ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT

GIÁP MẠNH HUY

MéT Sè VÊN §Ò Lý LUËN Vµ THùC TIÔN VÒ B¶O VÖ
C¸C QUYÒN CON NG¦êI B»NG PH¸P LUËT H×NH Sù VIÖT NAM

Chuyên ngành: Luật hình sự
Mã số: 60 38 40

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Cán bộ hướng dẫn khoa học: GS. TSKH. LÊ VĂN CẢM

HÀ NỘI - 2014


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan Luận văn là công trình nghiên cứu khoa
học của riêng tôi. Các số liệu, ví dụ và trích dẫn trong luận văn đảm
bảo độ tin cậy, chính xác và trung thực. Các kết quả nêu trong Luận
văn chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Tôi đã
hoàn thành tất cả các môn học và đã thanh toán tất cả các nghĩa vụ
tài chính theo quy định của Khoa Luật Đại học Quốc gia Hà Nội.
Vậy tôi viết lời cam đoan này đề nghị Khoa Luật xem xét để
tôi có thể bảo vệ Luận văn.
Tôi xin chân thành cảm ơn!
Người cam đoan

Giáp Mạnh Huy

Nội dung của việc bảo vệ các quyền con người bằng pháp luật
hình sự Việt Nam .............................. Error! Bookmark not defined.

1.3.1. Nội dung của việc bảo vệ các quyền con người bằng một số chế
định thuộc Phần chung PLHS ............ Error! Bookmark not defined.
1.3.2. Nội dung của việc bảo vệ các quyền con người bằng một số chế
định thuộc Phần các tội phạm PLHS.. Error! Bookmark not defined.
Kết luận chương 1 ......................................... Error! Bookmark not defined.
Chương 2: MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ THỰC TRẠNG NHỮNG QUY
PHẠM PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM HIỆN HÀNH CÓ

LIÊN QUAN ĐẾN VIỆC BẢO VỆ CÁC QUYỀN CON NGƯỜIError! Bookma


2.1.

Một số vấn đề về thực trạng những quy phạm Phần chung
pháp luật hình sự Việt Nam hiện hành có liên quan đến việc
bảo vệ các quyền con người ............. Error! Bookmark not defined.

2.1.1. Những quy phạm thuộc chế định Đạo luật hình sự có liên quan
đến việc bảo vệ các quyền con người Error! Bookmark not defined.
2.1.2. Những quy phạm thuộc chế định Tội phạm có liên quan đến việc
bảo vệ các quyền con người ............... Error! Bookmark not defined.
2.1.3.

Những quy phạm thuộc chế định Các tình tiết loại trừ tính chất tội

phạm của hành vi có liên quan đến việc bảo vệ các quyền con ngườiError! Bookm
2.1.4. Những quy phạm thuộc chế định Trách nhiệm hình sự có liên

3.1.1. Thực tiễn áp dụng những quy phạm Phần chung pháp luật hình
sự Việt Nam có liên quan bảo vệ các quyền con người tại tỉnh
Bắc Giang giai đoạn 2009 - 2014 ..... Error! Bookmark not defined.
3.1.2. Một số giải pháp hoàn thiện pháp luật:Error! Bookmark not defined.
3.2.

Thực tiễn áp dụng những quy phạm Phần các tội phạm pháp
luật hình sự Việt Nam có liên quan đến việc bảo vệ các quyền
con người và giải pháp hoàn thiện .. Error! Bookmark not defined.

3.2.1. Thực tiễn áp dụng những quy phạm pháp luật Phần các tội phạm
pháp luật hình sự Việt Nam có liên quan đến việc bảo vệ các

quyền con người tại tỉnh Bắc Giang giai đoạn 2009 - 2014Error! Bookmark no
3.2.2. Một số giải pháp hoàn thiện ............... Error! Bookmark not defined.
Kết luận chương 3 ......................................... Error! Bookmark not defined.
KẾT LUẬN .................................................... Error! Bookmark not defined.
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ..................................................... 17


DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

BLHS:

Bộ luật hình sự năm 1999
(sửa đổi, bổ sung năm 2009)

BPCC:

Biện pháp cưỡng chế

QĐHP:

Quyết định hình phạt

TCN:

Trước công nguyên

TNHS:

Trách nhiệm hình sự

TPHS:

Tư pháp hình sự

TTHS:

Tố tụng hình sự

VKS:

Viện kiểm sát

VPPL:

Vi phạm pháp luật


DANH MỤC CÁC BẢNG


Bảng 3.4: Số lượng các vụ án hình sự xét xử về Các tội xâm
phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm của

Error!

con người và Các tội xâm phạm quyền tự do, dân chủ Bookmark
của công dân tại tỉnh Bắc Giang từ năm 2009 đến năm
2014

not
defined.


MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài
Quyền con người là những giá trị xã hội cao quý nhất được thừa nhận
chung của nền văn minh nhân loại [10, tr.15].
Trong lịch sử, bảo vệ quyền, lợi ích của con người là nguyên nhân và cũng
là mục đích ra đời của pháp luật nói chung và pháp luật hình sự nói riêng. Tuy
nhiên trong mỗi giai đoạn lịch sử, mỗi chế độ chính trị, xã hội cũng như ở mỗi
quốc gia khác nhau thì pháp luật bảo vệ quyền con người thể hiện khác nhau và
quyền con người cũng được hiểu khác nhau.
Tuyên ngôn nhân quyền đưa ra một chuẩn mực chung về quyền con người
cho tất cả các quốc gia. Tại điều 1 nêu “Tất cả mọi người sinh ra tự do và bình
đẳng về phẩm giá và các quyền” [42, Điề u 1]. Từ đó, chúng ta nhận thấy một
điều rằng “quyền con người” là dành cho tất cả mọi người trên cơ sở đảm bảo
lợi ích chung cho cả cộng đồng trong một xã hội dân chủ. Tại Điều 29 quy định:
Trong việc hưởng thụ các quyền và tự do, mỗi cá nhân chỉ có thể
bị pháp luật hạn chế các quyền và tự do đó vì mục đích đảm bảo sự thừa

chỉ có thể bị hạn chế theo các quy định của pháp luật chứ không thể bị hạn chế
bằng bất cứ hình thức nào khác.
Quyền con người, quyền công dân là quyền vốn có, quyền tự nhiên của mỗi
con người. Những quyền này được Hiến pháp và pháp luật thừa nhận, tôn trọng,
bảo vệ và bảo đảm nên đã được nâng lên thành quyền hiến định, quyền luật định.
Tuy nhiên việc thực hiện các quyền con người, quyền công dân của mỗi người,
mỗi cá nhân trong xã hội không thể tùy tiện, vô lối mà phải đặt trong những khuôn
khổ nhất định, có như vậy mới đảm bảo được tính ổn định và phát triển bền vững


của xã hội từ đó có tác động ngược trở lại trong việc bảo đảm thực hiện các quyền
con người, quyền công dân trong thực tiễn. Khuôn khổ mà tác giả luận văn muốn
đề cập đến ở đây chính là "việc thực hiện quyền con người, quyền công dân không
được xâm phạm lợi ích quốc gia, dân tộc, quyền và lợi ích hợp pháp của người
khác" (quy định tại khoản 4 Điều 15 Hiến pháp 2013).
Điều 16 Hiến pháp 2013 thực sự là một minh chứng rõ nét cho tính nhân văn,
nhân đạo của bản Hiến pháp này. Điều 16 Hiến pháp 2013 khẳng định:
1. Mọi người đều bình đẳng trước pháp luật.
2. Không ai bị phân biệt đối xử trong đời sống chính trị, dân sự,
kinh tế, văn hóa, xã hội [33, Điều 16].
Không chỉ dừng lại ở việc ghi nhận về mặt pháp lý một cách khái quát các
quyền cơ bản của con người, của công dân gồm các quyền về chính trị, dân sự,
kinh tế, văn hóa, xã hội mà Hiến pháp 2013 còn ghi nhận nội dung cụ thể của từng
loại quyền trong các nhóm quyền cơ bản nêu trên, trong số đó có một số quyền liên
quan đến lĩnh vực tư pháp hình sự từ Điều 19 đến Điều 43.
Trên tinh thần đó, pháp luật hình sự Việt Nam bảo vệ các quan hệ xã hội
trong đó con người là chủ thể được bảo vệ khỏi sự xâm phạm của những hành vi
nguy hiểm trái với chuẩn mực xử sự chung của toàn xã hội, mà kết quả của hành
vi đó trái với lợi ích của xã hội. Trong quá trình đó, pháp luật hình sự Việt Nam
buộc phải có những quy định về việc hạn chế quyền của người phạm tội nhằm

- Nghiên cứu một số vấn đề lý luận cơ bản về bảo vệ các quyền con người
bằng pháp luật hình sự.
- Nghiên cứu một số quy phạm pháp luật hình sự Việt Nam cơ bản trong
việc bảo vệ các quyền con người. Từ đó chỉ ra một vài điểm thiếu sót trong những


quy định của pháp luật hình sự Việt Nam hiện hành về bảo vệ các quyền con người
- Đưa ra một số đề xuất nhằm góp phần hoàn thiện pháp luật hình sự Việt
Nam trong việc bảo vệ các quyền con người.
* Phạm vi nghiên cứu của đề tài
Với nhiệm vụ nghiên cứu trên, luận văn tập trung nghiên cứu việc bảo vệ
các quyền con người dưới góc độ luật hình sự thông qua một số quy phạm PLHS
Việt Nam cơ bản của 06 chế định thuộc Phần chung bao gồm: Đạo luật hình sự;
Tội phạm; Các tình tiết loại trừ tính chất tội phạm của hành vi; Trách nhiệm hình
sự; Hình phạt và Các biện pháp tha miễn; 02 chế định thuộc Phần các tội phạm bao
gồm: Chương các tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm của con
người và Chương các tội xâm phạm quyền tự do, dân chủ của công dân. Nội dung
cốt lõi của luận văn là xoay quanh vấn đề bảo vệ các quyền con người bằng một số
quy phạm pháp luật hình sự cơ bản dưới góc nhìn lý luận, luật thực định và thực
tiễn áp dụng. Do vậy, việc nghiên cứu đề tài sẽ được giới hạn trong phạm vi ba nội
dung chính sau đây:
- Một số vấn đề lý luận cơ bản về bảo vệ các quyền con người bằng pháp
luật hình sự Việt Nam;
- Một số vấn đề về thực trạng các quy phạm pháp luật hình sự Việt Nam
hiện hành bảo vệ các quyền con người;
- Tìm hiểu một số vấn đề về thực tiễn áp dụng pháp luật hình sự Việt Nam
trong việc bảo vệ các quyền con người và đề xuất giải pháp hoàn thiện.
4. Phương pháp nghiên cứu
Để thực hiện được mục tiêu nghiên cứu nói trên, việc nghiên cứu được tiến
hành dựa trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin và Tư tưởng Hồ Chí Minh

MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ BẢO VỆ CÁC QUYỀN CON NGƯỜI
BẰNG PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM


Lý luận bảo vệ các quyền con người bằng pháp luật hình sự Việt Nam là một
vấn đề rộng lớn và phức tạp. Trong phạm vi luận văn của mình, tác giả luận văn
chỉ đề cập những vấn đề lý luận mà theo quan điểm của tác giả là cơ bản và quan
trọng nhất.
1.1. Ý nghĩa và khái niệm bảo vệ các quyền con người bằng pháp luật
hình sự
1.1.1. Ý nghĩa của việc bảo vệ các quyền con người bằng pháp luật hình
sự
Trong bất kỳ một nhà nước pháp quyền đích thực nào, các quy định
của pháp luật hình sự đều có ý nghĩa thực tiễn rất quan trọng là nhằm bảo
vệ các quyền và tự do của con người và của công dân với tư cách là những
giá trị xã hội cao quý nhất được thừa nhận chung của nền văn minh nhân
loại tránh khỏi không chỉ sự xâm hại có tính chất tội phạm của công dân
khác, mà còn tránh khỏi sự tùy tiện của một số quan chức trong bộ máy
công quyền đã lợi dụng chức vụ, quyền hạn vi phạm thô bạo pháp chế và
dân chủ, áp dụng sai các quy định của pháp luật hình sự vì các động cơ vụ
lợi, cá nhân ... [11, tr.7].
1.1.2. Khái niệm bảo vệ các quyền con người bằng pháp luật hình sự
Hiện nay trong khoa học luật hình sự, có không ít công trình nghiên cứu về
vấn đề bảo vệ các quyền con người trong lĩnh vực tư pháp hình sự nói chung và
pháp luật hình sự nói riêng. Tuy nhiên việc định nghĩa và đưa ra khái niệm thế nào
là bảo vệ các quyền con người bằng pháp luật hình sự mới chỉ được TSKH.GS Lê
Văn Cảm đề cập trong Đề tài trọng điểm cấp ĐHQGHN về "Bảo vệ các quyền con
người bằng pháp luật về tư pháp hình sự - Lý luận, thực trạng và hoàn thiện pháp
luật" theo đó:




Nô ̣i.
3.

Lê Văn Cảm (1990), “Hoàn thiện các quy định về trách nhiệm hình sự - Một
yếu tố cơ bản và quan trọng nhất trong việc bảo vệ con người bằng pháp luật
hình sự”, Tạp chí Tòa án nhân dân, (2).

4.

Lê Văn Cảm (1999), Hoàn thiện pháp luật hình sự Việt Nam trong giai đoạn
xây dựng Nhà nước pháp quyền (Một số vấn đề cơ bản của Phần chung),
NXB Công an nhân dân, Hà Nội.

5.

Lê Văn Cảm (2000), Các nghiên cứu chuyên khảo về Phần chung luật hình
sự, tập 3, NXB Công an nhân dân, Hà Nội.

6.

Lê Văn Cảm (2003), Giáo trình Luật hình sự Việt Nam (Phần các tội phạm),
NXB Đại học Quốc gia Hà Nội.

7.

Lê Văn Cảm (2003), Giáo trình Luật hình sự Việt Nam (Phần chung), NXB
Đại học Quốc gia Hà Nội.


bản”, Tạp chí khoa học, (11, 13.)
16. Lê Văn Cảm và Trịnh Tiến Việt (2008) “Thực trạng các quy định của pháp
luật hình sự Việt Nam về hệ thống hình phạt và phương hướng hoàn thiện”,
Tạp chí khoa học - Đại học Quốc gia Hà Nội.
17. Lê Văn Cảm (2011), Ý nghĩa của cải cách hệ thống tư pháp hình sự nhằm bảo
vệ các quyền con người: Một số vấn đề chung, Báo cáo đề dẫn tại Hội thảo
của Đề tài nghiên cứu khoa học "Cải cách hệ thống tư pháp hình sự nhằm bảo
vệ các quyền con người " do Bộ môn tư pháp hình sự của Khoa Luật trực
thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội tổ chức, Hà Nội.
18. Lê Văn Cảm (chủ trì) (2013), "Bảo vệ các quyền con người bằng pháp luật về
tư pháp hình sự - lý luận, thực trạng và hoàn thiện pháp luật" , Đề tài nghiên
cứu khoa học trọng điểm cấp Đại học quốc gia Hà Nội.
19. Đảng cộng sản Việt Nam (2002), Nghị quyết số 08/NQ-TW ngày 02/01/2002
của Bộ Chính trị về một số nhiệm vụ trọng tâm công tác tư pháp trong thời
gian tới, Hà Nội.
20. Đảng cộng sản Việt Nam (2005), Nghị quyết số 48/NQ-TW ngày 24/5/2005
của Bộ Chính trị Chiến lược xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt
Nam đến năm 2010, định hướng đến năm 2015.


21. Đảng cộng sản Việt Nam (2005), Nghị quyết số 49/NQ-TW ngày 02/6/2005
của Bộ Chính trị về Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020, Hà Nội.
22. Đảng cộng sản Việt Nam (2011), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ
XI, NXB Chính trị Quốc gia Hà Nội.
23. Trần Văn Độ (1994), “Quan niệm mới về hình phạt” trong chuyên đề của
Viện nghiên cứu khoa học pháp lý, Bộ Tư pháp “Bộ luật hình sự: thực trạng
và phương hướng đổi mới”, Hà Nội.
24. Nguyễn Văn Động (2005), Quyền con người, quyền công dân trong Hiến
pháp Việt Nam, Sách chuyên khảo, NXB Khoa học xã hội, Hà Nội
25. Trần Ngọc Đường (2004), Bàn về quyền con người, quyền công dân, Sách

ĐHQGHN, Luật học 29, (4), tr.15 - tr.29.
38. Trương Quang Vinh (2009), “Hình phạt tiền trong Bộ luật hình sự năm 1999”,
Tạp chí Khoa học ĐHQGHN, Luật học, (1).
39. Đoàn Ngọc Xuân (2012), “Tiếp tục hoàn thiện một số quy định của Bộ luật hình
sự liên quan đến nguyên tắc pháp chế xã hội chủ nghĩa”, Tạp chí Khoa học
ĐHQGHN, Luật học, (28), tr.240 - 248.
II. Tài liệu bằng tiếng Anh:
40. Barry M Hager. The Rule of Law. A Lexicon for Policy Makers. The
Mansfield Center for Pacific Affairs, 1999.
41. United Nations (2006), Human Rights: Questions and Answers, New York
and Geneva
III. Tài liệu tham khảo trên Website:
42. http://www.nhanquyen.vn/images/File/45tuy%C3%8An%20ng%C3%94n%20nh%C3%82


n%20quy%E1%BB%80n%20qu%E1%BB%90c%20t%E1%BA%BE.doc

43. http://www.hids.hochiminhcity.gov.vn/c/document_library/get_file?uuid=468
d7ba4-020d-45b4-b696-265eba595e57&groupld=13025
44. http://www.moj.gov.vn/tcdcpl/tintuc/Lists/NghienCuuTraDoi/View_Detail.as
px?ItemID=399
45. http://www.noichinh.vn/nghien-cuu-trao-doi/201312/mot-so-de-xuat-sua-doiquy-dinh-ve-hinh-phat-cai-tao-khong-giam-giu-trong-bo-luat-hinh-su-nam1999-293355/
46. http://www.moj.gov.vn/tcdcpl/tintuc/Lists/NghienCuuTraDoi/View_Detail.as
px?ItemID=379
47. http://www.tracuuphapluat.info/2010/05/hoan-thien-quy-inh-cua-bo-luathinh-su_9103.html