ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT

NGUYỄN THỊ HOÀI QUY

BẢO HIỂM THÂN TÀU
TRONG THƯƠNG MẠI HÀNG HẢI
SO SÁNH PHÁP LUẬT VIỆT NAM VÀ
PHÁP LUẬT MỘT SỐ NƯỚC TRÊN THẾ GIỚI
CHUYÊN NGÀNH:

LUẬT BIỂN VÀ QUẢN LÝ BIỂN

MÃ SỐ:

50512

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:


PGS. TS. NGUYỄN BÁ DIẾN

HÀ NỘI - 2005


LỜI CAM ĐOAN
Luận văn được hoàn thành trên cơ sở kế thừa và phát huy những kết quả
nghiên cứu khoa học hiện có, tiếp thu những ý kiến đóng góp quý báu của các thầy
cô và các bạn đồng nghiệp, tham khảo các nguồn thông tin, tài liệu khác nhau, đặc


1.1.1 Định nghĩa bảo hiểm thân tàu ………………………………..…..

7

1.1.2 Các loại hình bảo hiểm thân tàu ……………………………..…..

9

1.1.2.1 Phân loại căn cứ vào thời hạn ………………………………

10

1.1.2.2 Phân loại căn cứ theo phạm vi bảo hiểm ……………………

11

1.2 Rủi ro và tổn thất trong bảo hiểm thân tàu ………….……………..

12

1.2.1 Rủi ro trong bảo hiểm thân tàu …………………………….…….

12

1.2.1.1 Phân loại rủi ro trong bảo hiểm thân tàu căn cứ vào nguồn
gốc sinh ra rủi ro …………..………………………………..

13


22

1.4.1 Lịch sử hình thành và phát triển bảo hiểm thân tàu thế giới .…

22


1.4.2 Lịch sử hình thành và phát triển bảo hiểm thân tàu Việt nam ...

29

1.5 Luật áp dụng trong bảo hiểm thân tàu biển ở Việt nam ….………..

32

1.5.1 Pháp luật quốc gia …………………………………………….….

33

1.5.1.1 Pháp luật chuyên ngành…………………………...…………

33

1.5.1.2 Các luật khác có liên quan trong hệ thống pháp luật Việt
Nam ……………………………………………………...….

34

1.5.2 Các điều ước quốc tế ……………………………………………..



2.5.1 Yêu cầu bảo hiểm…………………………………………….…...

53

2.5.2 Chấp nhận bảo hiểm………………………………………….…...

56

2.5.3 Đóng phí bảo hiểm………………………………………………..

56

2.5.4 Bằng chứng của hợp đồng bảo hiểm………………………………

57

2.6 Nghĩa vụ các bên khi xảy ra tổn thất………………………….……..

59

2.7 Phạm vi trách nhiệm bảo hiểm thân tàu …………………………….

63

2.7.1 Các rủi ro được bảo hiểm …………………………………………

65

2.7.1.1 Các hiểm họa được bảo hiểm………………………………..

74

2.7.2.3 Các hành động ác ý………………………………………….

78

2.7.2.4 Rủi ro phóng xạ, hạt nhân……………………………………

75

2.7.2.5 Các hiểm hoạ loại trừ………………………………………..

75

2.7.2.6 Những chi phí không được bồi thường………………………

76

CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƯỚNG VÀ NHỮNG GIẢI PHÁP NÂNG CAO
HIỆU QUẢ THỰC THI PHÁP LUẬT BẢO HIỂM
THÂN

TÀU

TRONG

THƯƠNG

MẠI


3.2.1 Hoàn thiện pháp luật về bảo hiểm thân tàu ……….…………..….

92

3.2.2 Thực hiện chính sách hội nhập kinh tế quốc tế và mục tiêu tham
gia Tổ chức Thương mại Thế giới ……..………….…………….

93

3.3 Các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật bảo
hiểm thân tàu tại Việt nam …………………………………………..

94


3.3.1 Hoàn thiện pháp luật bảo hiểm thân tàu…………...……………...

94

3.3.2 Nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật bảo hiểm thân tàu từ phía
các cơ quan tiến hành tố tụng ……………………………………

102

3.3.3 Nâng cao vai trò của người được bảo hiểm ………………………

104

3.3.4 Nâng cao vai trò của các công ty bảo hiểm ……………..……….


Vận tải đường biển mang tính quốc tế, vì vậy bảo hiểm hàng hải cũng vượt
ra ngoài lãnh thổ một quốc gia và nắm những nguồn tài chính khổng lồ tập trung ở
những trung tâm tài chính quốc tế. Theo nghĩa rộng, bảo hiểm hàng hải được xem
là biện pháp bảo đảm nghĩa vụ theo hợp đồng ký kết giữa các chủ thể tham gia vận
tải biển. Quan điểm này xuất phát từ chỗ cho rằng vận tải biển luôn đi cùng với
những rủi ro có thể gây ra những thiệt hại vật chất lớn, thiệt hại về tính mạng và
những thảm họa môi trường khó khắc phục cũng như những hậu quả khác và bảo


hiểm hàng hải là nguồn bồi thường những thiệt hại gây ra cũng như giảm thiểu hay
ngăn ngừa những tổn thất có thể lường trước.
Tàu biển là phương tiện có thể nói duy nhất trong vận tải đường biển. Là
một cấu trúc nổi phức tạp về công nghệ, mỗi con tàu đã hạ thủy và qua chạy thử
vào thời điểm hiện nay trung bình có giá trị tương đối lớn, khoảng 30-40 triệu đô la
Mỹ đối với tàu của các nước phát triển. Tàu biển Việt nam thường có giá trị
khoảng 2-3 triệu đô la Mỹ, so với các nước là nhỏ, nhưng so với khả năng tài chính
của các doanh nghiệp vận tải biển Việt nam, đây là một con số không nhỏ. Do đó
những rủi ro xảy ra với con tàu trong quá trình hành thủy có nguy cơ khiến các chủ
tàu phải gánh chịu những thiệt hại vật chất rất lớn, thường vượt quá khả năng tài
chính của họ. Bảo hiểm thân tàu sẽ giúp các chủ tàu được bảo vệ khi con tàu gặp
những hiểm họa của Biển cả và Đại dương và khi có tổn thất xảy ra, sẽ giúp họ
nhanh chóng khắc phục hậu quả của các rủi ro, đưa con tàu trở về trạng thái làm
việc bình thường.
Hiện nay bảo hiểm thân tàu ngày càng trở nên cấp thiết bởi tai nạn trên biển
tuy có giảm về số lượng nhưng tác hại của chúng lại ngày càng lớn và đôi khi tổn
thất thường dẫn đến phá sản và bảo hiểm thân tàu giúp giảm nhẹ gánh nặng do
những tai nạn có thể gây ra. Bảo hiểm thân tàu là loại bảo hiểm lớn, cả gói, bao
gồm những rủi ro đặc biệt phát sinh trong qua trình vận hành tàu biển, đòi hỏi kinh
nghiệm, quan hệ quốc tế, sự hiểu biết tường tận công việc hàng hải, các đặc điểm
kĩ thuật trong khai thác tàu biển và nhiều kiến thức khác.

Mục đích của Luận văn là làm sáng tỏ cơ sở lý luận và thực tiễn của pháp
luật về bảo hiểm thân tàu Việt nam, so sánh với pháp luật bảo hiểm thân tàu của
một số nước láng giềng với Việt nam và các nước có nền công nghiệp bảo hiểm


thân tàu phát triển. Qua đó Luận văn đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả thực
thi pháp luật về bảo hiểm thân tàu tại Việt nam.
Do đây là một đề tài tương đối rộng và phức tạp, liên quan nhiều đến kỹ
thuật hàng hải và kỹ thuật bảo hiểm, Luận văn này chỉ giới hạn trong việc tìm hiểu
bảo hiểm thân tàu đối với các tàu biển chạy tuyến quốc tế, và tập trung tìm hiểu
những vấn đề cơ bản của bảo hiểm thân tàu như khái niệm, các loại hình bảo hiểm
thân tàu, ý nghĩa vai trò và lịch sử phát triển của bảo hiểm thân tàu Việt nam và thế
giới, cơ sở pháp lý của bảo hiểm thân tàu, khái niệm hợp đồng bảo hiểm thân tàu
và những nội dung cơ bản của hợp đồng bảo hiểm thân tàu. Đồng thời luận văn
cũng đi sâu phân tích Điều kiện bảo hiểm thân tàu thời hạn - Institute Time ClauseHull 1/11/1995 (ITC 1995) của Viện các nhà bảo hiểm Luân đôn (so sánh với Điều
kiện bảo hiểm thân tàu thời hạn - Institute Time Clause-Hull 1/10/1983 (ITC
1983), là những điều khoản làm cơ sở cho các hợp đồng bảo hiểm thân tàu trên thế
giới, đã và đang được áp dụng chủ yếu trong các đơn bảo hiểm thân tàu chạy tuyến
quốc tế của Việt nam.

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
I. Tiếng Việt
1. Bộ luật hàng hải Việt nam 1992
2. Bộ luật hàng hải Việt nam 2005
3. Luật kinh doanh Bảo hiểm 2000
4. Bộ luật dân sự Việt nam 1995
5. Bộ luật dân sự Việt nam sửa đổi 2005
6. Luật bảo hiểm hàng hải Anh 1906
7. Bộ luật hàng hải Trung quốc 1992
8. Bộ luật thương mại hàng hải Ucraina 1995


24.Cục hàng hải Việt nam (2003), Tuyển tập các công ước hàng hải Quốc tế, Nhà
xuất bản Lao động, Hà nội
25.TS David Bland (1993), Bảo hiểm - Nguyên tắc và Thực hành, Nhà xuất bản
Tài chính, Hà nội
26. Nguyễn Chúng (2000), Luật Hàng hải - Những vấn đề cơ bản, Nhà xuất bản
Đồng nai
27. Nguyễn Thị Như Mai (2004), Luận án Tiến sĩ: Những vấn đề lý luận và thực
tiễn của việc hoàn thiện pháp luật hàng hải Việt nam
28.Viện Nghiên cứu Khoa học pháp lý - Bộ Tư pháp, 1995-1996, Mối quan hệ
giữa điều ước quốc tế của Cộng hoà Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam và Pháp luật
Việt Nam
29. Văn phòng Quốc hội, 11/2002, Toạ đàm về chuyển hoá điều ước quốc tế thành
pháp luật quốc gia của Việt Nam
30.PGS.TS. Nguyễn Bá Diến, Chủ nhiệm Bộ môn Luật quốc tế, Khoa luật-Đại học
quốc gia (2002), Về việc áp dụng điều ước quốc tế và quan hệ thứ bậc giữa điều
ước quốc tế và pháp luật quốc gia, Toạ đàm về chuyển hoá điều ước quốc tế
thành pháp luật quốc gia của Việt Nam, Văn phòng Quốc hội-Friedrich-EbertStiftung, Hà nội
31.TS. Ngô Đức Mạnh (2002), Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về chuyển hoá
điều ước quốc tế thành luật quốc gia, Toạ đàm về chuyển hoá điều ước quốc tế
thành pháp luật quốc gia của Việt Nam, Văn phòng Quốc hội-Friedrich-EbertStinftung - Hà Nội
II. Tiếng Anh
32.Brown Robert H. (1962), Dictionary of Marine Insurance Terms, LLP
33.Brown R. H., (1990), The Insurance of Merchant Ships and Shipowners
Interests, London: Witherby Publishers


34.Brown R. H. (1983-1995), Marine Insurance: Vol. I. Principles and Basis
Practice, London: Witherby Publishers
35.Brown R. H. (1983-1995), Marine Insurance: Vol. III. Hull Practice, London:


MÃ SỐ:

50512

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:


PGS. TS. NGUYỄN BÁ DIẾN

HÀ NỘI - 2005


LỜI CAM ĐOAN
Luận văn được hoàn thành trên cơ sở kế thừa và phát huy những kết quả
nghiên cứu khoa học hiện có, tiếp thu những ý kiến đóng góp quý báu của các thầy
cô và các bạn đồng nghiệp, tham khảo các nguồn thông tin, tài liệu khác nhau, đặc
biệt có sự giúp đỡ nhiệt tình và quý báu của PGS. TS. Nguyễn Bá Diến, Chủ
nhiệm Bộ môn Luật quốc tế, Khoa Luật, Đại học Quốc gia Hà nội, Chủ nhiệm
Trung Tâm Luật Biển và Hàng hải Quốc tế.
Tôi xin trân trọng cảm ơn PGS. TS. Nguyễn Bá Diến cùng các thầy cô và
các bạn, những người đã giúp đỡ tôi hoàn thành Luận văn này.
Tôi xin cam đoan các số liệu và tài liệu trong Luận văn được trích dẫn trung
thực và rõ ràng theo quy định.
Hà nội ngày

tháng


10

1.1.2.2 Phân loại căn cứ theo phạm vi bảo hiểm ……………………

11

1.2 Rủi ro và tổn thất trong bảo hiểm thân tàu ………….……………..

12

1.2.1 Rủi ro trong bảo hiểm thân tàu …………………………….…….

12

1.2.1.1 Phân loại rủi ro trong bảo hiểm thân tàu căn cứ vào nguồn
gốc sinh ra rủi ro …………..………………………………..

13

1.2.1.2 Phân loại rủi ro trong bảo hiểm thân tàu căn cứ vào nghiệp
vụ bảo hiểm ………………..………………………………..

14

1.2.2 Tổn thất trong bảo hiểm thân tàu …………………………………

15

1.2.2.1 Phân loại tổn thất trong bảo hiểm thân tàu căn cứ khả năng
bồi thường………………………..………………………….

1.5 Luật áp dụng trong bảo hiểm thân tàu biển ở Việt nam ….………..

32

1.5.1 Pháp luật quốc gia …………………………………………….….

33

1.5.1.1 Pháp luật chuyên ngành…………………………...…………

33

1.5.1.2 Các luật khác có liên quan trong hệ thống pháp luật Việt
Nam ……………………………………………………...….

34

1.5.2 Các điều ước quốc tế ……………………………………………..

35

1.5.3 Các tập quán và thông lệ quốc tế …………………………………

36

CHƯƠNG 2: NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA BẢO HIỂM THÂN TÀU
TRONG THƯƠNG MẠI HÀNG HẢI ..………………...

40


56

2.5.4 Bằng chứng của hợp đồng bảo hiểm………………………………

57

2.6 Nghĩa vụ các bên khi xảy ra tổn thất………………………….……..

59

2.7 Phạm vi trách nhiệm bảo hiểm thân tàu …………………………….

63

2.7.1 Các rủi ro được bảo hiểm …………………………………………

65

2.7.1.1 Các hiểm họa được bảo hiểm………………………………..

65

2.7.1.2 Rủi ro ô nhiễm…………………………………….…………

69

2.7.1.3 Trách nhiệm đâm va…………………………………………

70



75

2.7.2.6 Những chi phí không được bồi thường………………………

76

CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƯỚNG VÀ NHỮNG GIẢI PHÁP NÂNG CAO
HIỆU QUẢ THỰC THI PHÁP LUẬT BẢO HIỂM
THÂN

TÀU

TRONG

THƯƠNG

MẠI

HÀNG

HẢI…………………………………………..……….……

79

3.1 Sự cần thiết phải nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật bảo hiểm
thân tàu Việt nam …………………………………………………….

79



94


3.3.1 Hoàn thiện pháp luật bảo hiểm thân tàu…………...……………...

94

3.3.2 Nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật bảo hiểm thân tàu từ phía
các cơ quan tiến hành tố tụng ……………………………………

102

3.3.3 Nâng cao vai trò của người được bảo hiểm ………………………

104

3.3.4 Nâng cao vai trò của các công ty bảo hiểm ……………..……….

106

3.3.5 Đẩy mạnh hợp tác quốc tế về bảo hiểm thân tàu …………….…..

107

KẾT LUẬN ………………………………………………………………..

110

TÀI LIỆU THAM KHẢO ………………………………………………..

Tàu biển là phương tiện có thể nói duy nhất trong vận tải đường biển. Là
một cấu trúc nổi phức tạp về công nghệ, mỗi con tàu đã hạ thủy và qua chạy thử
vào thời điểm hiện nay trung bình có giá trị tương đối lớn, khoảng 30-40 triệu đô la
Mỹ đối với tàu của các nước phát triển. Tàu biển Việt nam thường có giá trị
khoảng 2-3 triệu đô la Mỹ, so với các nước là nhỏ, nhưng so với khả năng tài chính
của các doanh nghiệp vận tải biển Việt nam, đây là một con số không nhỏ. Do đó
những rủi ro xảy ra với con tàu trong quá trình hành thủy có nguy cơ khiến các chủ
tàu phải gánh chịu những thiệt hại vật chất rất lớn, thường vượt quá khả năng tài
chính của họ. Bảo hiểm thân tàu sẽ giúp các chủ tàu được bảo vệ khi con tàu gặp
những hiểm họa của Biển cả và Đại dương và khi có tổn thất xảy ra, sẽ giúp họ
nhanh chóng khắc phục hậu quả của các rủi ro, đưa con tàu trở về trạng thái làm
việc bình thường.
Hiện nay bảo hiểm thân tàu ngày càng trở nên cấp thiết bởi tai nạn trên biển
tuy có giảm về số lượng nhưng tác hại của chúng lại ngày càng lớn và đôi khi tổn
thất thường dẫn đến phá sản và bảo hiểm thân tàu giúp giảm nhẹ gánh nặng do
những tai nạn có thể gây ra. Bảo hiểm thân tàu là loại bảo hiểm lớn, cả gói, bao
gồm những rủi ro đặc biệt phát sinh trong qua trình vận hành tàu biển, đòi hỏi kinh
nghiệm, quan hệ quốc tế, sự hiểu biết tường tận công việc hàng hải, các đặc điểm
kĩ thuật trong khai thác tàu biển và nhiều kiến thức khác.
Bảo hiểm hàng hải Việt nam nói chung cũng như bảo hiểm thân tàu tại Việt
nam nói riêng còn đang trên con đường hình thành và phát triển, lại đang đứng
trước những thách thức to lớn của quá trình hội nhập kinh tế quốc tế và tham gia
toàn cầu hóa. Trước tình hình đó, việc nghiên cứu đề tài pháp luật bảo hiểm thân
tàu ở Việt nam là hết sức cần thiết. Việc nghiên cứu sâu về bảo hiểm thân tàu
trong thương mại hàng hải là một việc làm quan trọng và cấp bách, bởi có liên


quan chặt chẽ với thực tiễn hoạt động hàng ngày của thuyền trưởng và thuyền viên,
chủ tàu. Hiểu rõ về bảo hiểm thân tàu sẽ giúp nâng cao hiệu quả kinh tế trong sử
dụng tàu và ngăn ngừa được những thiệt hại có thể xảy ra, góp phần tích cực trong

thân tàu, ý nghĩa vai trò và lịch sử phát triển của bảo hiểm thân tàu Việt nam và thế
giới, cơ sở pháp lý của bảo hiểm thân tàu, khái niệm hợp đồng bảo hiểm thân tàu
và những nội dung cơ bản của hợp đồng bảo hiểm thân tàu. Đồng thời luận văn
cũng đi sâu phân tích Điều kiện bảo hiểm thân tàu thời hạn - Institute Time ClauseHull 1/11/1995 (ITC 1995) của Viện các nhà bảo hiểm Luân đôn (so sánh với Điều
kiện bảo hiểm thân tàu thời hạn - Institute Time Clause-Hull 1/10/1983 (ITC
1983), là những điều khoản làm cơ sở cho các hợp đồng bảo hiểm thân tàu trên thế
giới, đã và đang được áp dụng chủ yếu trong các đơn bảo hiểm thân tàu chạy tuyến
quốc tế của Việt nam.

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
I. Tiếng Việt
1. Bộ luật hàng hải Việt nam 1992
2. Bộ luật hàng hải Việt nam 2005
3. Luật kinh doanh Bảo hiểm 2000
4. Bộ luật dân sự Việt nam 1995
5. Bộ luật dân sự Việt nam sửa đổi 2005
6. Luật bảo hiểm hàng hải Anh 1906
7. Bộ luật hàng hải Trung quốc 1992
8. Bộ luật thương mại hàng hải Ucraina 1995