư hấp dẫn lành mạnh được
thiết lập. Đông – Trung Âu dần hoàn thiện quá trình hội nhập về tài chính và mậu
dịch dưới sự ảnh hưởng của liên minh châu Âu EU. FDI từ EU đổ vào khu vực
Đông – Trung Âu ngày càng nhiều. Các nước Đông – Trung Âu liên tiếp thực hiện

rằng, trong dài hạn, có mối tương quan thuận giữa FDI và tăng trưởng kinh tế: FDI
có thể thúc đẩy tăng trưởng kinh tế trong thời gian dài. Có kết quả nghiên cứu trái
ngược với lý thuyết, Carkovic và Levine cho rằng để FDI đem lại lợi ích tăng
trưởng cho nước nhận FDI, nước nhận cần phải thỏa mãn một số điều kiện như
nguồn vốn nhân lực (nguồn nhân lực, khả năng của người lao động tại quốc gia
nhận FDI), độ mở cửa của nền kinh tế, sự phát triển về tài chính…của quốc gia
nhận FDI. Những quốc gia nào không có nguồn nhân lực tốt, không có hệ thống tài
chính phát triển tốt, không có cơ sở hạ tầng tốt…sẽ không hấp thụ được tác động
tích cực của FDI cho tăng trưởng kinh tế. Điều này cũng được khẳng định một lần
nữa trong bài nghiên cứu “Lý thuyết khả năng hấp thụ FDI” (Foreign Direct
Investment Absorptive Capacity Theory” của Duyster, Patterson và Sander. Kết quả
nghiên cứu của Carkovic và Levine năm 2002 là thống nhất với kết quả của
Durham năm 2004. Durham khảo sát 80 quốc gia trong giai đoạn 1979 – 1998. Ông
sử dụng phương pháp Bound Analysis và không thể tìm thấy mối tương quan nào
giữa FDI và tăng trưởng kinh tế.
Các nghiên cứu vi mô và các nghiên cứu vĩ mô có những kết luận trái ngược
nhau về tác động của FDI đến tăng trưởng kinh tế. Đại đa số các nghiên cứu vĩ mô
tìm thấy mối tương quan thuận giữa FDI và tăng trưởng kinh tế; dẫn tới kết luận
rằng có thể thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bằng cách thu hút FDI vào. Các nghiên
cứu vi mô (nghiên cứu tầm các doanh nghiệp) chỉ ra rằng FDI không làm thúc đẩy
tăng trưởng kinh tế. Những nghiên cứu vi mô không tìm ra spillover tích cực từ
doanh nghiệp nước đầu tư FDI đến doanh nghiệp nước nhận FDI. Aitken và
Harrison năm 1999 đưa công bố kết quả nghiên cứu cho rằng không có sự lan
truyền công nghệ từ những doanh nghiệp nước ngoài vào doanh nghiệp của
Venezuela từ năm 1979 đến năm 1989. Mặc dù Blomstrom (1986) cho thấy những
ngành công nghiệp nào của Mexico nhận được nhiều FDI thì ngành công nghiệp đó


12




13

nền kinh tế trong sự phân tích của chúng ta có sự vận động thay đổi. Sự phân tích
của chúng ta do đó là phân tích động (dynamic analysis) – giống như một thước
phim hơn là một bức ảnh. James Tobin nói: “ The question of growth is nothing
new but a disguise for an age-old issue, one which has always intrigued and
preoccupied economics: the present versus the future” – có thể hiểu là tăng trưởng
kinh tế không phải vấn đề mới mà chỉ là sự trá hình của một vấn đề cũ luôn ám ảnh
kinh tế học về hiện tại và tương lai. Mô hình tăng trưởng của Solow đã giải quyết
được vấn đề này.
Đề tài của khóa luận này là phân tích định lượng tác động dòng FDI vào đến
tăng trưởng kinh tế ở các quốc gia đang phát triển, việc dẫn ra một mô hình tăng
trưởng (ở đây là mô hình Solow), phân tích mô hình này là vô cùng quan trọng. Vì
mô hình này là cơ sở cho sự phân tích tác động của FDI: FDI sẽ đi vào đâu, FDI sẽ
tác động vào tăng trưởng qua kênh nào, cụ thể là qua yếu tố nào? HIện tại chưa có
một mô hình chính thức đánh giá tác động của FDI cho nên khóa luận này sẽ phân
tích tác động của FDI gián tiếp qua mô hình tăng trưởng Solow. Việc xây dựng –
phân tích mô hình Solow tuy không phải là trọng tâm của khóa luận nhưng là một
cơ sở quan trọng để việc phân tích tác động của FDI có tính thuyết phục.
2.2.1 Mô hình tăng trưởng của Solow
2.2.1.1 Sự tích lũy tư bản (vốn)
Mô hình tăng trưởng Solow được xây dựng nhằm thể hiện sự tăng trưởng
trong tích lũy tư bản, tăng trưởng trong lực lượng lao động và tiến bộ công nghệ
tương tác với nhau như thế nào, chúng cùng nhau tác động đến tổng sản lượng của
một quốc gia ra sao. Đầu tiên, ta giả định lực lượng lao động và trình độ công nghệ
không thay đổi, để xét tích lũy tư bản.
a/ Cung ứng hàng hóa và hàm sản xuất
Cung ứng hàng hóa trong mô hình Solow dựa trên hàm sản xuất: sản lượng

b/Cầu hàng hóa và hàm tiêu dùng
Cầu hàng hóa trong mô hình Solow đến từ tiêu dùng và đầu tư. Sản lượng trên
một lao động được chia giữa tiêu dùng trên một lao động – c – và đầu tư trên mỗi
công nhân – i:
y=c+i
Ở đây ta tạm thời bỏ qua chi tiêu chính phủ (government purchases) và xuất
khẩu ròng (net exports – sẽ được thêm vào ở phần phân tích sau, mô hình Solow
đang giả định nền kinh tế đóng).
Giả định rằng mỗi năm người ta tiết kiệm một phần – s - thu nhập và chi tiêu


15

một phần – (1-s) . Hàm tiêu dùng có thể viết như sau:
C = (1-s)y
Với s là tỷ lệ tiết kiệm, 0 < s < 1. Ta có y = (1-s)y + i, nên có thể viết lại:
i = sy.
Phương trình này cho thấy đầu tư bằng với tiết kiệm (giả định nền kinh tế
đóng).
Ta đã có hai thành phần chính của mô hình tăng trưởng Solow – hàm sản xuất
và hàm tiêu dùng – có thể mô tả nền kinh tế ở bất kỳ thời điểm nào. Với mỗi lượng
vốn k cho trước, hàm sản xuất y = f(k) cho thấy sản lượng mà nền kinh tế sản xuất
ra ; tỷ lệ tiết kiệm s thể hiện sự phân bổ sản lượng giữa tiêu dùng và đầu tư.
c/ Sự tăng trưởng trong tích lũy vốn và trạng thái dừng
Vốn là yếu tố quyết định đến sản lượng của nền kinh tế nhưng tích lũy vốn
(capital stock) có thể thay đổi theo thời gian. Có hai lực lượng tác động đến tích lũy
vốn : đầu tư và khấu hao (depreciation). Đầu tư được định nghĩa là sự chi tiêu cho
đồn điền, nhà máy mới và máy móc mới ; do đó đầu tư làm tăng tích lũy vốn. Khấu
hao là sự hao mòn của tư bản cũ (hao mòn của nhà xưởng, máy móc …) ; do vậy
khấu hao khiến tích lũy tư bản giảm.

tích lũy vốn tăng hay giảm nữa. (Xem hình minh họa)
Hình 2.1 : Vốn, đầu tư, khấu hao và trạng thái dừng

Nguồn : G.N. Mankiw - 2009


17

d/Tiết kiệm vs tăng trưởng
Khi tỷ lệ tiết kiệm tăng, ngay sau đó đầu tư sẽ tăng nhưng tích lũy vốn và tư
bản chưa thay đổi. Do đó, đầu tư nhiều hơn khấu hao. Vốn sẽ tăng dần cho nến khi
đạt trạng thái dừng mới – vốn và sản lượng đều cao hơn mức trạng thái dừng cũ.
(xem hình minh họa)
Hình 2.2 : Vai trò của tiết kiệm

Nguồn : G.N. Mankiw - 2009
Mô hình Solow cho thấy tỷ lệ tiết kiệm là yếu tố then chốt của tích lũy vốn
trong trạng thái dừng. Nếu tỷ lệ tiết kiệm cao, nền kinh tế sẽ có lượng tích lũy vốn
lớn và mức sản lượng lớn. Nếu tỷ lệ tiết kiệm thấp, nền kinh tế sẽ có lượng tích lũy
vốn và mức sản lượng thấp.
Mô hình Solow cho thấy tỷ lệ tiết kiệm cao dẫn tới tăng trưởng nhanh hơn,
nhưng chỉ là tạm thời. Sự gia tăng của tỷ lệ tiết kiệm sẽ dẫn tới tăng trưởng cho tới
khi nền kinh tế đạt đến trạng thái dừng mới. Tức là tỷ lệ tiết kiệm cao sẽ không giữ
cho tăng trưởng mãi mãi.
e/ Trạng thái vàng của vốn
Giá trị k ở trạng thái dừng nếu tối đa hóa tiêu dùng được gọi là trạng thái dừng
của vốn – k*gold .(Edmund Phelps, 1961)
Ta có c = y – i ; nên : c* = f(k*) – k*
Phương trình này cho thấy sự gia tăng của vốn ở trạng thái dừng có hai tác
động trái ngược nhau lên tiêu dùng : một mặt tăng vốn làm tăng sản lượng ; mặt


tích lũy tư bản trên mỗi công nhân như thế nào. Ta biết rằng sự gia tăng số lượng
lao động khiến tích lũy vốn trên mỗi công nhân giảm xuống. Sự thay đổi về lượng
vốn trên mỗi lao động được thể hiện trong phương trình :
Đầu tư i làm tăng k nhưng khấu hao và tăng dân số làm giảm k. Phương trình
ta phân tích ở phần trên là dạng đặc biệt của phương trình này, đó là trường hợp n =
0. là lượng đầu tư cần thiết để giữ cho tích lũy vốn mỗi công nhân không thay đổi
(gọi là điểm BEI - break-even investment). BEI bao gồm cả khấu hao của tư bản,
và lượng đầu tư cần thiết để cung cấp thêm vốn cho những người công nhân mới,
nk. Phương trình trên cho thấy sự gia tăng dân số giảm tích lũy vốn mỗi công nhân
giống như cách khấu hao làm giảm tích lũy vốn trên mỗi lao động. Khấu hao làm
giảm k bằng cách hao mòn tư bản, trong khi gia tăng dân số giảm k bằng cách trải
lượng vốn mỏng hơn cho một số lượng lao động lớn hơn. Ta có :
Nền kinh tế ở trạng thái dừng nếu lượng vốn mỗi công nhân, k, là không đổi.
Gọi giá trị này ở trạng thái dừng là k*. Ta có :
Nếu k < k*  Đầu tư > BEI  k tăng
Nếu k > k*  Đầu tư < BEI  k giảm.
Tăng dân số thay thổi mô hình Solow cơ bản theo 3 cách. Thứ nhất, trong
trạng thái dừng dân số, vốn mỗi lao động và sản lượng mỗi lao động không đổi. Số
lượng lao động tăng với tỷ lệ n, nhưng tổng tư bản và tổng sản lượng cũng tăng với
tỷ lệ n. Như vậy dù tăng dân số không thể giải thích sự gia tăng liên tục của mức
sống (vì sản lượng mỗi công nhân không đổi ở trạng thái dừng), nhưng nó có thể
giải thích sự tăng liên tục của tổng sản lượng.
Thứ hai, tăng dân số cho ta một lời giải thích khác về vấn đề tại sao một số
quốc gia lại giàu còn số khác lại nghèo. Khi tỷ lệ gia tăng dân số tăng từ n1 đến n2,
mức vốn trên mỗi lao động ở trạng thái dừng giảm xuống. Vì k* thấp hơn và y* =
f(k*) cũng thấp hơn, mô hình Solow dự đoán quốc gia nào có tỷ lệ gia tăng dân số
cao sẽ có mức GDP bình quân đầu người thấp. (xem hình minh họa)
Cuối cùng, tăng dân số ảnh hưởng đến tiêu chí xác định trạng thái vàng của tư
bản. Tiêu dùng ở trạng thái vàng sẽ như sau:

kinh tế có thể hưởng sự tăng lên của tổng sản lượng.
Ta giả định rằng tiến bộ công nghệ khiến sự hiệu quả của lao động (E) tăng lên
theo một tỷ lệ không đổi là g. Tiến bộ công nghệ được gọi là tăng lao động (labor
augmenting – Mankiw 2009) và g được gọi là tỷ lệ tăng lao động của tiến bộ công
nghệ. Lực lượng lao động thực tế tăng lên theo tỷ lệ n, sự hiệu quả của mỗi đơn vị
lao động (E) tăng theo tỷ lệ g, nên số lao động hiệu quả (L.E) tăng theo tỷ lệ n+g.
b/ Trạng thái dừng với tiến bộ công nghệ.
Tiến bộ công nghệ không làm cho số lao động thực tế tăng lên nhưng mỗi
công nhân lại có nhiều đơn vị lao động hơn, tiến bộ công nghệ khiến số lao động
hiệu quả tăng lên. Chúng ta tiếp tục phân tích nền kinh tế bằng các đại lượng tính
trên mỗi đơn vị lao động hiệu quả. Cụ thể như sau :
k = K/(L.E) : lượng tư bản trên một đơn vị lao động hiệu quả.
y = Y/(L.E) : sản lượng trên một đơn vị lao động hiệu quả.
Ta có : y = f(k).
Phương trình diễn tả sự thay đổi của k theo thời gian được trình bày như sau :
Ở mức k*, khi tư bản trên mỗi đơn vị lao động hiệu quả và sản lượng trên mỗi
đơn vị lao động hiệu quả là không đổi, nền kinh tế đạt đến trạng thái dừng (giống
như phân tích ở phần trên). Đây là điểm cân bằng dài hạn của nền kinh tế.
c/Tác động của tiến bộ công nghệ
Ở trạng thái dừng : y không thay đổi và E tăng với tỷ lệ g. Sản lượng mỗi lao
động thực tế Y/L = y.E sẽ tăng với tốc độ g trong trạng thái dừng. Tổng sản lượng
của nền kinh tế Y = y.E.L sẽ tăng với tốc độ n+g trong trạng thái dừng.
Với việc thêm biến tiến bộ công nghệ vào mô hình (mô hình tăng trưởng
Solow hoàn thiện), ta có thể giải thích được sự tăng lên liên tục của mức sống. Phân
tích trên cho ta thấy tiến bộ công nghệ dẫn tới sự tăng lên liên tục trong sản lượng
mỗi lao động. Trái lại, tỷ lệ tiết kiệm cao chỉ dẫn tới tăng trưởng cao hơn cho đến
khi tới trạng thái dừng. Một khi nền kinh tế chạm tới trạng thái dừng, tỷ lệ tăng


22

lượng là đại lượng phụ thuộc vào công nghệ (E), vốn (K) và lao động (L) như sau :
Y = A. .


23

Tuy nhiên, khi ta xét trong thực tiễn nền kinh tế mở, ta không thể phủ nhận vai
trò của thương mại quốc tế đến tăng trưởng.Liệu có nên thêm một biến biểu diễn
thương mại quốc tế vào hàm sản xuất Cobb-Douglas không ? Adam Smith trong
tác phẩm kinh điển « the Wealth of Nations » (Sự giàu có của các quốc gia) có đoạn
viết :
« It is a maxim of every prudent master of a family, never to attempt to make
at home what it will cost more to make than to buy. The tailor does not attempt to
make his own shoes, but buys them of the shoemaker. The shoemaker does not
attempt to make his own clothes, but employs a tailor…
What is prudence in the conduct of every private family can scarce be folly in
that of a great kingdom. If a foreign country can supply us with a commodity
cheaper than we ourselves can make it, better buy it of them with some part of the
produce of our own industry employed in a way which we have some advantage”.
Có thể tạm hiểu là một quốc gia nên sản xuất những hàng hóa mà mình có lợi
thế, sau đó đem trao đổi với các quốc gia khác. Ông cũng thể hiện quan điểm
thương mại quốc tế đem lại sự thịnh vượng cho các quốc gia.
Liệu có bằng chứng cho việc thương mại quốc tế thúc đẩy tăng trưởng không?
Các nhà kinh tế học ngày nay dựa vào các số liệu quốc tế theo nhiều năm để xem
mối tương quan giữa tăng trưởng kinh tế và thương mại quốc tế. Andrew Warner và
Jeffray Sachs đã nghiên cứu vấn đề này cho giai đoạn 1970 – 1989. Kết quả cho
thấy, trong số các quốc gia phát triển, các nền kinh tế mở cửa với thương mại quốc
tế tăng trưởng trung bình 2.3% mỗi năm còn các nền kinh tế đóng cửa với thương
mại quốc tế là 0.7%. Trong số các quốc gia đang phát triển, các nền kinh tế mở cửa
với thương mại quốc tế tăng trưởng 4.5% trong khi các nền kinh tế đóng cửa với

Dự đoán dấu
của hệ số

+

+

+

+

CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP PHÂN TÍCH ĐỊNH LƯỢNG
3.1 Mô hình
3.1.1 Số liệu bảng – panel data
Để kiểm định FDI có mang lại tăng trưởng kinh tế ở các nền kinh tế đang phát
triển hay không, khóa luận này chọn nghiên cứu 20 quốc gia đang phát triển, trải dài
trên các châu lục Âu, Á, Phi và Mĩ Latin, mỗi nước được quan sát trong vòng 9 năm


25

(từ 2005 đến 2013) ở các tiêu chí: GDP, tích lũy vốn nội địa, FDI, số lao động và
tổng nhập khẩu và xuất khẩu được theo dõi theo từng năm. Tổng cộng là 180 quan
sát. Đây chính là số liệu bảng - panel data (Từ lúc này đến hết khóa luận, thuật ngữ
“panel data” sẽ được sử dụng thay cho “số liệu bảng”). Panel data cho phép người
nghiên cứu theo dõi biến động của các biến số quan tâm trên cả mặt không gian và
thời gian – nó là sự kết hợp những ưu việt của cross-section và time series data.
Dùng panel data có lợi ích gì? Trong cuốn Basic Econometrics, Guajarati
(2009) viết:
- Vì panel data cho thông tin về những cá nhân, doanh nghiệp, vùng