ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN
---------------------

Đỗ Thị Ngọc Ánh

MÔ HÌNH HÓA VÀ MÔ PHỎNG HỆ KINH TẾ
SINH THÁI CỦA MỘT SỐ HỘ GIA ĐÌNH TẠI
KHU BẢO TỒN THIÊN NHIÊN KHE RỖ,
HUYỆN SƠN ĐỘNG, TỈNH BẮC GIANG

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC

Hà Nội – 2015


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN
---------------------

Đỗ Thị Ngọc Ánh

MÔ HÌNH HÓA VÀ MÔ PHỎNG HỆ KINH TẾ
SINH THÁI CỦA MỘT SỐ HỘ GIA ĐÌNH
TẠI KHU BẢO TỒN THIÊN NHIÊN KHE RỖ,
HUYỆN SƠN ĐỘNG, TỈNH BẮC GIANG
Chuyên ngành: Khoa học Môi trƣờng
Mã số

: 60440301



Đỗ Thị Ngọc Ánh


Mục lục
DANH MỤC BẢNG BIỂU ................................................................................................................ i
DANH MỤC HÌNH VẼ ..................................................................................................................... ii
DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT.......................................................................................................... ii
MỞ ĐẦU............................................................................................................................................ 1
CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU ............................................................................................ 3

1.1. Tổng quan về khu vực nghiên cứu .....................................................................3
1.1.1. Điều kiện tự nhiêu khu vực nghiên cứu ...........................................................3
1.1.2. Tình hình kinh kế xã hội ..................................................................................5
1.1.3. Tình hình về đa dạng sinh học tại khu vực nghiên cứu....................................8
1.2. Tổng quan về tình hình kinh tế sinh thái nông hộ ở Việt Nam ..........................9
1.2.1. Các khái niệm cơ bản về kinh tế sinh thái nông hộ..........................................9
1.2.2.Tình hình nghiên cứu về mô hình HKTST nông hộ ở Việt Nam ........................12
1.2.3. Tình hình nghiên cứu và phát triển về HKTST nông hộ phía Bắc Việt Nam ........15
1.3. Tổng quan nghiên cứu về mô hình ...................................................................17
1.3.1. Tình hình nghiên cứu về mô hình ..................................................................17
1.3.2. Tính năng của phần mềm MM&S .................................................................19
CHƢƠNG 2: ĐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ............................................... 22

2.1. Đối tƣợng nghiên cứu, địa điểm và thời gian nghiên cứu ................................22
2.1.1. Đối tƣợng nghiên cứu .....................................................................................22
2.1.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu ..................................................................22
2.2. Phƣơng pháp nghiên cứu ..................................................................................22
2.2.1. Phƣơng pháp thu thập thông tin .....................................................................22
2.2.2 Phƣơng pháp phỏng vấn và điều tra thực địa ...................................................22



3.4.2. Kết quả tính toán lợi nhuận ròng của các nhóm yếu tố (rừng; lúa nƣớc; hoa
màu; chăn nuôi) .........................................................................................................47
3.4.2.1. Kết quả tính toán lợi nhuận ròng của nhóm yếu tố rừng .............................47
3.4.2.2. Kết quả tính toán lợi nhuận ròng của nhóm yếu tố lúa nƣớc .......................48
3.4.2.3. Kết quả tính toán lợi nhuận ròng của nhóm yếu tố hoa màu .......................48
3.4.2.4. Kết quả tính toán lợi nhuận ròng của nhóm yếu tố chăn nuôi .....................49
3.4.3. Vẽ đồ thị mô phỏng biến động của các yếu tố ...............................................50
3.4.3.1. Đồ thị thời gian ............................................................................................50
3.4.3.2. Đồ thị pha .....................................................................................................51
3.5. Thử nghiệm mô phỏng các phƣơng án sản xuất của HTHKTST hộ gia đình tại
thôn Biểng, xã An Lạc, huyện Sơn Động, tỉnh Bắc Giang ..........................................52
3.5.1. Dự kiến các phƣơng án sản xuất của HTKTST của hộ gia đình ....................52
3.5.2. Sơ đồ mô phỏng hệ thống HKTST của hộ gia đình trị khu vực nghiên cứu
theo 3 phƣơng án dự kiến ..........................................................................................53
3.5.3. Kết quả tính toán ngân quỹ của hộ gia đình theo các phƣơng án thông qua
phần mềm mô phỏng (MM&S) .................................................................................55
3.5.4. Đồ thị mô phỏng biến động của các yếu tố theo 3 phƣơng án dự kiến của mô
hình............................................................................................................................57
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ.......................................................................................................... 59
TÀI LIỆU THAM KHẢO................................................................................................................ 62
PHỤ LỤC......................................................................................................................................... 66


DANH MỤC BẢNG BIỂU
Bảng 1. Năng suất từ rừng keo của hộ gia đình ........................................................31
Bảng 2. Lƣợng củi thu đƣợc trong khoảng thời gian 10 năm ...................................32
Bảng 3. Năng suất của các nhóm yếu tố: hoa màu và lúa nƣớc ...............................32
Bảng 4. Năng suất của vật nuôi hộ gia đình /năm (đồng) .........................................33

Hình 16. Đồ thị mô phỏng biến động giữa các yếu tố theo phƣơng án 4 .................58

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
ĐBSCL

Đồng bằng sông Cửu Long

ĐBSH

Đồng bằng sông Hồng

HKTST

Hệ kinh tế sinh thái

KBTTN

Khu Bảo tồn thiên nhiên

HĐND

Hội đồng nhân dân

ii


MỞ ĐẦU
Phát triển công nghiệp mạnh mẽ đã làm thỏa mãn những nhu cầu ngày càng
tăng của con ngƣời. Bên cạnh những thành tựu vƣợt bậc về nâng cao sản lƣợng và
năng suất lao động, việc phát triển công nghiệp cũng đã gây ra những hậu quả về

vực bảo tồn thiên nhiên Khe Rỗ, đồng thời trên cơ sở đó đề xuất các phƣơng án đầu
tƣ hợp lý nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế cho các hộ gia đình là rất cần thiết.
Có thể nói việc sử dụng mô hình toán trong một số lĩnh vực nghiên cứu nhƣ
hệ sinh thái rừng, môi trƣờng,...đã đƣợc tiến hành trên thế giới từ lâu, kể cả mô hình
thống kê và mô hình cấu trúc [4,27,28,29,30]. Trong nƣớc đã có nhiều nghiên cứu
về hệ kinh tế sinh thái (HKTST) nông hộ, tuy nhiên, vấn đề ứng dụng mô hình cấu
trúc để mô phỏng cấu trúc HKTST nông hộ để tìm ra phƣơng án đầu tƣ hiệu quả thì
vẫn còn hạn chế [2,7,8,9,11,18,20]. Là một công cụ mô hình hóa và mô phỏng các
hệ động, phần mềm MM & S đã đƣợc áp dụng trong việc phân tích các hệ động
khác nhau (Nguyen Van Sinh, 2006, 2012) [16, 17].
Vì những lý do trên, tôi tiến hành thực hiện đề tài “Mô hình hóa và mô
phỏng hệ kinh tế sinh thái của một số hộ gia đình tại khu bảo tồn thiên nhiên
Khe Rỗ, huyện Sơn Động, tỉnh Bắc Giang”.
Mục tiêu nghiên cứu của đề tài:
Xây dựng mô hình toán và mô phỏng động thái HKTST của một số hộ gia
đình tại khu bảo tồn thiên nhiên Khe Rỗ, huyện Sơn Động, tỉnh Bắc Giang làm cơ
sở để phân tích rút ra kết luận về khả năng đầu tƣ tối ƣu nhằm nâng cao hiệu quả
kinh tế cho hộ gia đình.
Nội dung nghiên cứu bao gồm:
- Điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội và đa dạng sinh học khu vực nghiên cứu.
- Xác định các dạng đặc trƣng của HKTST hộ gia đình, lựa chọn các HKTST
hộ gia đình đại diện, các yếu tố của các HKTST hộ gia đình đƣợc nghiên cứu.
- Ứng dụng phƣơng pháp phân tích hệ thống, mô hình hóa cấu trúc của các
HKTST trên máy tính để phân tích cấu trúc HKTST nông hộ.

2


TÀI LIỆU THAM KHẢO
Tiếng việt


11. Nguyễn Hùng Mạnh, Nguyễn Văn Sinh, Nguyễn Mạnh Hùng (2011), Mô hình
hóa và mô phỏng một hệ kinh tế nông hộ có rừng trồng thông tại xã Hữu
Sản, huyện Sơn Động, tỉnh Bắc Giang, Báo cáo khoa học về Sinh thái và
Tài nguyên sinh vật, Hội nghị khoa học toàn quốc lần thứ tƣ, Hà Nội,
21/10/2011, tr. 1706-1712.
12. Nguyễn Văn Sinh (2005), Phân tích hệ thống – Mô hình hóa và mô phỏng với
phần mềm MM&S, Tuyển tập các báo cáo khoa học hội nghị môi trƣờng
toàn quốc 2005.
13. Nguyễn Văn Sinh (2007), Phân tích hệ thống, mô hình hóa và mô phỏng các hệ
động trong lĩnh vực Nông Lâm Nghiệp, Hội thảo khoa học (với sự tài trợ
của DAAD).
14. Nguyễn Văn Sinh (2008), Mô hình hoá và mô phỏng hệ thống MM&S, Giấy
chứng nhận đăng ký quyền tác giả số 529/2008/QTG, Cục Bản quyền tác giả.
15. Nguyễn Văn Sinh (2011), Mô hình hóa các hệ động có yếu tố liệt kê: tính năng
mới của phần mềm MM&S sau khi bổ sung hàm bảng, Báo cáo khoa học về
Sinh thái và Tài nguyên sinh vật, Hội nghị khoa học toàn quốc lần thứ tƣ,
Hà Nội, 21/10/2011, tr. 1778-1783.
16. Nguyễn Văn Sinh (2014), Phân tích mô hình Lotka-Volterra với phần mềm
MM&S, Hội nghị khoa học toàn quốc về sinh thái và tài nguyên sinh vật lần
thứ 5 (2014).
17. Nguyễn Văn Sinh, Nguyễn Hùng Mạnh, Nguyễn Mạnh Hùng (2011), Mô hình
hóa động thái sinh khối và thảm mục với phần mềm MM&S, Báo cáo khoa
học về Sinh thái và Tài nguyên sinh vật, Hội nghị khoa học toàn quốc lần
thứ tƣ, Hà Nội, 21/10/2011, tr. 1784-1791.
18. Nguyễn Thị Tâm (1993), Một số vấn đề chủ yếu phát triển kinh tế hộ nông dân
ở Việt Nam hiện nay, Hội Khoa học – KTNLN. NXBNN – 1993.
19. Vinh Tâm (2013), Phần mềm MM&S với các tính năng mới: mô hình hóa và
mô


hoạch bảo tồn và phát triển bền vững rừng đặc dụng tỉnh Bắc Giang đến
năm 2020.
25. Nguyễn Văn Trƣơng, (1992), Tiếp cận vấn đề kinh tế sinh thái ở Việt Nam,
NXB nông nghiệp, Hà Nội, 1992.
26. Mai Văn Xuân (2008), Bài giảng kinh tế hộ và trang trại, Đại học Kinh tế Huế.
Tiếng Anh

27. Amateis, R. L. (2003), Quantitative tools and strategies for modeling forest
systems at different scales, In: Modelling Forest Systems (A. Amaro, D.
Reed and P. Soares, eds.), CAB International, pp. 87-95.
28. Bruenig E.F., Bossel H., Elpel K.-P., Grossmann W.-D., Schneider T.W., Wang
Z., Yu Z. (1986), Ecologic-socioeconomic system analysis and simulation:
A guide for application of system analysis to the conservation, utilization,
and development of tropical and subtropical land resources in China,
Proceedings of the China Resources Conservation, Utilization and
Development Seminar, South China Institute of Botany, Academia Sinica.
Guangzhou, China, February-March 1986. 388 p.

64


29. Bull G. Q., Bazett M., Schwab O., Nilsson S., White A., Maginnis S. (2005),
Industral forest plantation subsidies: Impacts and implications, Forest
Policy and Economics, Elsevier. (Article in press). 19 p.
30. Forestry Commission (1998), The UK forestry standard, Forestry Commission,
Edinburgh.
31. Nguyen Van Sinh (2011), The “Four Element Groups” and the “Change Rate”
Concepts and their Realization in the MM&S – a Computer Program for
Modeling and Simulation of Dynamic Systems, Accepted for publication
report of CISSE 2011 Conference: 3-12 December 2011 – online conference