Ket-noi.com
Ket-noi.com Kho
Kho tai
tai lieu
lieu mien
mien phi
phi

bộ giáo dục và đào tạo
TRƯờng đại học nông nghiệp Hà Nội
-------------

đỗ mInh phơng

PHC HI V PHT TRIN SN XUT CHẩ SHAN TUYT
TRấN A BN HUYN MAI CHU, TNH HềA BèNH

luận văn thạc Sĩ

Chuyên ngành

: Quản lý kinh tế

Mã số

: 60.34.04.01

Ngời hớng dẫn khoa học

:


Ket-noi.com
Ket-noi.com Kho
Kho tai
tai lieu
lieu mien
mien phi
phi

LỜI CẢM ƠN
Trong thời gian thực hiện ñề tài: “Phục hồi và phát triển sản xuất chè
Shan tuyết trên ñịa bạn huyện Mai Châu, tỉnh Hòa Bình” tôi ñã nhận ñược sự
giúp ñỡ, hướng dẫn chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo thuộc khoa Kinh tế
và Phát triển nông thôn, trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội, một số cơ quan
ban ngành, gia ñình và bạn bè.
Tới nay, luận văn của tôi ñã ñược hoàn thành. Tôi xin chân thành cảm
ơn PGS.TS Ngô Thị Thuận ñã giúp ñỡ tôi rất tận tình và chu ñáo về chuyên
môn trong quá trình thực hiện ñề tài.
Tôi xin chân thành cảm ơn tới lãnh ñạo công ty TNHH SX&KD Giống
cây trồng Phương Huyền, ðơn vị chuyển giao dự án “Ứng dụng tiến bộ kỹ
thuật xây dựng mô hình tuyển chọn, nhân giống, trồng và chế biến chè Shan
tại tỉnh Hòa Bình” , các phòng ban của huyện Mai Châu, UBND các xã Pà
Cò, Hang Kia và các hộ ñồng bào dân tộc H’Mông tham gia phục hồi và phát
triển sản xuất chè Shan tuyết tại Mai Châu ñã giúp ñỡ tôi trong quá trình
nghiên cứu ñề tài.
Tôi xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo trong khoa Kinh tế và Phát
triển nông thôn, gia ñình và bạn bè ñã ñóng góp nhiều ý kiến quý báu giúp tôi
hoàn thiện ñề tài.
Tác giả

ðỗ Minh Phương


Mục tiêu chung........................................................................................... 3

1.2.2.

Mục tiêu nghiên cứu cụ thể......................................................................... 3

1.3.

Câu hỏi nghiên cứu..................................................................................... 4

1.4.

ðối tượng và phạm vi nghiên cứu ............................................................... 4

1.4.1.

ðối tượng nghiên cứu ................................................................................. 4

1.4.2.

Phạm vi nghiên cứu: ................................................................................... 5

Phần II CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHỤC HỒI VÀ PHÁT
TRIỂN SẢN XUẤT CHÈ SHAN TUYẾT ............................................... 6
2.1

Lý luận về phục hồi và phát triển sản xuất chè Shan tuyết .......................... 6

2.1.1


3.1.1.

ðiều kiện tự nhiên .................................................................................... 32

3.1.2

ðiều kiện kinh tế - xã hội ......................................................................... 34

3.1.3

Tập quán canh tác chè của ñồng bào dân tộc tại huyện Mai Châu ............. 38

Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn thạc sỹ Khoa học Kinh tế

Page iii


Ket-noi.com
Ket-noi.com Kho
Kho tai
tai lieu
lieu mien
mien phi
phi

3.1.4

Kết quả phát triển kinh tế ......................................................................... 40



Phục hồi chè Shan tuyết Mai Châu ........................................................... 47

4.1.2

Phát triển sản xuất chè Shan tuyết huyện Mai Châu .................................. 57

4.1.3

Vai trò của 4 nhà trong phục hồi và phát triển sản xuất chè Shan tuyết Mai Châu .72

4.2

Thực trạng phát triển sản xuất – kinh doanh chè Shan tuyết của các ñơn
vị ñiều tra ................................................................................................. 74

4.2.1

Phát triển sản xuất chè Shan tuyết của hộ nông dân .................................. 74

4.2.2

Thực trạng sản xuất – kinh doanh chè Shan tuyết của Doanh nghiệp
(Công ty TNHH Phương Huyền) .............................................................. 85

4.3

Các yếu tố ảnh hưởng ñến kết quả phục hồi và phát triển sản xuất chè
Shan tuyết Mai Châu ................................................................................ 91


5.1.

Kết luận. ................................................................................................. 111

Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn thạc sỹ Khoa học Kinh tế

Page iv


Ket-noi.com
Ket-noi.com Kho
Kho tai
tai lieu
lieu mien
mien phi
phi

DANH MỤC BẢNG
Bảng 2.1 Các phương pháp nhân giống chè Shan tuyết ............................................ 7
Bảng 3.2 Hiện trạng sử dụng ñất của huyện Mai Châu năm 2013 .......................... 35
Bảng 3.3 Tình hình dân số và lao ñộng của huyện Mai Châu ................................. 36
Bảng 3.4 Giá trị và cơ cấu giá trị sản xuất các ngành kinh tế huyện Mai Châu....... 41
Bảng 4.1 Các giai ñoạn phục hồi chè Shan tuyết huyện Mai Châu ......................... 48
Bảng 4.2 Quá trình ñiều tra, tuyển chọn cây chè Shan ñầu dòng ở Mai Châu ........ 50
Bảng 4.3 Kết quả nhân giống chè Shan tuyết huyện Mai Châu .............................. 53
Bảng 4.4 Diện tích trồng mới chè Shan tuyết huyện Mai Châu ............................. 54
Bảng 4.5 ðặc ñiểm các giai ñoạn phát triển sản xuất chè Shan tuyết...................... 57
Bảng 4.6 Năng suất, sản lượng chè Shan tuyết cổ thụ của huyện Mai Châu ........... 62
Bảng 4.7 Năng suất, sản lượng chè Shan Tuyết tập trung của huyện Mai Châu ..... 63
Bảng 4.8 ðặc ñiểm thị trường tiêu thụ búp chè tươi của Mai Châu ........................ 64

lieu mien
mien phi
phi

DANH MỤC SƠ ðỒ, ðỒ THỊ, HÌNH
Sơ ñồ 2.1 Sơ ñồ quy trình giâm cành chè ............................................................... 13
Sơ ñồ 4.1 Các giai ñoạn phục hồi giống chè Shan tuyết ......................................... 49
Sơ ñồ 4.2 Sơ ñồ quá trình sản xuất chè xanh .......................................................... 86
Sơ ñồ 4.3 Qui trình sản xuất chè xanh.................................................................... 87
ðồ thị 4.1 Cơ cấu diện tích chè Shan tuyết giai ñoạn 2006 – nay ........................... 55
ðồ thị 4.2 Diện tích chè Shan tuyết Mai Châu qua các năm ................................... 61
ðồ thị 4.3 Cơ cấu thị trường tiêu thụ búp chè cổ thụ của hộ trồng chè ................... 65
ðồ thị 4.4 Cơ cấu thị trường tiêu thụ chè Shan tuyết thành phẩm........................... 68
ðồ thị 4.5 Cơ cấu các hộ bỏ chi phí chăm sóc chè Shan tuyết tại Mai Châu ................. 81
ðồ thị 4.6 Sản lượng chè Shan tuyết sản xuất qua các năm .................................... 88
Hình 3.1 Bản ñồ hành chính huyện Mai châu ........................................................ 32
Hình 4.1 Cây chè cổ thụ tại xã Pà Cò, huyện Mai Châu, tỉnh Hòa Bình ................. 51
Hình 4.2 Cây chè Shan tuyết ñầu dòng số 04 tại xã Pà cò, huyện Mai Châu. .................. 52
Hình 4.3 Vườn giống chè Shan tuyết Mai Châu ..................................................... 53
Hình 4.4 ðồng bào H’Mông tại Mai Châu chế biến chè Shan bằng chảo gang ............. 58
Hình 4.5 Người dân ñang thu hái chè Shan Tuyết .................................................. 59
Hình 4.6 Bao bì, nhãn mác sản phẩm chè Shan tuyết Mai Châu............................. 68
Hình 4.7 Hộ thu hái chè cổ thụ và công nghiệp ...................................................... 78
Hình 4.8 Tiêu chuẩn hái búp chè ........................................................................... 78
Hình 4.9 Vận chuyển búp chè tới cơ sở thu mua .................................................... 78

Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn thạc sỹ Khoa học Kinh tế

Page vi



ðTCP

ðầu tư chi phí

HTX

Hợp tác xã

KTHKT

Không tập huấn kỹ thuật

KðTCP

Không ñầu tư chi phí

KTCB

Kiến thiết cơ bản

PTNT

Phát triển nông thôn

SX – KD

Sản xuất Kinh doanh

Sở NN & PTNT



Ket-noi.com
Ket-noi.com Kho
Kho tai
tai lieu
lieu mien
mien phi
phi

Phần I: MỞ ðẦU
1.1. Tính cấp thiết nghiên cứu ñề tài
Chè Shan tuyết là loại chè ñặc sản của vùng núi cao, mang bản sắc văn hóa
vùng miền. Không chỉ có hương vị thơm ngon ñặc trưng, mà chè Shan tuyết còn là
loại hàng hóa sạch, hiện ñang ñược người tiêu dùng ưa chuộng.
Chè Shan tuyết có dạng thân gỗ lớn, phân cành thưa, lá to, dài, răng cưa ñều,
búp có nhiều lông tuyết, khả năng sinh trưởng mạnh, có tiềm năng cho năng suất
cao, chất lượng tốt. Chè Shan tuyết hiện chỉ có tại một số tỉnh miền núi cao như
Yên Bái, Hà Giang, Lạng Sơn, Bắc Kạn, Hòa Bình, … Tại các ñịa phương này, chè
Shan tuyết ñang ñóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế bền vững, tạo công
ăn việc làm, thu nhập cho người dân, phủ xanh ñất trống ñồi núi trọc, bảo vệ môi
trường sinh thái … Do vậy việc phục hồi và phát triển cây chè Shan tuyết hiện là
vấn ñề cần thiết ñể phát triển loại hàng hóa ñặc sản và có tiềm năng kinh tế cao.
Hiện nay số lượng cây chè Shan tuyết cổ thụ ngày càng giảm do tác ñộng của
tự nhiên (lũ lụt, cháy rừng, mối mọt, …) và con người (chặt phá, buôn bán bừa bãi).
ðồng thời nhận thấy rõ tầm quan trọng của cây chè Shan tuyết ñối với sự phát triển
kinh tế, Nhà nước và chính quyền ñịa phương ñã có các chủ trương phục hồi cây
chè Shan tuyết. Một số dự án về phục hồi chè Shan tuyết ñã ñược triển khai trên ñịa
bàn các tỉnh như xã Lũng Phìn - ðồng văn – Hà Giang; xã Mẫu Sơn – Lộc Bình –
Lạng Sơn; huyện Mai Châu, ðà Bắc – Hòa Bình. Cây chè Shan tuyết ñã ñược tuyển

huyện Mai Châu trở thành một trong những ñiểm nóng về trồng và buôn bán
thuốc phiện của nước ta. Tuy vậy, huyện Mai Châu có ñiều kiện phù hợp với
phát triển cây công nghiệp, ñặc biệt là cây chè Shan tuyết – vốn là cây trồng sẵn
có và là ñặc sản của ñịa phương.
Sản phẩm chè Shan tuyết Mai Châu có chất lượng tương ñương với chè Tà
Sùa - Lào Cai và Suối Giàng - Yên Bái, ñược chuyên gia Hiệp hội chè Việt Nam
ñánh giá cao. Diện tích chè Shan tuyết trên ñịa bàn huyện Mai Châu hiện nay
khoảng 200 ha, hiện ñang là nguồn thu nhập chính cho nhiều hộ nông dân taị huyện
Mai Châu. Tỉnh Hòa Bình ñã nhận ñịnh cây chè Shan tuyết là cây trồng rất có tiềm
năng giúp bà con vùng núi cao nơi ñây thoát khỏi nghèo ñói, thoát khỏi cây thuốc
phiện và là cây trồng chủ ñạo phát triển kinh tế ñịa phương. Tuy nhiên, chè Shan
tuyết tại Mai Châu hiện chưa ñược ñưa vào khai thác một cách hợp lý. Những gốc
chè cổ thụ ñang chết dần hoặc lần lượt theo ô tô “xuống núi”, diện tích ñất có thể
phát triển chè Shan của vùng là rất lớn nhưng chưa khai thác hết tiềm năng của loại
cây trồng này. Do vậy, công tác phục hồi và phát triển sản xuất chè Shan tuyết tại
huyện Mai Châu ñang là vấn ñề thực sự cấp thiết cần tiến hành hiện nay.
Một số chương trình dự án cấp Bộ, cấp tỉnh về phục hồi và phát triển cây chè
Shan tuyết Mai Châu ñã ñược ñưa ra và thực hiện như: Dự án tuyển chọn, nhân
giống, trồng và chế biến chè Shan do Bộ KH&CN chủ trì; Các Dự án phát triển chè
Shan tuyết của chương trình 135, Chi cục ñịnh canh ñịnh cư tỉnh Hòa Bình; Dự án
ñầu tư trồng và chế biến chè Shan của Công ty TNHH SX & KD Giống cây trồng
Phương Huyền ... Tuy nhiên, công tác phục hồi và phát triển sản xuất chè Shan
tuyết tại Huyện Mai Châu còn ñứng trước rất nhiều thách thức khó khăn ñòi hỏi cần

Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn thạc sỹ Khoa học Kinh tế

Page 2


Ket-noi.com

tuyết, các yếu tố ảnh hưởng mà ñề xuất các giải pháp chủ yếu nhằm tiếp tục phục
hồi và ñẩy mạnh phát triển sản xuất chè Shan tuyết trên ñịa bàn Huyện Mai Châu,
tỉnh Hòa Bình.
1.2.2. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể
- Hệ thống hóa lý luận và thực tiễn về phục hồi và phát triển sản xuất chè
Shan tuyết;
- ðánh giá thực trạng phục hồi và phát triển sản xuất chè Shan tuyết trên ñịa
bàn huyện Mai Châu, tỉnh Hòa Bình những năm qua;

Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn thạc sỹ Khoa học Kinh tế

Page 3


Ket-noi.com
Ket-noi.com Kho
Kho tai
tai lieu
lieu mien
mien phi
phi

- Phân tích các yếu tố ảnh hưởng ñến kết quả phục hồi và phát triển sản xuất
chè Shan tuyết tại huyện Mai Châu, tỉnh Hòa Bình;
- ðề xuất các giải pháp nhằm tiếp tục phục hồi và ñẩy mạnh phát triển sản
xuất chè Shan tuyết Mai Châu trong những năm tiếp theo.
1.3. Câu hỏi nghiên cứu
ðể thực hiện các mục tiêu nghiên cứu nêu trên, các câu hỏi nghiên cứu trong
ñề tài này là:
1. Phục hồi và phát triển sản xuất chè Shan tuyết gồm những nội dung và

Kho tai
tai lieu
lieu mien
mien phi
phi

1.4.2. Phạm vi nghiên cứu:
* Về không gian: ðề tài ñược tiến hành trên phạm vi huyện Mai Châu. Một
số nội dung chuyên sâu ñược khảo sát tại hai xã Pà Cò, Hang Kia huyện Mai Châu,
tỉnh Hòa Bình.
* Về thời gian:
- Dữ liệu sử dụng cho ñánh giá thực trạng phục hồi và sản xuất chè Shan
tuyết tại huyện Mai Châu những năm qua ñược thu thập chủ yếu trong 3 năm 2011
ñến năm 2013;
- Dữ liệu cần thu thập ở một số cơ sở ñại diện ñược tiến hành năm 2013 2014.
- Giải pháp phục hồi và phát triển sản xuất chè Shan tuyết tại huyện Mai
Châu sẽ áp dụng từ năm 2014 ñến 2020.
* Về nội dung: Nghiên cứu này tập trung vào ñánh giá thực trạng phục hồi và
phát triển sản xuất chè Shan tuyết trên ñịa bàn huyện Mai Châu; các yếu tố ảnh
hưởng, trên cơ sở ñó ñề xuất ñịnh hướng và các giải pháp tiếp tục phục hồi và ñẩy
mạnh phát triển sản xuất chè Shan tuyết trên ñịa bàn huyện Mai Châu, tỉnh Hòa
Bình trong thời gian tiếp theo.

Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn thạc sỹ Khoa học Kinh tế

Page 5


Ket-noi.com
Ket-noi.com Kho

(1) ðiều tra tuyển chọn: là quá trình tiến hành công tác ñiều tra về giống chè
Shan tuyết, từ ñó chọn ra từ quần thể chè Shan tuyết những cây ưu tú; từ những cây
ưu tú này chọn ra những cây chè Shan tuyết ñầu dòng, khai thác hom giống ñể phục
vụ cho công tác nhân giống và bảo tồn giống chè Shan tuyết.

Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn thạc sỹ Khoa học Kinh tế

Page 6


Ket-noi.com
Ket-noi.com Kho
Kho tai
tai lieu
lieu mien
mien phi
phi

Cây ñầu dòng của cây công nghiệp và cây ăn quả lâu năm là cây có năng suất,
chất lượng, tính chống chịu cao hơn hẳn các cây khác trong quần thể một giống ñã qua
bình tuyển và ñược công nhận ñể nhân giống bằng phương pháp vô tính (trừ cây măng
cụt …) (theo quyết ñịnh 67/2004/Qð-BNN)
(2) Nhân giống
Nhân giống chè Shan tuyết bao gồm hai phương pháp ñó là: Nhân giống hữu tính
(bằng hạt) và nhân giống vô tính (bằng giâm cành, chiết cành, ghép cành và nuôi cấy
mô). Tuy nhiên phổ biến và thông dụng nhất hiện nay là nhân giống vô tính bằng giâm
cành. Kỹ thuật giâm cành chè là tiến bộ ñược nghiên cứu thành công ở Việt nam, ñược
sử dụng rộng rãi ở các vùng trồng chè tập trung như Phú Thọ, Yên Bái, Thái Nguyên …
Chè ñược nhân giống bằng phương pháp giâm cành có ñặc tính giống hệt cây mẹ, ñộ
ñồng ñều cao, có khả năng sinh trưởng mạnh, nương chè mau khép tán, ñạt năng suất cao

nương chè sớm cho thu hoạch.

(Nguồn:Sổ tay kỹ thuật trong chăm sóc chế biến chè, TS ðỗ Văn Ngọc)
Như vậy trong công tác phục hồi giống chè Shan tuyết thì nhân giống chè Shan
nên sử dụng phương pháp giâm cành, như vậy sẽ giữ nguyên những ñặc tính ưu việt của

Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn thạc sỹ Khoa học Kinh tế

Page 7


Ket-noi.com
Ket-noi.com Kho
Kho tai
tai lieu
lieu mien
mien phi
phi

cây chè Shan cổ thụ ñịa phương, cho ra những cây giống có chất lượng tốt, ñể trồng
những nương chè có năng suất cao, chống chịu sâu bệnh.
(3) Bảo tồn giống chè Shan tuyết
Bảo tồn giống chè Shan tuyết là duy trì một giống cây trồng, một loại sản
phẩm ñã mang trong mình giá trị lịch sử lâu ñời và yếu tố văn hóa sâu sắc của vùng
núi cao Tây Bắc không ñể bị mai một, mất dần theo năm tháng. Nói cụ thể hơn công
tác bảo tồn giống chè Shan tuyết là công tác chăm sóc, cứu hộ, xây dựng vườn
giống gốc, nhân giống, trồng mới chè Shan tuyết; lưu giữ, bảo quản nguồn gen và
mẫu vật di truyền phục vụ mục ñích bảo tồn và phát triển ña dạng sinh học.
Tính chất của công tác bảo tồn giống chè Shan tuyết là bảo tồn tại chỗ. Do
chè Shan tuyết là giống cây trồng ñặc hữu, chỉ phát triển tốt tại các vùng núi cao

phi

thiểu hóa chi phí nhằm tăng lợi nhuận cho các hộ sản xuất. Vì vậy khi sản xuất cần
chú ý tới giá trị các yếu tố ñầu vào và tạo ra chi phí trong sản xuất.
2.1.1.3 Phát triển sản xuất chè Shan tuyết
Phát triển sản xuất ñược ñịnh nghĩa là quá trình mở rộng quy mô sản xuất với
cơ cấu sản phẩm và ñặc tính sản phẩm phù hợp với nhu cầu thị trường, tăng năng
suất lao ñộng, giảm chi phí sản xuất và giảm giá thành sản phẩm, mang lại thu nhập
cao hơn và ổn ñịnh hơn cho người sản xuất, và bền vững về mặt xã hội – môi
trường.
Phát triển sản xuất chè Shan tuyết bao gồm phát triển theo chiều rộng và theo
chiều sâu.
- Phát triển theo chiều rộng: là sự tăng quy mô sản xuất. ðiều này ñược thể hiện ở
việc ñầu tư lớn hơn về quy mô các nguồn lực trong ñiều kiện sản xuất không ñổi,
bao gồm diện tích trồng chè, diện tích nhà xưởng sản xuất, vốn, lao ñộng, các loại
hình sản xuất như từ hộ lên HTX hay các Doanh nghiệp … Kết quả của việc phát
triển tăng quy mô ñó là sự gia tăng khối lượng sản phẩm sản xuất ra, tăng giá trị sản
phẩm, tạo thêm nhiều việc làm cho lao ñộng.
Quy mô hợp lý là sự ñầu tư hợp lý về vốn, lao ñộng, diện tích mặt bằng sản
xuất kinh doanh … nhằm tạo ra những sản phẩm hàng hóa phù hợp với yêu cầu,
mục tiêu kinh tế xã hội, với nhu cầu thị trường. Quy mô các nguồn lực càng tăng
chứng tỏ vùng sản xuất chè càng phát triển.
Tuy nhiên, ñầu tư theo chiều rộng ñòi hỏi thời gian thực hiện và thời gian
huy ñộng vốn lâu, do ñặc ñiểm ñầu tư lớn vào các hạng mục cơ sở hạ tầng nên có
thể quá trình này kéo dài, dễ gặp rủi ro. ðặc biệt trong ñiều kiện vốn và tích lũy của
khu vực nông thôn miền núi còn thấp. Ngoài ra tùy theo ñặc ñiểm và truyền thống
sản xuất của người dân bản ñịa từng vùng là khác nhau mà cân nhắc vấn ñề mở rộng
quy mô sản xuất sao cho hợp lý, vấn ñề quan trọng nữa là mở rộng quy mô sản xuất
cần lưu ý tới vấn ñề huy ñộng thêm lao ñộng và ñào tạo cho lao ñộng.
- Phát triển theo chiều sâu: là quan tâm tới chất lượng của sự tăng trưởng. ðiều này

+ Tạo thương hiệu cho sản phẩm chè Shan tuyết trong thị trường nội ñịa và
xuất khẩu. Mở rộng thị trường cho sản phẩm, khả năng tiếp cận thị trường, tiếp cận
các thông tin về sản phẩm, thị trường, công nghệ, xu hướng phát triển sản phẩm.
+ Tạo việc làm cho lao ñộng ñịa phương, góp phần ổn ñịnh kinh tế - chính trị
và xã hội ñịa phương, giảm tỷ lệ nghèo ñói.
+ Bảo vệ tài nguyên môi trường.
2.1.2 Ý nghĩa phục hồi và phát triển sản xuất chè Shan tuyết
2.1.2.1 Ý nghĩa phục hồi
Trồng cây chè Shan tuyết là trồng rừng, phục hồi cây chè Shan tuyết là phục
hồi rừng, bảo vệ cây chè Shan tuyết là bảo vệ rừng. Vì thế phục hồi và phát triển
cây chè Shan tuyết có ý nghĩa lớn về sinh thái, môi trường và ñóng góp tích cực vào
chương trình trồng rừng, bảo vệ rừng ñầu nguồn. Với ñặc ñiểm là sinh trưởng
mạnh, có bộ tán to khỏe, tuổi thọ dài và ñặc biệt là khả năng sống hỗn giao với cây
rừng nên với một nền canh tác hợp lý có thể coi cây chè Shan tuyết là thành phần
của cây rừng. Trồng chè Shan tuyết có tác dụng phủ xanh ñất trống ñồi núi trọc,

Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn thạc sỹ Khoa học Kinh tế

Page 10


Ket-noi.com
Ket-noi.com Kho
Kho tai
tai lieu
lieu mien
mien phi
phi

chống sói mòn ñất ñai, ñáp ứng ñược nhu cầu của một nền nông nghiệp sinh thái

Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn thạc sỹ Khoa học Kinh tế

Page 11


Ket-noi.com
Ket-noi.com Kho
Kho tai
tai lieu
lieu mien
mien phi
phi

- ðiều tra ñiều kiện canh tác chè;
- ðiều tra hiện trạng giống chè.
a2. Tuyển chọn cây chè Shan tuyết ñầu dòng
* Nội dung tuyển chọn cây chè Shan tuyết ñầu dòng bao gồm:
- Thành lập tổ ñiều tra, ñánh giá gồm các nhà khoa học, các cán bộ chuyên
môn, các nông dân có kinh nghiệm hiểu biết về cây chè Shan tuyểt ở ñịa phương.
Xác ñịnh vùng ñiều tra tuyển chọn.
- Sau khi xác ñịnh ñược vùng ñiều tra, tuyển chọn thì tiến hành tuyển chọn
cây chè Shan tuyết ñầu dòng qua các giai ñoạn:
Giai ñoạn 1: căn cứ vào ñặc ñiểm hình thái như thân, lá, búp, tuyển chọn
những cây chè Shan ưu tú, có ñặc ñiểm ñặc trưng nhất của thứ chè Shan tuyết.
Giai ñoạn 2: Theo dõi ñánh giá sơ bộ các chỉ tiêu về hình thái, về năng suất,
loại bỏ những cây cho năng suất thấp, sâu bệnh hại nhiều.
Giai ñoạn 3: Theo dõi, ñánh giá các chỉ tiêu hình thái, ñặc ñiểm sinh trưởng,
năng suất chất lượng, khả năng nhân giống vô tính bằng phương pháp giâm cành ->
chọn ra những cây ưu tú.
Giai ñoạn 4: Tiếp tục ñánh giá ñặc ñiểm về chất lượng chè thành phẩm, ñánh giá

cắt 1/3 lá, ñem giâm trên một nền ñất lấy ở ñộ sâu từ 20 cm (loại bỏ lớp ñất mặt 20
cm). ðất ñược sàng tơi, ñúc túi bầu có kích thước 18cm × 14cm. Sau 20 – 30 ngày
cắm hom, từ vết cắt phía dưới của hom chè hình thành lớp mô sẹo và từ ñó hình
thành các mầm rễ sau phát triển thành bộ rễ của cây chè con. Từ mầm nách sẽ mọc
hình thành nên thân, cành chè của cây chè con.
Khả năng giâm cành của chè phụ thuộc vào nhiều yếu tố nhưng trong ñó có 3
yếu tố quan trọng ñó là yếu tố hom giống, thời vụ giâm cành (ñiều kiện môi trường
ngoại cảnh) và các biện pháp kỹ thuật chăm sóc trong vườn ươm.

Cây chè Shan giống

ðốn tạo tán, ñể hom

Bấm tỉa cành vượt

Chăm sóc hom giống

Vườn giâm cành

Hom giống tốt

Môi trường cắm hom

Hom chè trong bầu
Sơ ñồ 2.1 Sơ ñồ quy trình giâm cành chè
c. Bảo tồn giống chè Shan tuyết
Nội dung công tác bảo tồn giống chè Shan tuyết là chăm sóc, cứu hộ, nhân
giống trồng mới chè Shan tuyết; lưu giữ, bảo quản nguồn gen và mẫu vật di truyền
phục vụ mục ñích bảo tồn và phát triển ña dạng sinh học, cụ thể:
- Quan tâm bảo vệ, chăm sóc các rừng chè Shan tuyết cổ thụ; Phục hồi các

nông sản tăng lên nhanh chóng, mặt khác tạo ñiều kiện thuận lợi ñể tăng cường ñầu
tư cơ sở vật chất kỹ thuật, nâng cao trình ñộ thâm canh và hiệu quả ngành trồng chè.
Tuy nhiên, mức ñộ tập trung trồng chè trong các vùng không giống nhau
ñiều ñó phụ thuộc vào:
- Phương hướng sản xuất của từng vùng và ñịa vị ngành trồng chè trong cơ cấu
kinh tế của vùng.
- ðiều kiện ñất ñai, khí hậu và khả năng trang bị kỹ thuật sản xuất trồng trọt, chế
biến và khả năng tập trung lao ñộng.
Trong chừng mực nhất ñịnh, ta cần xét ñến mối quan hệ chi phối giữa công
suất nhà máy chế biến với quy mô diện tích ñất trồng chè.
ðể thực hiện tốt công tác quy hoạch mở rộng diện tích trồng chè Shan tuyết
thì cần chuẩn bị tốt các khâu như: hom giống, chỉ ñạo, hướng dẫn bà con phát dọn
thực bì, chuẩn bị ñất trồng chè, nghiệm thu diện tích ñất ñăng ký, làm cỏ, bót lót
trước khi trồng …
Cần có sự liên kết và cam kết giữa hai bên: hộ trồng chè với nhà sản xuất,
sao cho diện tích chè mở rộng có ñầu ra ổn ñịnh, ngược lại các hộ trồng chè phải

Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn thạc sỹ Khoa học Kinh tế

Page 14


Ket-noi.com
Ket-noi.com Kho
Kho tai
tai lieu
lieu mien
mien phi
phi


Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn thạc sỹ Khoa học Kinh tế

Page 15


Ket-noi.com
Ket-noi.com Kho
Kho tai
tai lieu
lieu mien
mien phi
phi

b3. Kỹ thuật canh tác.
Chè Shan có 2 dạng canh tác khác nhau: canh tác theo kiểu thâm canh như
các giống chè khác và canh tác theo kiểu cây rừng (chè rừng). ðây là loại hình canh
tác ñộc ñáo, chủ yếu phân bố trên vùng núi cao, mật ñộ cây trồng khoảng 1.500 –
2.500 cây/ha (thậm chí có 4.000 cây/ha), chè sống chung với cây rừng, tán cao, cây
thu búp cao từ 2,5 – 4m, cây không thu hái cao 10 – 20 m, tán rộng trung bình 4 – 6
m, có những cây ñường kính 8 ñến 10 m, thân cây to, ñường kính gốc 30 – 35 cm,
cá biệt có cây ñường kính gốc 60 – 70 cm.
Kỹ thuật canh tác thể hiện cụ thể trong Phụ lục số 05
b4. Chế biến bảo quản:
- Thu hái, bảo quản chè búp tươi: thu hái búp non 1 tôm 1 – 2 lá non vào buổi
không có mưa và không ướt sương.
Nội dụng cụ thể sẽ trình bầy trong phụ lục số 06
- Chế biến, bảo quản chè thành phẩm.
Hiện nay chè Shan tuyết chủ yếu ñược dùng làm nguyên liệu chế biến các
sản phẩm: chè xanh, chè vàng, chè Phổ nhĩ và chè ñen.
Chè xanh truyền thống dùng phương pháp héo nhẹ trước khi chế biến tăng

chè chất lượng cao. Vùng chè shan thường là vùng có ẩm ñộ cao vì thế chè sơ chế
và chè thành phẩm phải ñược bảo quản tốt, tránh hút hơi nước, làm ñỏ nước của sản
phẩm chè xanh, các thiết bị chế biến bán thủ công phải ñược chế tạo bằng thép
không gỉ ñể ñảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm.
ða dạng hóa sản phẩm chế biến từ nguyên liệu chè Shan núi cao. Ngoài
những sản phẩm truyền thống như chè xanh, chè ñen cần ñầu tư ñể ña dạng hóa sản
phẩm như chè Ô long chất lượng cao ñóng túi lọc, chè xanh chất lượng cao, chè
hương hoa. ðặc biệt chú ý phát huy thế mạnh của chè an toàn, chè hữu cơ. ðẩy
mạnh tiếp thị trên thị trường trong và ngoài nước.
c. ðánh giá kết quả, hiệu quả sản xuất chè Shan tuyết bao gồm hai nội dung:
+ ðánh giá kết quả, hiệu quả sản xuất chè búp tươi
+ ðánh giá kết quả, hiệu quả chế biến chè thành phẩm
ðể thực hiện hai nội dung này có thể sử dụng phương pháp phân tích tài
chính và phương pháp phân tích kinh tế.
Mục ñích của phân tích tài chính là thông qua các hoạt ñộng tài chính sẽ ñưa
ra các thông tin dự ñoán tương lai bằng cách so sánh, ñánh giá và xem xét xu hướng
phát triển của sản phẩm. Trong phân tích tài chính giá cả sử dụng là giá thực tế
ñược sử dụng trong quá trình sản xuất, kinh doanh (giá thị trường).
Phân tích kinh tế là phân tích ñầy ñủ các hoạt ñộng kinh tế của các tác nhân
diễn ra trong một thời kỳ nhất ñịnh và hiệu quả của sản xuất kinh doanh phải ñược
coi trọng. Vì vậy, trong phân tích kinh tế phải tính ñược ñầy ñủ các khoản mục kể
cả tự sản, tự tiêu trong nội bộ cũng như phần chi phí công lao ñộng gia ñình bỏ ra
trong quá trình sản xuất kinh doanh. Giá cả sử dụng trong phân tích kinh tế là giá cả
qui ñổi hay mức giá ñược qui ñịnh trên cả nước.
Một số chỉ tiêu dùng cho tính toán kết quả và hiệu quả sản xuất chè Shan
tuyết ñó là:

Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn thạc sỹ Khoa học Kinh tế

Page 17