ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
===***===

PHÙNG THANH THẢO

CÔNG TÁC XÃ HỘI VỚI NGƯỜI CAO TUỔI
BỊ BẠO LỰC TRONG GIA ĐÌNH
(Nghiên cứu tại xã
An Tường, TP Tuyên Quang, tỉnh Tuyên Quang)

LUẬN VĂN THẠC SĨ CÔNG TÁC XÃ HỘI

Hà Nội - 2014


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
===***===

PHÙNG THANH THẢO

CÔNG TÁC XÃ HỘI VỚI NGƯỜI CAO TUỔI
BỊ BẠO LỰC TRONG GIA ĐÌNH
(Nghiên cứu tại xã
An Tường, TP Tuyên Quang, tỉnh Tuyên Quang)

LUẬN VĂN THẠC SĨ CÔNG TÁC XÃ HỘI
Mã số: 60.90.01.01
Giảng viên hướng dẫn : TS. Nguyễn Thế Huệ


1.2.1. Các khái niệm công cụ liên quan đến lí luận về công tác xã hội ............ Error!
Bookmark not defined.
1.2.1.1.Khái niệm công tác xã hội ............................. Error! Bookmark not defined.

1


1.2.1.2.Khái niệm nhân viên CTXH .......................... Error! Bookmark not defined.
1.2.1.3.Mục đích, chức năng, đối tượng của CTXH . Error! Bookmark not defined.
1.2.2. Lý luận về bạo lực người cao tuổi trong gia đình Error! Bookmark not defined.
1.2.2.1.Khái niệm người cao tuổi .............................. Error! Bookmark not defined.
1.2.2.2.Khái niệm CTXH với người cao tuổi ............ Error! Bookmark not defined.
1.2.2.3.Vai trò của CTXH với người cao tuổi ........... Error! Bookmark not defined.
1.2.3. Các khái niệm công cụ liên quan đến lí luận về bạo lực người cao tuổi trong
gia đình ...................................................................... Error! Bookmark not defined.
1.2.3.1.Khái niệm bạo lực gia đình ........................... Error! Bookmark not defined.
1.2.3.2.Bạo lực NCT trong gia đình .......................... Error! Bookmark not defined.
1.2.3.3.Các hình thức BLGĐ với NCT ...................... Error! Bookmark not defined.
1.2.3.4.Các yếu tố ảnh hưởng đến BLGĐ với NCT .. Error! Bookmark not defined.
1.3. Một số đặc điểm tâm lý của người cao tuổi ....... Error! Bookmark not defined.
1.4.Cơ sở pháp lý của công tác phòng chống BLGĐ với NCT tại Việt Nam ... Error!
Bookmark not defined.
CHƯƠNG 2. THỰC TRẠNG VÀ NHỮNG YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN TÌNH
TRẠNG BẠO LỰC NGƯỜI CAO TUỔI TRONG GIA ĐÌNH ................. Error!
Bookmark not defined.
2.1. Vài nét về địa bàn và khách thể nghiên cứu

.. Error! Bookmark not defined.

2.1.1. Vài nét về địa bàn nghiên cứu ......................... Error! Bookmark not defined.

2.3.3. Yếu tố các chất kích thích................................ Error! Bookmark not defined.
2.3.4. Yếu tố nhận thức, trình độ học vấn ................. Error! Bookmark not defined.
2.4. Các biện pháp đã áp dụng tại địa phương nhằm giảm thiểu tình trạng bạo lực
NCT trong gia đình ................................................... Error! Bookmark not defined.
CHƯƠNG 3. VAI TRÕ CỦA CÔNG TÁC XÃ HỘI NHẰM GIẢM THIỂU
BẠO LỰC NGƯỜI CAO TUỔI TRONG GIA ĐÌNHError!

Bookmark

not

defined.
3.1. Đề xuất các biện pháp can thiệp công tác xã hội để giảm thiểu bạo lực người
cao tuổi trong gia đình

................................. Error! Bookmark not defined.

3.1.1. Công tác xã hội với NCT bị bạo lực ............... Error! Bookmark not defined.
3.1.2. Công tác xã hội với gia đình có NCT bị bạo lựcError!

Bookmark

not

defined.
3.1.3. Công tác xã hội với địa phương nhằm giảm thiểu bạo lực NCT trong gia đình
................................................................................... Error! Bookmark not defined.

3



5


DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

BLGĐ

: Bạo lực gia đình

CTXH

: Công tác xã hội

DS

: Dân số

KHHGĐ

: Kế hoạch hóa gia đình

NCT

: Người cao tuổi

NV.CTXH

: Nhân viên Công tác xã hội


7


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Việt Nam đang ở vào thời kỳ cơ cấu dân số vàng với khoảng 1,6 triệu người
bước vào tuổi lao động mỗi năm. Bên cạnh điều kiện thuận lợi về dân số trước mắt
thì xu hướng già hóa dân số đang diễn ra nhanh ở nước ta. Người cao tuổi Việt
Nam tăng nhanh cả về số lượng và tỷ trọng. Điều tra biến động dân số năm 2012
cho thấy dân số Việt Nam đang già hóa nhanh chóng và đã bước vào thời kỳ “già
hóa dân số” với tỷ lệ người cao tuổi chiếm 10,2% trong tổng dân số.
Điều tra Biến động Dân số – KHHGĐ năm 2010 cho thấy, tổng dân số Việt
Nam là 86,93 triệu người, trong đó NCT là 8,15 triệu người, chiếm 9,4% dân
số. Trong 8,15 triệu NCT có 3,98 triệu người từ 60-69 tuổi (4,51% DS), 2,79 triệu
người 70-79 tuổi (3,22% DS), 1,17 triệu người trên 80 tuổi (1,93% DS) và khoảng
9.380 người trên 100 tuổi. Hiện có 72,9% người cao tuổi sống ở nông thôn và
27,1% sống ở thành thị. 79% người cao tuổi sống với con cháu có cuộc sống vật
chất, tinh thần tương đối ổn định, còn 21% sống độc thân hay chỉ có hai vợ chồng
già sống với nhau. Đến cuối năm 2013, dân số Việt Nam đã đạt 90 triệu người.
Do ảnh hưởng của sự phát triển kinh tế, không chỉ ở thành thị mà ở cả nông
thôn, mô hình gia đình nhiều thế hệ cùng chung sống đang có xu hướng giảm đi. Số
lượng các gia đình chỉ có hai vợ chồng già hay gia đình người cao tuổi đơn thân
đang tăng lên.
Theo dự báo của Tổng cục thống kê về tỷ trọng dân số theo nhóm tuổi thì
NCT ở nước ta sẽ đạt 10% tổng dân số vào năm 2017 và sau 20 năm (2017 – 2037),
Việt Nam sẽ có Dân số già (tỷ trọng người từ 60 tuổi trở lên lớn hơn hoặc bằng 20%
tổng dân số). Đến cuối năm 2011, NCT Việt Nam đã chiếm 10%, về trước so với dự
báo 6 năm.
Cùng với sự gia tăng dân số già, bên cạnh những ưu điểm, nhiều thách thức
đặt ra đối với Đảng, Nhà nước và xã hội trong việc chăm sóc và phát huy vai trò

xã thuộc TP Tuyên Quang – Tỉnh Tuyên Quang.
Với mong muốn rằng, bằng việc chỉ ra những tác động của công tác xã hội
tới đối tượng người cao tuổi bị bạo lực trong gia đình sẽ giúp ích cho việc phát triển
và cải tiến mô hình dịch vụ chăm sóc đối tượng người cao tuổi bị bạo hành nói

8


riêng và người cao tuổi trong cả nước nói chung – đối tượng yếu thế cần được quan
tâm, chăm sóc của nhân viên CTXH và xã hội nói chung.
2. Tổng quan vấn đề nghiên cứu
Trong xã hội hiện đại, tình trạng cha mẹ về già bị con cái ngược đãi, đối xử
không tốt đang xảy ra ngày càng nhiều. Mối quan hệ giữa người cao tuổi và con
cháu đang được đặc biệt quan tâm khi Việt Nam đã trở thành nước già hóa dân số.
Theo thống kê của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, từ năm 2009 đến năm
2012, cả nước có 178.847 vụ bạo lực gia đình. Trong đó, bạo lực gia đình với phụ
nữ là 106.520 vụ, bạo lực gia đình với trẻ em là 23.346 vụ, bạo lực gia đình với
người cao tuổi là 16.148 vụ.
BLGĐ với NCT được cộng đồng xã hội quan tâm và lên án hơn cả vì trái với
đạo lý truyền thống.
Trong bối cảnh của công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước dưới tác động
của toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế, các giá trị gia đình ở Việt Nam đang
có sự biến đổi rất lớn. Sự biến đổi này, trong một chừng mực nhất định, đã làm cho
mối quan hệ giữa ông bà cha mẹ con cháu không thuận chiều như trước đây và làm
tăng những mâu thuẫn và xung đột các thế thệ trong gia đình.
Kết quả khảo sát thu thập, xử lý thông tin về NCT ở Việt Nam (Ủy ban Quốc
gia về người cao tuổi Việt Nam, 2007), NCT xác định có vấn đề ngược đãi/bỏ rơi
NCT ở địa phương chiếm 7,26%.
Các tác giả Lê Ngọc Lân, Nguyễn Hữu Minh và Trần Quý Long (2011) cũng
đưa ra nhận định. “Có một tỉ lệ không nhỏ NCT chưa cảm nhận được sự chăm sóc,

tượng NCT bị bỏ rơi, không được chăm sóc hoặc có chăm sóc nhưng chiếu lệ .
Một cuộc nghiên cứu về thực trạng bạo lực gia đình đối với người cao tuổi
tại 3 tỉnh Phú Yên, Quảng Trị và Đắk Lắk. Kết quả, 90% số người được hỏi cho biết
đã từng bị con cháu bỏ rơi, không được chăm sóc [3]. Số người già bị con cái đánh
đập ở 3 tỉnh Phú Yên, Quảng Trị, Đắk Lắk lên đến 18%; ở cả 3 tỉnh, tình trạng bỏ
rơi không chăm sóc cha mẹ là 90. Khoảng 50% số người cao tuổi được phỏng vấn
cho biết họ bị con cái của mình đe dọa nhốt trong nhà... Kết quả nghiên cứu này đã
góp phần mang thực trạng, có thêm căn cứ để xây dựng Luật phòng chống bạo lực
gia đình.

10


TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Đỗ Văn Bình (2011),CTXH với Người cao tuổi, Bản tin số 11 - 12/2011 (205 và 206)
2. PGS.TS Nguyễn Thị Kim Hoa (2012), Công tác xã hội với người cao tuổi, Bộ
Lao động thương binh và xã hội, Cục bảo trợ xã hội.
3. Nguyễn Thế Huệ (2007), Người cao tuổi và bạo lực gia đình, NXB Tư pháp.

11


4. Nguyễn Thị Phương Lan (2002), Đời sống văn hoá người cao tuổi trong xã hội
Việt đồng bằng bắc bộ từ truyền thống đến hiện đại, Viện Nghiên cứu Nhà nước và
Pháp luật.
5. Đặng Vũ Cảnh Linh (2009), Người cao tuổi và các mô hình chăm sóc người cao
tuổi ở Việt Nam,NXB Dân trí.
6. Nguyễn Hữu Minh, Trần Tuyết Ánh, Hoa Hữu Vân (2012), Bạo lực gia đình ở Việt
Nam và giải pháp phòng, chống; Phân tích số liệu điều tra năm 2012, NXB Lao động.
7. Lê Thị Quý, Đặng Vũ Cảnh Linh (2007), Bạo lực gia đình một sự sai lệch giá