ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT

ĐINH THỊ MINH MẪN

GI¶I QUYÕT TRANH CHÊP
VÒ CHIA TµI S¶N CHUNG CñA Vî CHåNG KHI LY H¤N

Chuyên ngành: Luật dân sự và Tố tụng dân sự
Mã số: 60 38 01 03

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Cán bộ hướng dẫn khoa học: PGS. TS. HÀ THỊ MAI HIÊN

HÀ NỘI - 2014


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan Luận văn là công trình nghiên cứu của
riêng tôi. Các kết quả nêu trong Luận văn chưa được công bố trong
bất kỳ công trình nào khác. Các số liệu, ví dụ và trích dẫn trong
Luận văn đảm bảo tính chính xác, tin cậy và trung thực. Tôi đã
hoàn thành tất cả các môn học và đã thanh toán tất cả các nghĩa vụ
tài chính theo quy định của Khoa Luật Đại học Quốc gia Hà Nội.
Vậy tôi viết Lời cam đoan này đề nghị Khoa Luật xem xét để
tôi có thể bảo vệ Luận văn.
Tôi xin chân thành cảm ơn!
NGƯỜI CAM ĐOAN

Đinh Thị Minh Mẫn

chủ thể và trình tự, thủ tục trong giải quyết tranh chấp chia tài
sản chung của vợ chồng khi ly hôn .... Error! Bookmark not defined.
1.3.

Các điều kiện và các yếu tố đảm bảo hiệu quả của việc giải

quyết tranh chấp về chia tài sản chung của vợ chồng khi ly hônError! Bookmar
Kết luận chƣơng 1 ......................................... Error! Bookmark not defined.


Chƣơng 2: THỰC TIỄN ÁP DỤNG PHÁP LUẬT TRONG VIỆC
GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP VỀ CHIA TÀI SẢN CHUNG
CỦA VỢ CHỒNG KHI LY HÔN ... Error! Bookmark not defined.
2.1.

Thực tiễn giải quyết các tranh chấp về chia tài sản chung
của vợ chồng khi ly hôn.................... Error! Bookmark not defined.

2.1.1. Tình hình xét xử các vụ án hôn nhân và gia đình, những thành
tựu đạt được ........................................ Error! Bookmark not defined.
2.1.2. Những hạn chế, thiếu sót trong việc áp dụng pháp luật giải
quyết tranh chấp về chia tài sản chung của vợ chồng khi ly
hôn tại Tòa án .................................... Error! Bookmark not defined.
2.2.

Nguyên nhân dẫn đến hạn chế, thiếu sótError! Bookmark not defined.

Kết luận chƣơng 2 ......................................... Error! Bookmark not defined.
Chƣơng 3: MỘT SỐ PHƢƠNG HƢỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN
THIỆN PHÁP LUẬT, TĂNG CƢỜNG HIỆU QUẢ CỦA


TAND:

Tòa án nhân dân

TANDTC: Tòa án nhân dân tối cao
TNHH:

Trách nhiệm hữu hạn

UBND:

Ủy ban nhân dân

VKSNDTC: Viện kiểm sát nhân dân tối cao


DANH MỤC CÁC BẢNG
Số hiệu bảng
Tên bảng
Bảng 2.1: Thống kê giải quyết các vụ việc hôn nhân

Bảng 2.2: Công tác hòa giải các vụ án lao động

Bảng 2.3: Công tác hòa giải các vụ án hôn nhân và gia
đình

Trang
Error!
Bookmark

Khi ly hôn, vợ, chồng thường xảy ra các tranh chấp về nhân thân và tài sản,
đặc biệt là về tài sản. Quan hệ tài sản giữa vợ, chồng là quan hệ tài sản gắn liền với
nhân thân, tồn tại trong thời kỳ hôn nhân, không có tính đền bù ngang giá và không
xác định được công sức đóng góp cụ thể của các bên nên khi xảy ra tranh chấp thì
việc phân chia tài sản chung vợ, chồng là tương đối khó khăn, phức tạp, gây nhiều
tranh cãi trong các vụ giải quyết ly hôn tại các cấp Tòa án. Hiện nay cùng với xu
thế phát triển của xã hội, số lượng các vụ án ly hôn có tranh chấp về tài sản tăng


lên, giá trị tài sản tranh chấp ngày càng lớn tạo ra rất nhiều khó khăn và áp lực cho
cơ quan tiến hành tố tụng. Do vậy, nghiên cứu về vấn đề giải quyết tranh chấp về
chia tài sản chung của vợ chồng khi ly hôn là vấn đề có ý nghĩa lý luận và thực tiễn
sâu sắc.
Với những lý do trên tôi quyết định lựa chọn đề tài “Giải quyết tranh chấp
về chia tài sản chung của vợ chồng khi ly hôn” làm Luận văn thạc sĩ luật học
của mình.
2. Tình hình nghiên cứu đề tài
Xuất phát từ vai trò quan trọng của gia đình trong xã hội nên việc nghiên
cứu về các tranh chấp trong quan hệ hôn nhân và gia đình luôn được quan tâm và
chú ý, được nhiều nhà nghiên cứu và các học giả đề cập.
Một số tài liệu chuyên khảo về hôn nhân và gia đình như: Giáo trình Luật
HN&GĐ Việt Nam, Trường Đại học Luật Hà Nội, Giáo trình Luật HN&GĐ của
khoa luật, Trường Đại học Cần Thơ… các giáo trình này đều đề cập đến các kiến
thức pháp lý cơ bản và khái quát về tài sản chung vợ chồng. Bên cạnh đó, các bài
viết liên quan đến tài sản chung của vợ chồng như “Chế độ tài sản chung vợ chồng
theo Luật hôn nhân và gia đình Việt Nam” của tác giả Nguyễn Văn Cừ; tác giả
Đoàn Thị Phương Diệp với “Nguyên tắc suy đoán tài sản chung trong Luật hôn
nhân và gia đình Việt Nam và Luật dân sự Pháp”; tác giả Nguyễn Văn Cừ- Ngô
Thị Hường với “Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về Luật hôn nhân và gia đình
năm 2000”. Các bài viết này đã đề cập một cách khái quát về các căn cứ xác lập tài

3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài
- Nghiên cứu làm rõ các quy định về thủ tục tố tụng, cơ sở pháp luật để giải
quyết các tranh chấp về tài sản chung của vợ chồng khi ly hôn theo quy định của


pháp luật hiện hành
- Nghiên cứu việc áp dụng pháp luật để giải quyết các tranh chấp về tài sản
chung của vợ chồng khi ly hôn qua thực tiễn công tác xét xử của toà án.
- Qua đó đánh giá hiệu quả của việc xét xử tại toà án về giải quyết các tranh
chấp tài sản chung của vợ chồng khi ly hôn, phát hiện những vấn đề vướng mắc,
bất cập trong quy định của pháp luật cũng như trong thực tiễn áp dụng pháp luật
khi xét xử tại toà án và đề xuất các kiến nghị cần thiết.
4. Đối tƣợng nghiên cứu
- Các quy định của pháp luật hiện hành về quy trình, thủ tục, căn cứ pháp
luật giải quyết tranh chấp về chia tài sản chung của vợ chồng khi ly hôn và thực
tiễn việc giải quyết tại Tòa án.
- Các vụ án cụ thể mà toà án đã xét xử giải quyết tranh chấp về chia tài sản
chung của vợ chồng khi ly hôn.
- Báo cáo tổng kết công tác xét xử của ngành toà án.
5. Phạm vi nghiên cứu đề tài
Luận văn chủ yếu tập trung nghiên cứu các quy định của Bộ luật tố tụng dân
sự, Luật HN&GĐ năm 2014 và một số văn bản khác có liên quan về quy trình, thủ
tục tố tụng giải quyết cá tranh chấp về chia tài sản chung của vợ, chồng; các căn cứ
pháp luật về nội dung để giải quyết tranh chấp về chia tài sản chung của vợ chồng
khi ly hôn. Đồng thời, nghiên cứu việc áp dụng pháp luật giải quyết các tranh chấp
về chia tài sản chung của vợ chồng khi ly hôn qua thực tiễn xét xử tại toà án thông
qua các vụ án cụ thể trong thời gian từ khi Luật HN&GĐ năm 2000 có hiệu lực
đến nay. Đề tài chỉ nghiên cứu giải quyết các tranh chấp về tài sản chung của vợ,
chồng khi ly hôn, còn những tranh chấp về tài sản chung của vợ chồng trong thời
kỳ hôn nhân hoặc các tranh chấp về tài sản riêng của vợ hoặc chồng khi ly hôn



luận văn gồm 3 chương:
Chương 1: Cơ sở lý luận và pháp luật của việc giải quyết tranh chấp về chia
tài sản chung của vợ chồng khi ly hôn.
Chương 2: Thực tiễn áp dụng pháp luật trong việc giải quyết tranh chấp về
chia tài sản chung của vợ chồng khi ly hôn.
Chương 3: Một số phương hướng và giải pháp hoàn thiện pháp luật, tăng
cường hiệu quả của việc giải quyết tranh chấp về chia tài sản
chung của vợ chồng khi ly hôn.


Chương 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT
CỦA VIỆC GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP
VỀ CHIA TÀI SẢN CHUNG CỦA VỢ CHỒNG KHI LY HÔN
1.1. Cơ sở lý luận của việc giải quyết tranh chấp về chia tài sản chung
của vợ chồng khi ly hôn
1.1.1. Khái niệm và nội hàm tài sản chung của vợ chồng
Trong quá trình vợ chồng chung sống, ngoài tình cảm thì giữa vợ chồng còn
cần có tài sản chung, tài sản chung được coi là một điều kiện không thể thiếu để
duy trì mối quan hệ vợ, chồng.
Tài sản theo nghĩa Từ điển tiếng việt là của cải, vật chất dùng vào mục đích
sản xuất và tiêu dùng, theo quy định tại Bộ luật Dân sự năm 2005 thì “Tài sản bao
gồm vật, tiền, giấy tờ có giá và các quyền tài sản” [21, Điều 163].
Tài sản chung của vợ chồng là tài sản thuộc sở hữu chung vợ chồng, là hình
thức sở hữu chung đặc biệt. Xuất phát từ quan hệ hôn nhân, sự tồn tại của chế độ
tài sản chung vợ chồng phụ thuộc vào sự tồn tại của quan hệ hôn nhân và chấm dứt
khi một trong hai vợ chồng chết hoặc có bản án, quyết định của Tòa án cho vợ
chồng ly hôn.

trừ trường hợp được quy định tại khoản 1 Điều 40 của Luật này; tài sản
mà vợ chồng được thừa kế chung hoặc được tặng cho chung và tài sản
khác mà vợ chồng thỏa thuận là tài sản chung.
Quyền sử dụng đất mà vợ, chồng có được sau khi kết hôn là tài
sản chung của vợ chồng, trừ trường hợp vợ hoặc chồng được thừa kế
riêng, được tặng cho riêng hoặc có được thông qua giao dịch bằng tài sản
riêng.


2. Tài sản chung của vợ chồng thuộc sở hữu chung hợp nhất, được
dùng để bảo đảm nhu cầu của gia đình, thực hiện nghĩa vụ chung của vợ
chồng.
3. Trong trường hợp không có căn cứ để chứng minh tài sản mà
vợ, chồng đang có tranh chấp là tài sản riêng của mỗi bên thì tài sản đó
được coi là tài sản chung [23, Điều 33].
Từ những phân tích trên, có thể hiểu rằng “Tài sản chung vợ chồng là những
tài sản được hình thành hoặc tạo ra phù hợp với những căn cứ xác lập tài sản
chung vợ chồng theo quy định của Luật HN&GĐ”.
1.1.2. Khái niệm giải quyết tranh chấp về chia tài sản chung của vợ chồng
khi ly hôn
Ly hôn là sự kiện làm chấm dứt quan hệ hôn nhân giữa nam và nữ, đồng
thời với sự chấm dứt quan hệ hôn nhân thì chế độ tài sản chung của vợ chồng cũng
chấm dứt kể từ thời điểm ly hôn. Khi ly hôn do có sự mâu thuẫn về quan hệ tình
cảm nên vợ chồng khó tìm được tiếng nói chung trong việc phân chia tài sản chung
từ đó dễ xảy ra tranh chấp chia tài sản chung.
Theo Từ điển tiếng Việt thì tranh chấp được hiểu là sự tranh giành nhau một
cách giằng co cái không rõ thuộc về bên nào.
Tranh chấp về tài sản vợ chồng thường xảy ra chủ yếu và gần như đồng thời
cùng với việc ly hôn, điều này là hợp lý bởi lẽ khi ly hôn thì vợ chồng đã có sự sứt
mẻ về tình cảm, sự yêu thương, gắn bó “yêu nhau củ ấu cũng tròn” trong thời kỳ

quyết về tài sản thì Tòa án sẽ tiến hành thụ lý vụ án, thực hiện các thủ tục, quy
trình tố tụng đã được pháp luật quy định cụ thể trong Bộ luật Tố tụng dân sự như
lấy lời khai, thu thập chứng cứ, hòa giải, định giá, mở phiên tòa (nếu hòa giải
không thành)...Các bước tố tụng này giúp Tòa án có thể xem xét, đánh giá chứng
cứ, cân nhắc kỹ, quyết định về tính hợp pháp, hợp lý trong lời khai, chứng cứ do


các bên đưa ra. Nếu đủ cơ sở pháp lý xác định tài sản tranh chấp là tài sản chung
của vợ chồng thì Tòa án căn cứ vào quy định của Luật HN&GĐ hiện hành để giải
quyết chia tài sản chung của vợ chồng.
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1.

Hoàng Thị Việt Anh (2011), Bàn về việc áp dụng thủ tục hòa giải trong quá
trình giải quyết yêu cầu thuận tình ly hôn, Hà Nội.

2.

Bắc Kỳ (1931), Bộ luật dân sự Bắc Kỳ.

3.

Chính Phủ (2001), Nghị định số 70/2001/NĐ- CP ngày 03/10/2001 quy định
chi tiết thi hành Luật hôn nhân và gia đình năm 2000, Hà Nội.

4.

Nguyễn Văn Cừ (2005), Chế độ tài sản chung vợ chồng theo Luật hôn nhân và
gia đình Việt Nam, Luận án tiến sĩ Luật học, trường Đại học luật Hà Nội.

10. Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao (2012), Nghị quyết số
04/2012/NQ- HĐTP hướng dẫn và thi hành một số điều của Bộ luật tố tụng
dân sự về chứng minh và chứng cứ, Hà Nội.
11. I.L Anđrêép (1987), Về tác phẩm của Ph.Ăngghen “nguồn gốc của gia đình,
của chế độ tư hữu và của Nhà nước”, Nxb Tiến bộ, Matsxcơva.
12. Nguyễn Thị Lan (2012), Chia tài sản chung của vợ chồng theo Luật hôn nhân
và gia đình Việt Nam năm 2000, Luận văn thạc sĩ luật học, trường Đại học
luật Hà Nội.
13. Phạm Hồng Nhung (2000), Vấn đề xác định tài sản chung và tài sản riêng của
vợ chồng khi ly hôn, vuanhlaw.com.vn/news/Hoat-dong-cua-tinh/Van-de-xacdinh-tai-san-chung-va-tai-san-rieng-cua-vo-chong-khi-ly-hon-252.html.
14. Thu Phương (2012), “Để tài nguyên đất đai là nguồn lực sự phát triển kinh
tế”, http://www.vietnamplus/de-tai-nguyen-dat-dai-la-nguon-luc-cho-su-phattrien-kinh-te/280109.vnp
15. Quốc hội (1959), Luật hôn nhân và gia đình, Hà Nội.
16. Quốc hội (1986), Luật hôn nhân và gia đình, Hà Nội.
17. Quốc hội (1992), Hiến Pháp, Hà Nội.
18. Quốc hội (2000), Luật hôn nhân và gia đình, Hà Nội.
19. Quốc hội (2000), Nghị quyết số 35/2000/QH 10 ngày 09/6/2000 về việc thi
hành Luật hôn nhân và gia đình năm 2000, Hà Nội.
20. Quốc hội (2004), Bộ luật tố tụng dân sự, Hà Nội.
21. Quốc hội (2005), Bộ luật dân sự, Hà Nội.
22. Quốc hội (2012), Hiến pháp, Hà Nội.
23. Quốc hội (2014), Luật hôn nhân và gia đình, Hà Nội.


24. Sài Gòn (1972), Bộ luật dân sự Sài Gòn, Hà Nội.
25. Tòa án nhân dân tối cao (2005), Báo cáo tổng kết công tác năm 2004 và nhiệm vụ
trọng tâm công tác năm 2005 của ngành Tòa án nhân dân, Hà Nội.
26. Tòa án nhân dân tối cao (2006), Báo cáo tổng kết công tác năm 2005 và nhiệm vụ
trọng tâm công tác năm 2006 của ngành Tòa án nhân dân, Hà Nội.
27. Tòa án nhân dân tối cao (2007), Báo cáo tổng kết công tác năm 2006 và nhiệm vụ

41. http://moj.gov.vn/huongdannghiepvu/list/Tailieunghiepvu/wiewDetail.aspx?itemld=23.
42. www.lyhondonphuong.com/tu.van/tranh-chap-ly-hon/734-nguyen-tac-suydoan-tai-san-chung-trong-luat-hon-nhan-gia-dinh.html
43. www.tand.hochiminhcity.gov.vn/web/khac1;jsessionid=BF77AF42DA2B1106
ABEB6ABFC.