ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT

BẠCH XUÂN HÒA

BẢO VỆ TÀI NGUYÊN RỪNG
BẰNG PHÁP LUẬT HÌNH SỰ Ở VIỆT NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Hà Nội – 2014


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT

BẠCH XUÂN HÒA

BẢO VỆ TÀI NGUYÊN RỪNG
BẰNG PHÁP LUẬT HÌNH SỰ Ở VIỆT NAM

Chuyên ngành : Luật Kinh Tế
Mã số

: 60 38 01 07

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Cán bộ hướng dẫn khoa học: TS. Trịnh Tiến Việt

Hà Nội – 2014

Việt Nam ......................................................... Error! Bookmark not defined.
1.2. Khái niệm các tội phạm trong lĩnh vực tài nguyên rừng và ý nghĩa của
việc quy định các tội phạm này trong pháp luật hình sự Việt Nam ......... Error!
Bookmark not defined.
1.2.1. Khái niệm các tội phạm trong lĩnh vực tài nguyên rừng ............... Error!
Bookmark not defined.
1.2.2. Ý nghĩa của việc quy định các tội phạm về lĩnh vực tài nguyên rừng
trong pháp luật hình sự Việt Nam ................... Error! Bookmark not defined.
1.3. Khái quát lịch sử hình thành và phát triển của các quy định về bảo vệ tài
nguyên rừng trong pháp luật hình sự Việt Nam từ sau cách mạng tháng tám
năm 1945 đến nay ........................................... Error! Bookmark not defined.
1.3.1. Giai đoạn từ sau cách mạng tháng tám năm 1945 đến trước pháp điển
hóa lần thứ nhất - Bộ luật hình sự Việt Nam năm 1985Error! Bookmark not
defined.


1.3.2. Giai đoạn từ khi ban hành Bộ luật hình sự Việt Nam năm 1985 đến khi
pháp điển hóa lần thứ hai - Bộ luật hình sự năm 1999Error! Bookmark not
defined.
Chương 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ BẢO VỆ TÀI
NGUYÊN RỪNG ........................................... Error! Bookmark not defined.
2.1. Bảo vệ tài nguyên rừng bằng các quy định của pháp luật hình sự Việt
Nam ................................................................. Error! Bookmark not defined.
2.1.1. Tội vi phạm về các quy định về khai thác và bảo vệ rừng ............ Error!
Bookmark not defined.
2.1.2 Tội vi phạm quy định về quản lý rừng ... Error! Bookmark not defined.
2.1.3. Tội hủy hoại rừng .................................. Error! Bookmark not defined.
2.1.4. Tội vi phạm các quy định về bảo vệ động vật thuộc danh mục loài nguy
cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ ................ Error! Bookmark not defined.
2.1.5. Tội vi phạm quy định về phòng cháy, chữa cháyError! Bookmark not

not defined.
3.3.4. Thực hiện đồng bộ các biện pháp khác . Error! Bookmark not defined.
KẾT LUẬN ..................................................... Error! Bookmark not defined.
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ........................................................ 20


DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

BNN&PTNT

: Bộ nông nghiệp và phát triển nông thôn

BCA

: Bộ Công an

VKSNDTC

: Viện kiểm sát nhân dân tối cao

TANDTC

: Tòa án nhân dân tối cao


DANH MỤC BẢNG BIỂU
Bảng 1.1: Thống kê diện tích đất rừng của Việt nam tính đến năm 2012.
......................................................................... Error! Bookmark not defined.
Bảng 2.1: Thống kê địa bàn xảy ra vi phạm pháp luật xâm hại đến nguồn tài
nguyên rừng: ................................................... Error! Bookmark not defined.

Trong giai đoạn hiện nay, khi đất nước ta đang chuyển mình trong thời kỳ
đổi mới, nhu cầu sử dụng tài nguyên rừng trong sự nghiệp phát triển nền kinh tế
quốc gia đang có chiều hướng gia tăng. Theo thống kê năm 2011 Việt Nam là nước
xuất khẩu 5,4 triệu tấn dăm (lớn nhất thế giới) tương đương khoảng 11 triệu m3 gỗ
nguyên liệu. Bên cạnh đó, với khoảng 87 triệu dân và thói quen sử dụng các sản
phẩm có nguồn gốc từ gỗ tự nhiên, kim ngạch trên thị trường gỗ và sản phẩm gỗ
tiêu thụ nội địa mỗi năm ước tính cũng đạt khoảng 1 tỉ USD với lượng nguyên liệu
đầu vào lên tới hàng triệu m3 gỗ. Theo dự báo của Bộ nông nghiệp và phát triển
nông thôn, nhu cầu tiêu dùng gỗ xẻ của Việt Nam vào năm 2020 sẽ tăng lên con số
7 triệu m3, tương đương 15 triệu m3 gỗ tròn; nhu cầu tiêu thụ ván sợi vào khoảng
1,5 triệu m3, ván ghép thanh khoảng 1 triệu m3 vào năm 2015 [34].
Giá trị kinh tế ngày càng cao và nhu cầu sử dụng các sản phẩm từ tài nguyên
rừng ngày càng lớn, dẫn đến tình hình tội phạm trong lĩnh vực tài nguyên rừng
ngày càng diễn biến phức tạp theo chiều hướng xấu, hậu quả gây ra cho xã hội
ngày càng nghiêm trọng.
Nhận thức đúng ý nghĩa và tầm quan trọng của tài nguyên rừng và vai trò
quan trọng của pháp luật hình sự trong việc bảo vệ tài nguyên rừng. Trong những
năm qua các cơ quan tiến hành tố tụng đã chủ động áp dụng nhiều biện pháp xử lý
nghiêm minh những kẻ thực hiện hành vi vi phạm pháp luật trên lĩnh vực này và đã
đạt được nhiều kết quả quan trọng, góp phần quan trọng trong việc bảo vệ nguồn
tài nguyên rừng ở nước ta ngày càng tốt hơn.
Tuy nhiên, như đã viện dẫn nêu trên, chế tài trong một số quy định của pháp
luật hình sự Việt Nam hiện nay chưa thực sự đủ mạnh để răn đe trấn áp, một số
hành vi xâm hại đến tài nguyên rừng phát sinh trong thực tiễn chưa được pháp luật
hình sự quy định riêng thành tội phạm độc lập. Mặt khác, hiện nay quy định của
pháp luật hình sự trong lĩnh vực tài nguyên rừng còn thiếu đồng bộ và nhiều điểm
bất cập. Vì vậy, các chủ thể có hành vi xâm hại đến tài nguyên rừng vẫn chưa được


xử lý nghiêm minh và triệt để, dẫn đến tài nguyên rừng, đặc biệt là rừng tự nhiên

tại Khoa Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội; v.v…
* Dưới góc độ sách chuyên khảo, giáo trình: Ngoài ra còn được đề cập ở một số
sách chuyên khảo như: Bình luận khoa học Bộ luật hình sự Việt Nam năm 1999 được
tập thể các tác giả nghiên cứu xuất bản như: Bình luận khoa học Bộ luật Hình sự Việt
Nam năm 1999, giáo trình luật hình sự Việt Nam, do Uông Chu Lưu chủ biên, Nxb
Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2001; Bình luận khoa học Bộ luật Hình sự Việt Nam đã
được sửa đổi bổ sung năm 2009, do PGS.TS. Trần Minh Hưởng chủ biên, Nxb Lao
động, Hà Nội, 2009; Bình luận khoa học Bộ luật Hình sự - phần các tội phạm tập VII Các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế, Bình luận chuyên sâu của ThS. Đinh Văn
Quế, Nxb Thành phố Hồ Chí Minh, 2006 hay Giáo trình Luật hình sự Việt Nam (Phần
các tội phạm) của Khoa Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội năm 2001, tái bản năm 2003,
2007; v.v...
* Dưới góc độ các bài viết trên các tạp chí chuyên ngành khoa học pháp lý:
TS. Trần Lê Hồng, Nhận thức chung đối với tội phạm về môi trường và một số vấn
đề liên quan, Tạp chí Khoa học pháp lý, số 4/2001; Đặng Đại, Nguyễn Văn Hải,
Minh Ngọc, Họ đã tàn sát rừng như thế nào, Báo Tuổi trẻ, ngày 16/12/2003; Nam
Nguyên, Tàn phá rừng hôm nay - thảm họa ngày mai, Báo Dân tộc và Phát triển,
ngày 02/7/2009; Xuân Nguyễn, Cần sớm một số khó khăn, vướng mắc về việc xử lý
vi phạm hành chính trong lĩnh vực quản lý, bảo vệ rừng, Báo Biên phòng, ngày
08/01/2009; Hà Công Tuấn, Tổng quan về bảo vệ rừng Việt Nam và các giải pháp
bảo vệ rừng, Bản tin Kiểm lâm Việt Nam, (1+2)/2008; v.v...
Như vậy, từ việc nghiên cứu, đánh giá các công trình nghiên cứu như đã
nêu trên, học viên nhận thấy trong những năm gần đây ở nước ta đã có một số công
trình nghiên cứu liên quan đến pháp luật về bảo vệ tài nguyên rừng. Tuy nhiên, các
công trình nghiên cứu nêu trên cũng chỉ đề cập đến góc độ và phạm vi nghiên cứu


nhất định, cũng như đặt ra vấn đề chung nhất trong quản lý môi trường, quản lý tài
nguyên rừng và các giải pháp chung dưới góc độ pháp lý - xã hội về bảo vệ rừng
và xử lý vi phạm.
Tổng quan lại, chưa có luận văn thạc sĩ luật học nào đi sâu vào việc bảo vệ

tình hình tội phạm trong lĩnh vực tài nguyên rừng ngày càng diễn biến phức tạp,
hậu quả gây ra cho xã hội ngày càng nghiêm trọng, gây ảnh hưởng xấu đến sự phát
triển bền vững của nền kinh tế đất nước;
5) Đề xuất và luận chứng giải pháp nhằm bổ sung, hoàn thiện các quy định
của pháp luật trong lĩnh vực tài nguyên rừng trong Bộ luật hình sự Việt Nam hiện
nay, cũng như các giải pháp nâng cao hiệu quả việc bảo vệ tài nguyên rừng bằng
pháp luật hình sự.
3.3. Phạm vi nghiên cứu
Đề tài tập trung nghiên cứu một số vấn đề lý luận và thực tiễn áp dụng pháp
luật để xử lý các tội phạm trong lĩnh vực tài nguyên rừng. Nghiên cứu thực trạng
đấu tranh phòng, chống tội phạm xâm hại đến tài nguyên rừng ở Việt Nam bằng
pháp luật hình sự, đồng thời nghiên cứu diễn biến tình hình vi phạm pháp luật xâm
hại đến tài nguyên rừng trong những năm gần đây (2008-2013) trên phạm vi toàn
quốc. Qua đó tìm ra một số nguyên nhân dẫn đến tài nguyên rừng ở nước ta đang
ngày càng bị tàn phá hủy hoại. Đồng thời đề ra một số giải pháp nhằm hoàn thiện
pháp luật hình sự trong lĩnh vực tài nguyên rừng, góp phần quan trọng vào việc
phát triển kinh tế đất nước.
4. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
Đề tài được nghiên cứu dựa trên cơ sở phương pháp luận của của triết học
Mác-Lê Nin, Tư tưởng Hồ Chí Minh, chính sách pháp luật hình sự của Đảng và


Nhà nước ta về xây dựng Nhà nước pháp quyền và chính sách pháp luật trong lĩnh
vực bảo vệ tài nguyên rừng.
Ngoài ra, để thực hiện, luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu cụ thể
như: Phương pháp phân tích, tổng hợp; thống kê; so sánh; lịch sử… để tổng hợp
các tri thức khoa học luật hình sự và luật kinh tế, cũng như để luận chứng các vấn
đề tương ứng được nghiên cứu trong luận văn.
5. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn
Đề tài là công trình nghiên cứu khoa học ở cấp độ luận văn thạc sỹ luật kinh



Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ BẢO VỆ TÀI NGUYÊN RỪNG
BẰNG PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM
1.1. Khái niệm tài nguyên rừng và tầm quan trọng của việc bảo vệ tài nguyên
rừng bằng pháp luật hình sự Việt Nam
1.1.1. Khái niệm tài nguyên rừng
Việt Nam là nước có vị trí địa lý nằm ở khu vực Đông Nam châu Á, có địa
hình đồi núi chiếm khoảng 3/4 lãnh thổ với các độ cao khác nhau so với mặt nước
biển, có khí hậu nhiệt đới gió mùa, nên rừng được phân bố ở nhiều vùng, miền
trên phạm vi cả nước và rất đa dạng phong phú về các chũng loại động vật, thực
vật, vi sinh vật rừng, đất rừng và các yếu tố môi trường khác.
Tài nguyên rừng không những có giá trị cao về kinh tế, có vai trò quan trọng
trong việc điều hòa và cân bằng hệ sinh thái đối với môi trường sống trên trái đất,
đồng thời có tác động quan trọng đến sự phát triển bền vững của nền kinh tế quốc
gia. Do đó, để hiểu rõ đặc điểm và khái niệm tài nguyên rừng, trước tiên cần phải
hiểu tài nguyên rừng là một phần của tài nguyên thiên nhiên (tài nguyên môi
trường).
Theo nghĩa rộng, tài nguyên môi trường bao gồm tất cả các nguồn nguyên
liệu, nhiên liệu, năng lượng, thông tin có trên trái đất và trong vũ trụ mà con người
có thể sử dụng để phục vụ cho đời sống và sự phát triển của mình. Trong từng thời
kỳ phát triển của lịch sử xã hội loài người, ở bất kỳ giai đoạn nào thì hoạt động
kinh tế của con người cũng thông qua quá trình sử dụng năng lượng để biến đổi vật
chất từ dạng này chuyển sang dạng khác nhằm phục vụ cho nhu cầu và lợi ích cho
cuộc sống.
Trong khoa học môi trường, tài nguyên thiên nhiên được chia thành ba
loại sau đây:
- Tài nguyên tái tạo:



nguyên nước, tài nguyên khoáng sản, tài nguyên rừng, tài nguyên biển [35].
Theo khoản 1 Điều 3 của Luật bảo vệ và phát triển rừng Việt Nam, năm
2004: “1. Rừng là một hệ sinh thái bao gồm quần thể thực vật rừng, động vật rừng,
vi sinh vật rừng, đất rừng và các yếu tố môi trường khác, trong đó cây gỗ, tre nứa
hoặc hệ thực vật đặc trưng là thành phần chính có độ che phủ của tán rừng từ 0,1
trở lên. Rừng gồm rừng trồng và rừng tự nhiên trên đất rừng sản xuất, đất rừng
phòng hộ, đất rừng đặc dụng” [4].
Còn theo tác giả Nguyễn Thanh Huyền, thì “Tài nguyên rừng là một loại tài
nguyên thiên nhiên có khả năng tái tạo, là bộ phận quan trọng của môi trường sinh
thái, có giá trị to lớn bao gồm rừng tự nhiên và rừng trồng trên đất lâm nghiệp,
gồm có thực vật rừng, động vật rừng và những yếu tố tự nhiên có liên quan đến
rừng (gọi chung là quần xã sinh vật) [14]; v.v...
Tóm lại, dưới góc độ khoa học, theo người viết thì, tài nguyên rừng thực chất
là một phần quan trọng của tài nguyên thiên nhiên và thuộc loại tài nguyên tái tạo
được, nhưng nếu con người sử dụng không khoa học và không hợp hợp lý, thì tài
nguyên rừng có thể bị hủy hoại hoặc suy thoái không thể tái tạo lại.
Như vậy, từ khái niệm đã nêu có thể chỉ ra các đặc điểm của tài nguyên rừng
như sau:
Một là, tài nguyên rừng là một phần quan trọng của tài nguyên thiên nhiên;
Hai là, tài nguyên rừng thuộc loại tài nguyên có thể tái tạo được, nhưng nếu
sử dụng không khoa học và không hợp lý, tài nguyên rừng có thể bị hủy hoại hoặc
suy thoái không thể tái tạo lại;
Ba là, thông qua hoạt động kinh tế của con người, tài nguyên rừng được sử
dụng để phục vụ cho nhu cầu cuộc sống. Từ đó, chúng ta có thể nhận thấy rõ vai
trò đặc biệt quan trọng của tài nguyên rừng đối với sự phát triển bền vững của nền


kinh tế đất nước và đối với sự cân bằng của môi trường sinh thái và sự sống còn
của nhân loại.
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

15. Đinh Văn Quế (2006), Bình luận khoa học Bộ luật hình sự (Phần các tội
phạm), Tập VI - Các tội xâm nhập trật tự quản lý kinh tế, Nxb Thành phố Hồ
Chí Minh, thành phố Hồ Chí Minh.
16. Tòa án nhân dân tỉnh Bình Định (2009), Bản án sơ thẩm số 37/2009/HSST
ngày 23/9/2009 của toà án Nhân dân thị xã An Nhơn, tỉnh Bình Định, xét xử
Phan Ngọc Hoà, phạm tội “ Hủy hoại Rừng”
17. Tòa án nhân dân tỉnh Bình Định (2009), Bản án sơ thẩm số 40/2009/HSST
ngày 28/9/2009 của toà án Nhân dân thị xã An Nhơn, tỉnh Bình Định. Xét xử
Võ Phi Hùng, phạm tội “Hủy hoại rừng”
18. Tòa án nhân dân tỉnh Bình Định (2009), Bản án Xét xử Đinh Văn Tốt ở huyện
Hoài Ân, tỉnh Bình Định, phạm tội “ Hủy hoại Rừng” .
19. Toà án nhân dân tỉnh Bình Định (2013), Bản án phúc thẩm số 212/2013/HSPT
ngày 23/9/2013
20. Tòa án nhân dân tối cao (1992), Hệ thống hóa các văn bản về hình sự, dân sự,
tố tụng dân sự, Hà Nội.
21. Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Bình Định (2013), Cáo trạng số 35/QĐ-KSĐT
ngày 17/9/2013
22. Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Bình Định (2013), Cáo trạng 28/QĐ-KSĐT ngày
16/9/2013
23. Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Bình Định (2013), Cáo trạng 38/QĐ-KSĐT ngày
16/10/2013


24. Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Bình Định (2013), Cáo trạng 39/QĐ-KSĐT ngày
17/10/2013
25. Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Bình Định (2013), Cáo trạng số 09 ngày
02/01/2012 truy tố bị can Lâm Chí Cường phạm “Tội vi phạm quy định về
phòng cháy, chữa cháy”.
26. Viện Khoa học pháp lý (1995), Bình luận khoa học Bộ luật hình sự năm 1985
(Phần các tội phạm), Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội.