ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT

ĐẶNG MINH PHƢƠNG

THẨM QUYỀN CỦA HỘI ĐỒNG TRỌNG TÀI
THƢƠNG MẠI THEO QUY ĐỊNH CỦA
PHÁP LUẬT VIỆT NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI – 2014


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT

ĐẶNG MINH PHƢƠNG

THẨM QUYỀN CỦA HỘI ĐỒNG TRỌNG TÀI
THƢƠNG MẠI THEO QUY ĐỊNH CỦA
PHÁP LUẬT VIỆT NAM

Chuyên ngành : Luật Kinh tế
Mã số

: 60 38 01 07

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Người hướng dẫn khoa học: TS. Phan Thị Thanh Thủy

Hà Nội, ngày 20 tháng 11 năm 2014
Học viên

Đặng Minh Phƣơng


MỤC LỤC
Lời cam đoan
Lời cảm ơn
Mục lục
Danh mục tài liệu viết tắt
MỞ ĐẦU .........................................................................................................................8
Chƣơng 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THẨM QUYỀN CỦA HỘI ĐỒNG
TRỌNG TÀI THƢƠNG MẠI ....................................................................................13
1.1. Khái quát về Hội đồng trọng tài thƣơng mại .....................................................13
1.1.1. Khái niệm và sự hình thành của Hội đồng trọng tài thƣơng mại .................13
1.1.1.1. Sự hình thành của Hội đồng trọng tài quy chế .................................................15
1.1.1.2. Sự hình thành của Hội đồng trọng tài vụ việc ..................................................16
1.1.2. Những đặc điểm của Hội đồng trọng tài thương mạiError!
defined.

Bookmark

not

1.1.3. Chức năng của Hội đồng trọng tài thương mại trong giải quyết tranh chấp
.......................................................................................Error! Bookmark not defined.
1.2. Khái quát về thẩm quyền của Hội đồng trọng tài thƣơng mại ................ Error!
Bookmark not defined.
1.2.1. Khái niệm thẩm quyền của Hội đồng trọng tài thương mạiError! Bookmark

2.2.3. Thẩm quyền của Hội đồng trọng tài trong phiên họp giải quyết tranh chấp
.......................................................................................Error! Bookmark not defined.
2.2.3.1. Thẩm quyền của Hội đồng trọng tài về triệu tập người làm chứng ......... Error!
Bookmark not defined.
2.2.3.2. Thẩm quyền của Hội đồng trọng tài khi đương sự vắng mặt trong phiên họp
.......................................................................................Error! Bookmark not defined.
2.2.3.3. Thẩm quyền của Hội đồng trọng tài trong việc thương lượng và giải quyết
tranh chấp ......................................................................Error! Bookmark not defined.
2.2.4. Thẩm quyền ra phán quyết của Hội đồng trọng tàiError!
defined.

Bookmark

not

2.3. Những vƣớng mắc, bất cập trong quy định của pháp luật về thẩm quyền của
Hội đồng trọng tài thƣơng mại ...................................Error! Bookmark not defined.
2.4. Thực tiễn việc thực thi các quy định về thẩm quyền của Hội đồng trọng tài
thƣơng mại ...................................................................Error! Bookmark not defined.
Chƣơng 3 GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ THẨM QUYỀN CỦA
HỘI ĐỒNG TRỌNG TÀI THƢƠNG MẠI ..............Error! Bookmark not defined.
3.1. Định hƣớng hoàn thiện pháp luật về thẩm quyền của Hội đồng trọng tài
thƣơng mại ...................................................................Error! Bookmark not defined.
3.2. Một số giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật về thẩm quyền của Hội đồng
trọng tài thƣơng mại....................................................Error! Bookmark not defined.
3.3.1. Giải pháp hoàn thiện pháp luật về trọng tài thương mạiError! Bookmark not
defined.


3.3.2. Giải pháp hoàn thiện quy định về thẩm quyền của Hội đồng trọng tài ... Error!

thương

mại

số

54/2010/QH12 được Quốc hội nước
Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam
khóa XII, kỳ họp thứ 7 thông qua ngày
17 tháng 6 năm 2010
Pháp lệnh TTTM 2003

Pháp lệnh của Ủy ban thường vụ Quốc
hội số 08/2003/PL-UBTVQH11 ngày
25 tháng 02 năm 2003 về Trọng tài
thương mại

Hội đồng TTTM

Hội đồng trọng tài thương mại


MỞ ĐẦU

1. Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài
Trọng tài thương mại là cơ chế giải quyết tranh chấp ngoài Tòa án thuận lợi
cho các bên, đặc biệt là các bên tham gia các hoạt động thương mại, đầu tư. Trong
giao dịch dân sự thường ngày, nhất là các giao dịch kinh tế thương mại, việc phát
sinh tranh chấp là không thể tránh khỏi và giải quyết các tranh chấp phát sinh một
cách nhanh chóng, hiệu quả, công bằng là góp phần thúc đẩy các hoạt động kinh tế,

trọng tài thương mại theo quy định của pháp luật Việt Nam” làm đề tài luận văn
thạc sỹ của mình.
2. Tình hình nghiên cứu đề tài
Hiện nay đã có một số công trình nghiên cứu các vấn đề về trọng tài thương
mại với tư cách là bài bình luận, bài báo khoa học hoặc các luận văn, luận án. Tuy
nhiên chưa có công trình nào nghiên cứu một cách đầy đủ và thỏa đáng về thẩm
quyền của Hội đồng trọng tài trong thủ tục tố tụng trọng tài thương mại. Đặc biệt,
trong bối cảnh hiện nay, Luật TTTM 2010 đã được Quốc hội thông qua và đi vào
thực hiện thay thế cho Pháp lệnh TTTM 2003 bị đánh giá là còn nhiều điểm chưa
hợp lý, chưa hấp dẫn các doanh nghiệp tìm đến con đường giải quyết tranh chấp
bằng trọng tài, một phương thức tỏ ra có ưu thế hơn hẳn Tòa án được thừa nhận ở
hầu hết các nước trên thế giới.
Ở cấp độ luận văn thạc sỹ có thể kể đến các công trình như Vũ Thanh Minh
với luận văn “Pháp luật Việt Nam về thủ tục tố tụng của trọng tài thương mại”
năm 2011 tại Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội; Tác giả Nguyễn Thị Thu
Thủy với đề tài “Pháp luật về trọng tài thương mại ở nước ta hiện nay” năm 2003
tại Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội...


Ở cấp độ bài báo khoa học có thể kể đến các tác phẩm như: Tác giả Nguyễn
Vũ Hoàng với bài viết “Luật áp dụng trong lĩnh vực trọng tài thương mại quốc tế”
đăng trên Tạp chí Luật học Số đặc san về giải quyết tranh chấp thương mại quốc tế
năm 2012; Tác giả Trần Quỳnh Anh với bài viết “Một số vướng mắc và hướng
hoàn thiện Luật trọng tài thương mại” đăng trên Tạp chí Luật học số 7/2012...
Trong đó, thẩm quyền của Hội đồng TTTM theo pháp luật hiện hành là một
trong những vấn đề cần phải bàn tới nhiều nhất nhưng lại hoàn toàn thiếu vắng các
công trình nghiên cứu đề cập đến vấn đề này. Do vậy, tác giả mạnh dạn nghiên cứu
vấn đề này, đồng thời so sánh với pháp luật một số quốc gia trên thế giới đề làm rõ
sự khác biệt về thẩm quyền của Hội đồng trọng tài trong pháp luật trọng tài thương
mại của Việt Nam so với pháp luật trọng tài thương mại một số nước trên thế giới.

- Về mặt thời gian
Khi nghiên cứu các vấn đề lý luận cũng như đánh giá thực tiễn, luận văn
lấy mốc nghiên cứu từ năm 2010 – năm Luật TTTM 2010 được ban hành cho
đến nay. Nội dung luận văn cũng có sự đề cập và phân tích đối với các quy định
pháp luật trước năm 2010 về vấn đề thẩm quyền trọng tài, đặc biệt là các quy
định trong Pháp lệnh về Trọng tài thương mại năm 2003. Khi đề xuất giải pháp,
luận văn nêu ra những kiến nghị, đề xuất thực hiện trong thời gian 5 – 10 năm
tới.
5. Phƣơng pháp luận và phƣơng pháp nghiên cứu
Để tiếp cận vấn đề nghiên cứu đề tài tác giả dựa trên cơ sở phương pháp
luận duy vật biện chứng của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan
điểm của Đảng và Nhà nước ta về vấn đề phát triển kinh tế, tìm ra các phương
hướng giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại. Ngoài ra, còn sử dụng các
thành tựu của các chuyên ngành khoa học pháp lý như: lịch sử pháp luật, lý luận về
nhà nước và pháp luật, xã hội học pháp luật.


Luận văn sử dụng một số phương pháp tiếp cận làm sáng tỏ vấn đề như:
phương pháp lịch sử, so sánh, phân tích, tổng hợp, thống kê,… Đồng thời, việc
nghiên cứu đề tài còn dựa vào các văn bản pháp luật của Nhà nước và những giải
thích thống nhất có tính chất chỉ đạo của các cơ quan nhà nước có thẩm quyền.
6. Đóng góp của đề tài
Trong luận văn, tác giả nghiên cứu một cách tổng thể và có hệ thống cơ sở
lý luận về thẩm quyền của Hội đồng TTTM, phân tích các quy định của pháp luật
về thẩm quyền của Hội đồng TTTM ở nước ta hiện nay. Trên cơ sở những phân
tích, đánh giá này, kết hợp tham khảo quy định của một số nước trên thế giới về
thẩm quyền của Hội đồng TTTM, luận văn chỉ ra một số bất cập còn tồn tại trong
cơ chế áp dụng thẩm quyền của Hội đồng trọng tài để qua đó đưa ra một số kiến
nghị nhằm hoàn thiện pháp luật và nâng cao khả năng áp dụng trọng tài trong giải
quyết tranh chấp thương mại.

chấp phải thi hành” [9].
Tại Việt Nam, theo quy định tại Khoản 1 Điều 3 Luật trọng tà7i thương mại
năm 2010 “Trọng tài thương mại là phương thức giải quyết tranh chấp do các bên
thoả thuận và được tiến hành theo quy định của Luật trọng tài thương mại” [29].
Mặc dù có khá nhiều định nghĩa khác nhau về trọng tài, song nhìn chung
hiện nay trọng tài thương mại được nhìn nhận dưới góc độ:
Trọng tài là phương thức giải quyết tranh chấp có tính chất tài phán phi nhà
nước (phi chính phủ) do các đương sự thỏa thuận lựa chọn để giải quyết các tranh


chấp thương mại. Trọng tài chính là bên trung gian thứ ba được các bên tranh chấp
chọn ra để giúp các bên giải quyết những xung đột, bất đồng giữa họ trên cơ sở
đảm bảo quyền tự định đoạt của các bên. Phương thức trọng tài bắt nguồn từ sự
thỏa thuận của các bên trên cơ sở tự nguyện. Để đưa tranh chấp ra trọng tài giải
quyết, các bên phải có thỏa thuận trọng tài. Giải quyết tranh chấp bằng trọng tài
khá giống với phương pháp giải quyết tranh chấp bằng hòa giải. Cả hai phương
thức này đều có sự xuất hiện của người thứ ba. Tuy nhiên, trong hình thức hòa giải,
vai trò của người thứ ba chỉ mang tính hỗ trợ, giúp đỡ các bên thỏa thuận với nhau.
Còn trong phương thức trọng tài, sau khi xem xét sự việc, trọng tài có thể đưa ra
phán quyết có giá trị cưỡng chế thi hành đối với các bên.
Trọng tài thương mại bao gồm hai hình thức là trọng tài vụ việc (Ad-hoc) và
trọng tài thường trực (trọng tài quy chế - Regular) với những phương thức thành
lập ra Hội đồng trọng tài khác nhau.
Trọng tài ad - hoc là thể loại trọng tài được các bên thành lập ra chỉ để giải
quyết một vụ tranh chấp cụ thể, sau khi vụ tranh chấp đã được giải quyết xong thì
trọng tài ad - hoc tự giải thể. Do đó, trọng tài ad - hoc còn được gọi là trọng tài vụ
việc, trọng tài đặc biệt, trọng tài đặc nhiệm... Hình thức trọng tài này có đặc điểm
là không có trụ sở cố định như trọng tài thường trực, không lệ thuộc vào bất kỳ quy
tắc xét xử nào. Trong các vụ tranh chấp sử dụng trọng tài ad - hoc, thì các bên
thường thống nhất có một trọng tài viên.

cho khái niệm “Hội đồng trọng tài được thành lập tại Trung tâm trọng tài” do Pháp
lệnh TTTM 2003 quy định. Theo đó, trọng tài quy chế là hình thức trọng tài được
tiến hành tại trung tâm trọng tài và theo quy tắc tố tụng của trung tâm trọng tài.


Luật TTTM 2010 cho phép các trung tâm trọng tài được ban hành quy tắc tố
tụng trọng tài phù hợp với đặc thù của mỗi trung tâm để tăng thêm tính hấp dẫn đối
với các bên tranh chấp. Chỉ khi các bên không có thỏa thuận hoặc quy tắc tố tụng
trọng tài của trung tâm trọng tài không có quy định khác, lúc đó Luật mới đưa ra
quy định hướng dẫn. Cuối cùng, Luật TTTM 2010 còn cho phép tổ chức trọng tài
nước ngoài được mở chi nhánh, văn phòng đại diện tại Việt Nam theo quy định của
pháp luật Việt Nam và các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.
Theo quy định của Luật TTTM 2010, Trọng tài thường trực là hình thức
trọng tài được tổ chức chặt chẽ, có bộ máy, trụ sở làm việc thường xuyên, có danh
sách trọng tài viên hoạt động theo điều lệ và quy chế tố tụng riêng. Hầu hết các tổ
chức trọng tài lớn, có uy tín trên thế giới đều được thành lập theo mô hình này
dưới những tên gọi như trung tâm trọng tài, ủy ban trọng tài, viện trọng tài, hội
đồng trọng tài quốc gia và quốc tế... nhưng chủ yếu và phổ biến được tổ chức dưới
dạng các trung tâm trọng tài. Về bản chất, Hội đồng trọng tài quy chế được thành
lập ra do sự lựa chọn của các bên tranh chấp trong danh sách Trọng tài viên là
thành viên của trung tâm trọng tài (về vấn đề này thì việc thành lập Hội đồng trọng
tài quy chế khác với thành lập Hội đồng trọng tài vụ việc). Theo đó, các bên tranh
chấp sẽ lựa chọn trong số Trọng tài viên những người sẽ là thành viên của Hội
đồng trọng tài giải quyết vụ việc tranh chấp này. Hội đồng trọng tài quy chế sẽ sử
dụng quy tắc tố tụng thống nhất của trung tâm trọng tài để giải quyết vụ việc. Và
Hội đồng trọng tài này cũng chỉ có thẩm quyền giải quyết tranh chấp mà họ được
các bên đương sự lựa chọn mà thôi.
1.1.1.2. Sự hình thành của Hội đồng trọng tài vụ việc
Đối với hình thức trọng tài vụ việc thì Luật TTTM 2010 có những quy định
khác về việc thành lập ra Hội đồng trọng tài vụ việc. Trọng tài vụ việc là hình thức

Như vậy, từ những phân tích trên có thể rút ra khái niệm về Hội đồng
trọng tài như sau: Hội đồng TTTM là cơ quan giải quyết tranh chấp kinh doanh
thương mại do các bên tranh chấp thỏa thuận lựa chọn và được quy định trong
Luật TTTM 2010. Hội đồng trọng tài bao gồm một hoặc nhiều trọng tài viên
được hình thành theo sự thỏa thuận của các bên hoặc theo quy định của pháp
luật.

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1.
Việt

Phan Thông Anh (2012), “Giải quyết bằng trọng tài thương mại ADHOC ở
Nam

-

Thực

trạng

và

giải

pháp”,

/>
ngày

đăng



7.

Vũ Ánh Dương (2009), “Dự án luật trọng tài thương mại và sự tiếp cận các

chuẩn mực quốc tế”, Tạp chí Nghiên cứu lập pháp, 2009(14), tr. 13-17.
8.
Việt

Đỗ Văn Đại (2010), “Giải quyết tranh chấp bằng phương thức trọng tài ở
Nam”,

/>
_content&view=article&id=343:gqtcbptttovn&catid=119:ctc20076&Itemid=110,
ngày đăng 12/12/2010.

9.

Hiệp hội trọng tài Hoa Kỳ - AAA (1984), “Hướng dẫn về trọng tài thương

mại”, Bản dịch của Trung tâm trọng tài quốc tế Việt Nam, Hà Nội.
10.

Phan Chí Hiếu (2005),” Thực trạng pháp luật giải quyết tranh chấp kinh

doanh ở Việt Nam”, Tạp chí Dân chủ và Pháp luật, 2005(12), tr. 8-11.
11.

Hội đồng phổ biến giáo dục pháp luật trung ương (2013), “Đặc san tuyên


/>mID=286, ngày đăng 13/8/2013.
17.

Liên đoàn Luật sư Việt Nam (2009), “Tuyển tập Luật trọng tài một số nước

trên thế giới”, Bản dịch của Liên đoàn Luật sư Việt Nam, Hà Nội.
18.

Liên hợp quốc (1958), Công ước New York 1958 về công nhận và thi hành

quyết định trọng tài nước ngoài.
19.

Liên hợp quốc (1985), Luật mẫu về trọng tài thương mại quốc tế của Uỷ ban

Liên Hợp quốc về luật thương mại quốc tế UNCITRAL.
20.

Liên hợp quốc (1996), Quy tắc trọng tài UNCITRAL.

21.

Liên hợp quốc (1996), Trọng tài thương mại quốc tế của UNCITRAL, Bản

dịch của Trung tâm trọng tài quốc tế Việt Nam, Hà Nội.
22.

“Luật


Hà Phương (2011), “Những điểm mới cơ bản của Luật Trọng tài thương
/>
View_Detail.aspx?ItemID=276, ngày đăng 04/08/2010.
25.

Nguyễn Hoài Phương (2006), “Về các giải pháp hoàn thiện pháp luật điều chỉnh

quan hệ tố tụng trọng tài thương mại”, Tạp chí Nhà nước và pháp luật, 2006(3), tr. 1519.
26.

Quốc hội (1992), Hiến pháp (đã được sửa đổi, bổ sung năm 2001), Hà Nội.

27.

Quốc hội (2004), Bộ luật tố tụng dân sự, Hà Nội.

28.

Quốc hội (2005), Luật thương mại, Hà Nội.

29.

Quốc hội (2010), Luật trọng tài thương mại, Hà Nội.


30.

Thủ tướng chính phủ (1993), Quyết định số 204/TTg ngày 28/4/1993 của

Thủ tướng chính phủ về tổ chức Trung tâm trọng tài quốc tế Việt Nam.


Trường Đại học Luật Hà Nội (2009), Trọng tài kinh tế - một hình thức giải

quyết tranh chấp kinh tế ở nước ta, Đề tài nghiên cứu cấp trường, Hà Nội.
38.

Trường Đại học Luật Hà Nội (2011), Giáo trình Tư pháp quốc tế, NXB.

Công an nhân dân, Hà Nội.
39.

Trường Đại học Luật Hà Nội (2012), Giáo trình Luật thương mại, NXB.

Công an nhân dân, Hà Nội.
40.

Uỷ ban thường vụ quốc hội (1995), Pháp lệnh công nhận và cho thi hành tại

Việt Nam quyết định của trọng tài nước ngoài, Hà Nội
41.

Uỷ ban thường vụ quốc hội (2003), Pháp lệnh trọng tài thương mại, Hà Nội.

42.

Uỷ ban thường vụ quốc hội (2008), Nghị quyết số 57/2008/NQ-UBTVQH

ngày 23/1/2008 Của Uỷ ban thường vụ Quốc hội về thành lập ban soạn thảo Luật
trọng tài thương mại.
43.