Các tội phạm môi trường theo Luật hình sự
Việt Nam và thực tiễn xét xử trên địa bàn
thành phố Hà Nội
Ngô Ngọc Diễm
Khoa Luật
Luận văn Thạc sĩ ngành: Luật hình sự và tố tụng hình sự; Mã số: 60 38 01 04
Người hướng dẫn: GS.TSKH. Lê Văn Cảm
Năm bảo vệ: 2014
Keywords. Luật hình sự; Tố tụng hình sự; Tội phạm; Pháp luật Việt Nam
Content
1. Tính cấp thiết của đề tài
Bảo vệ môi trường là một điều kiện để phát triển bền vững, Đảng, Nhà nước đã quan
tâm chỉ đạo xây dựng thể chế, chính sách và nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường, tiếp
tục hoàn thiện các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về môi trường, kiện toàn bộ máy
tổ chức các cơ quan chuyên trách về môi trường trong cả nước. Tích cực xử lý hành chính, xử
lý hình sự để đưa ra xét xử các vụ án về môi trường đối với các nhóm hành vi xâm hại môi
trường, đồng thời thực hiện các giải pháp kiểm soát, phòng ngừa, ngăn chặn phát sinh tội
phạm về môi trường mới [41].
Bên cạnh những thành tựu đạt được, một số hạn chế, tồn tại trong việc thực thi pháp
luật về bảo vệ môi trường còn thể hiện như: Kết quả bảo vệ môi trường và kiểm soát ô nhiễm
đối với một số khu vực trọng điểm còn hạn chế; Việc xử lý các cơ sở gây ô nhiễm nghiêm
trọng còn chậm; chất lượng thẩm định và phê duyệt báo cáo đánh giá tác động môi trường
còn thấp; hiệu quả ngăn chặn tình trạng phá rừng, cháy rừng chưa cao; tình hình vi phạm
pháp luật và tội phạm về môi trường còn diễn ra phức tạp, phổ biến trên hầu hết các lĩnh vực
kinh tế, xã hội, nguy cơ làm cạn kiệt nguồn tài nguyên thiên nhiên, suy thoái môi trường sinh
thái, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khoẻ cộng đồng và sự phát triển bền vững của đất
nước.
Đặc biệt, tình trạng môi trường trong mấy năm gần đây vẫn còn nhiều vấn đề bức xúc,
nguyên nhân chính là do sự phát triển thiếu bền vững. Theo báo cáo tổng kết của Cục Cảnh
sát phòng, chống tội phạm về môi trường, từ năm 2008 đến năm 2013, lực lượng Cảnh sát
phòng, chống tội phạm về môi trường trên cả nước đã phát hiện và xử lý như sau: Năm 2008,

nguyên nhân như: Các thủ đoạn phạm tội của các đối tượng diễn ra ngày càng tinh vi và phức
tạp. Việc phát hiện, xử lý vi phạm pháp luật và tội phạm về môi trường ngày một khó khăn
hơn, thủ đoạn của loại tội phạm này ngày một tinh vi hơn. Việc xử lý vi phạm pháp luật về
môi trường chưa có sự đồng đều, thống nhất và chưa thực sự nghiêm minh, có nguyên nhân
là do quan điểm xử lý giữa các địa phương, một số bộ, ngành chưa thống nhất. Hệ thống văn
bản quy phạm pháp luật mặc dù đã được sửa đổi, bổ sung nhưng vẫn còn thiếu và chưa đồng
bộ, chưa rõ ràng, chế tài chưa đủ mạnh để răn đe, còn nhiều lỗ hổng để các đối tượng “lách
luật”. Lực lượng Cảnh sát môi trường mới thành lập mặc dù đã có nhiều cố gắng nhưng kinh
nghiệm còn có phần hạn chế [21].
Nhằm đáp ứng yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm trong tình hình mới, Luật
sửa đổi, bổ sung một số điều của BLHS số 37/2009/QH12 ngày 19/06/2009 có hiệu lực thi
hành từ ngày 01/01/2010 đã được Quốc hội thông qua tại kỳ họp thứ 5 Quốc hội khóa 12 đã
có những sửa đổi, bổ sung tạo cơ sở pháp lý cho công tác đấu tranh phòng, chống loại tội
phạm này. Tuy nhiên, dưới góc độ nghiên cứu pháp lý, khi tìm hiểu về những quy định của
pháp luật hình sự về tội phạm môi trường, chúng ta thấy rằng BLHS quy định về nhóm tội
phạm này vẫn còn tồn tại nhiều bất cập. Có những quy định không mang tính thực tế, đặc biệt
có những quy định không thể áp dụng ngay cả khi hành vi vi phạm đó nguy hại đến mức phải
truy cứu TNHS (trách nhiệm hình sự) như: Bất cập trong quy định của BLHS về chủ thể của
tội phạm môi trường; quy định điều kiện truy cứu TNHS đối với các tội phạm về môi trường;
sự chưa thống nhất, đầy đủ giữa quy định của BLHS với các văn bản pháp luật khác; v.v...
Do đó, xuất phát từ những vấn đề cấp thiết nêu trên, chúng tôi đã quyết định
nghiên cứu đề tài “Các tội phạm về môi trường theo luật hình sự Việt Nam và thực tiễn
xét xử trên địa bàn thành phố Hà Nội” làm luận văn thạc sĩ luật học.
2. Tình hình nghiên cứu đề tài
Trong giai đoạn hiện nay, Đảng và Nhà nước đang tích cực đẩy mạnh công cuộc công
nghiệp hóa, hiện đại hóa, từng bước hội nhập sâu rộng và toàn diện với quốc tế nhằm thúc
đẩy tăng trưởng kinh tế. Bên cạnh những lợi ích to lớn đạt được như thu hút đầu tư nước
ngoài, chuyển giao công nghệ để phát triển kinh tế - xã hội, đồng thời cũng đặt ra nhiều thách
thức cho công tác bảo vệ môi trường do tình trạng ô nhiễm và huỷ hoại môi trường ngày càng
gia tăng. Tình hình tội phạm và vi phạm pháp luật về môi trường đang có những diễn biến

và phát triển kinh tế” của Trung tướng Lê Thành, Phó Tổng Cục trưởng Tổng cục Cảnh sát
tháng 7/2007; v.v...
Bên cạnh đó, còn nhiều công trình, báo cáo về vấn đề tội phạm và vi phạm pháp luật
về môi trường được đăng tải khác như: 1) “Vấn đề tội phạm hóa một số hành vi xâm hại
môi trường trong pháp luật hình sự Việt Nam hiện hành” của GS.TSKH. Lê Văn Cảm, Tạp
chí Nhà nước và Pháp luật, số 7/2001; 2) “Pháp nhân có thể là chủ thể của tội phạm hay
không?” của PGS.TS. Phạm Hồng Hải, Tạp chí Luật học, số 6/1999; 3) “Những cơ sở lý
luận và thực tiễn của việc quy định các tội phạm về môi trường trong BLHS năm 1999”,
Tạp chí Nhà nước và pháp luật, số 4 năm 2002; 4) “Tội phạm môi trường trong pháp luật
hình sự của một số nước Đông Nam Á”, Tạp chí Môi trường, số 8 năm 2009; 5) “Nhận thức
chung đối với tội phạm vê môi trường và một số vấn đề liên quan”, Tạp chí Khoa học pháp
lý, số 4 năm 2001 của TS. Trần Lê Hồng; v.v...
Trong các công trình nghiên cứu trên đây, trên cơ sở phân tích lý luận và thực tiễn có
liên quan, các tác giả mới giới thiệu, phân tích, đánh giá ở một số khía cạnh, một số lĩnh vực
về pháp luật bảo vệ môi trường chứ không đề cập tổng quan về thực trạng xét xử các tội
phạm môi trường, cũng như chưa đưa ra phương hướng hoàn thiện pháp luật về lĩnh vực này.
Do vậy, luận văn sẽ tập trung nghiên cứu vấn đề này nhằm cung cấp các luận cứ khoa học và
thực tiễn xét xử cho việc hoàn thiện pháp luật hình sự về bảo vệ môi trường trong thời gian
tới. Như vậy, việc nghiên cứu đề tài: “Các tội phạm về môi trường theo luật hình sự Việt
Nam và thực tiễn xét xử trên địa bàn thành phố Hà Nội” càng trở nên cấp bách đáp ứng
được tính lý luận và thực tiễn.
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn
3.1. Mục đích nghiên cứu
Mục đích của luận văn là nghiên cứu hệ thống hóa một số nhận thức chung về tội
phạm môi trường; nghiên cứu, phân tích thực tiễn áp dụng BLHS năm 1999 qua công tác xét
xử các tội phạm về môi trường, qua đó xác định những ưu điểm, tồn tại, thiếu sót và nguyên
nhân của những quy phạm pháp luật hình sự về các tội phạm môi trường trong BLHS năm


1999, sửa đổi, bổ sung 2009 từ đó, đề xuất một số giải pháp góp phần hoàn thiện, tăng khả

Hồ Chí Minh về Nhà nước và pháp luật; quan điểm của Đảng và Nhà nước ta về cải cách tư
pháp và đấu tranh phòng, chống tội phạm.
5.2. Các phương pháp nghiên cứu
Luận văn sử dụng một số phương pháp nghiên cứu cụ thể của khoa học luật hình sự
như: phương pháp phân tích, tổng hợp, so sánh, thống kê xã hội học, điều tra… để tổng hợp
các tri thức khoa học luật hình sự và luận chứng các vấn đề tương ứng được nghiên cứu trong
luận văn này.
6. Những điểm mới về mặt khoa học của luận văn
Luận văn là công trình khoa học ở cấp độ luận văn thạc sĩ luật học nghiên cứu về đề
tài này và thực tiễn xét xử trên địa bàn thành phố Hà Nội. Do đó, những điểm mới về mặt
khoa học của đề tài bao gồm:
1) Đánh giá bức tranh tình hình vi phạm pháp luật và các tội phạm về môi trường trên
địa bàn thành phố Hà Nội;
2) Đánh giá kết quả đấu tranh phòng, chống vi phạm pháp luật và các tội phạm về môi
trường trên địa bàn thành phố Hà Nội, những tồn tại, vướng mắc và các nguyên nhân cơ bản;
3) Phân tích pháp luật hình sự Việt Nam và một số nước trên thế giới về các tội phạm
về môi trường, trong đó chỉ ra khái niệm, cơ sở lý luận và thực tiễn của việc quy định các tội
phạm về môi trường;
4) Chỉ ra những chủ trương, định hướng cơ bản trong việc bảo vệ môi trường và hoàn
thiện BLHS Việt Nam về các tội phạm về môi trường;
5) Trên cơ sở đó, kiến nghị hoàn thiện quy định của BLHS Việt Nam về các tội phạm


về môi trường, cũng như đề xuất những giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng quy định của
BLHS Việt Nam về các tội phạm này.
7. Kết cấu của luận văn
Luận văn ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo và Phụ lục, luận
văn bao gồm ba chương và 9 mục có kết cấu như sau:
Chương 1: Tình hình vi phạm pháp luật và thực tiễn xét xử tội phạm về môi trường
trên địa bàn thành phố Hà Nội.

kiểm tra việc chấp hành bảo vệ môi trường từ năm 2004 đến năm 2009, Hà Nội.
9.
Bộ Tài nguyên và Môi trường (2009), Thông tư 25/2009/TT-BTNMT ngày 16/11 về quy
định tiêu chuẩn quốc gia về môi trường, Hà Nội.
10. Bộ Tài nguyên và Môi trường (2009), Thông tư số 16/2009/TT-BTNMT ngày 7/10 quy
định chuẩn kỹ thuật quốc gia về môi trường, Hà Nội.
11. Bộ Tư pháp, Bộ Công an, Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (2007), Thông tư liên
tịch số 19/2007/TTLT-BNN&PTNT-BTP-BCA-TANDTC-VKSNDTC hướng dẫn thi hành
một số tội phạm về môi trường, Hà Nội.
12. Lê Văn Cảm (1999), Hoàn thiện pháp luật hình sự Việt Nam trong giai đoạn Nhà nước
pháp quyền, Nxb Công an nhân dân, Hà Nội.
13. Lê Văn Cảm (Chủ biên) (2003), Giáo trình Luật hình sự Việt Nam (Phần các tội phạm),
Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội.
14. Lê Cảm (2005), Sách chuyên khảo sau đại học: Những vấn đề cơ bản trong khoa học
luật hình sự (Phần chung), Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội.
15. Nguyễn Ngọc Chí (chủ biên) (2014), Giáo trình Luật tố tụng hình sự Việt Nam, Nxb
Đại học Quốc gia Hà Nội.
16. Chính phủ (2005), Nghị định 34/NĐ-CP ngày 17/3 về xử phạt các vi phạm hành chính
trong lĩnh vực tài nguyên nước, Hà Nội.
17. Chính phủ (2007), Nghị định 159/NĐ-CP ngày 30/10 về xử phạt các vi phạm hành
chính trong lĩnh vực quản lý và bảo vệ rừng, Hà Nội.


18.
19.
20.
21.

22.
23.

chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường, Hà Nội.
Chính phủ (2010), Nghị định 31/NĐ-CP ngày 29/3 về xử phạt các vi phạm hành chính
trong lĩnh vực bảo vệ nguồn lợi thủy sản, Hà Nội.
C49, Kết quả đợt cao điểm tấn công trấn áp tội phạm đảm bảo ANTT Tết Nguyên đán
Giáp Ngọ 2014, Trang thông tin của cảnh sát môi trường – Bộ công an,
tabid=439&ID=9662&CateID.
Ngô Huy Cương (2013), Giáo trình Luật Thương mại Phần chung và thương nhân, Nxb
Đại học Quốc gia Hà Nội.
Đảng Cộng sản Việt Nam (2002), Nghị quyết số 08-NQ/TW ngày 02/01 của Bộ Chính
trị về một số nhiệm vụ trọng tâm công tác tư pháp trong thời gian tới, Hà Nội.
Đảng Cộng sản Việt Nam (2004), Nghị quyết số 41-NQ/TW ngày 11/5 của Bộ Chính trị
về bảo vệ môi trường trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, Hà Nội.
Đảng Cộng sản Việt Nam (2005), Nghị quyết số 48-NQ/TW ngày 24/5 của Bộ Chính trị
về Chiến lược xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam đến năm 2010, định
hướng đến năm 2020, Hà Nội.
Nguyễn Ngọc Hòa (chủ biên) (2008), Giáo trình luật hình sự Việt Nam, Nxb Công an
nhân dân, Hà Nội.
Trần Lê Hồng (2001), "Nhận thức chung đối với tội phạm về môi trường và một số vấn
đề liên quan", Khoa học pháp lý, tr. 12-19.
Phạm Văn Lợi (chủ biên) (2004), Tội phạm về môi trường một số vấn đề lý luận và thực
tiễn, (Sách tham khảo), Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
Phạm Văn Lợi (2009), "Tội phạm môi trường trong pháp luật hình sự của một số nước
Đông Nam Á", Môi trường, (8), tr. 48-52.
Nghị quyết số 37/2012/QH13 ngày 23/11/2012 của Quốc hội về công tác phòng, chống
vi phạm pháp luật và tội phạm, công tác của Viện Kiểm sát nhân dân, Tòa án nhân dân
và công tác thi hành án năm 2013.)
Phạm Duy Nghĩa, Vedan: “Một năm nhìn lại”, Tạp chí Tia Sáng,
/>Quốc hội (1985), Bộ luật Hình sự, Hà Nội.
Quốc hội (1992), Hiến pháp, Hà Nội.
Quốc hội (1998), Luật Tài nguyên nước, Hà Nội.

Vedan.
Tài liệu tiếng Anh
53. Bryan. A. Garner (2009), Black’s Law Dictionary, Ninth Edition.
54. Elizabeth A. Martin (2002), Oxford Dictionary of Law, Fifth Edition.
55. The free dictionary by Farlex (2014), Legal Dictionary, />56. Http://doanhnhan.vneconomy.vn/2011040701345868P0C5/xu-phat-vi-pham-moitruong-hoi-ket-khac-biet-cua-tung-kuang-va-vedan.htm.
48.
49.