ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

TRẦN VĂN LỤC

PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC SÁNG TẠO CHO HỌC SINH THÔNG QUA
DẠY HỌC PHẦN HÓA HỌC PHI KIM – HÓA HỌC 10 NÂNG CAO

LUẬN VĂN THẠC SỸ SƢ PHẠM HÓA HỌC

HÀ NỘI – 2014


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

TRẦN VĂN LỤC

PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC SÁNG TẠO CHO HỌC
SINH THÔNG QUA DẠY HỌC PHẦN HÓA HỌC
PHI KIM – HÓA HỌC 10 NÂNG CAO

LUẬN VĂN THẠC SỸ SƢ PHẠM HÓA HỌC
Chuyên ngành: LÝ LUẬN VÀ PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC
(BỘ MÔN HÓA HỌC)
Mã số: 60.14.01.11

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: TS. NGUYỄN ĐỨC DŨNG

HÀ NỘI – 2014


1.3.3. Những biểu hiện của năng lực sáng tạo .......... Error! Bookmark not defined.
1.3.4. Cách kiểm tra, đánh giá năng lực sáng tạo...... Error! Bookmark not defined.

i


1.3.5. Biện pháp rèn luyện và phát triển năng lực sáng tạo cho học sinh ......... Error!
Bookmark not defined.
1.4. Bài tập hoá học .................................................. Error! Bookmark not defined.
1.4.1. Khái niệm bài tập hóa học ............................... Error! Bookmark not defined.
1.4.2. Ý nghĩa, tác dụng của bài tập hoá học trong dạy học tích cực................ Error!
Bookmark not defined.
1.4.3. Phân loại bài tập hoá học ............................... Error! Bookmark not defined.
1.4.4. Những yêu cầu lý luận dạy học cơ bản đối với bài tập . Error! Bookmark not
defined.
1.5. Thực tra ̣ng phát tri ển năng lực sáng ta ̣o cho ho ̣c sinh trong d ạy học hóa học ở
mô ̣t số trường trung ho ̣c phổ thông ở Nam Định hiê ̣n nayError!
defined.

Bookmark

not

1.5.1. Kết quả điều tra thực tra ̣ng phát tri ển năng lực sáng ta ̣o cho ho ̣c sinh trong
dạy học hóa học ở mô ̣t số trường trung ho ̣c phổ thông ở Nam Định hiê ̣n nay . Error!
Bookmark not defined.
1.5.2. Nhận xét đánh giá............................................ Error! Bookmark not defined.
Tiểu kết chương 1...................................................... Error! Bookmark not defined.
CHƢƠNG 2. PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC SÁNG TẠO CHO HỌC SINH PHỔ
THÔNG THÔNG QUA DẠY HỌC PHẦN PHI KIM ( HÓA HỌC 10 NÂNG

2.3.6. Cho học sinh làm các bài tập lớn, tập cho học sinh nghiên cứu khoa học ....... Error!
Bookmark not defined.
2.4. Lựa chọn và xây dựng hệ thống bài tập hóa học để phát triển năng lực sáng tạo
cho học sinh............................................................... Error! Bookmark not defined.
2.4.1. Nguyên tắc và quy trình xây dựng bài tập hoá học để phát triển năng lực sáng
tạo cho học sinh ......................................................... Error! Bookmark not defined.
2.4.2. Hệ thống bài tập hóa học phần phi kim - Hóa học 10 nâng cao nhằm phát triển
năng lực sáng tạo cho học sinh ................................ Error! Bookmark not defined.
2.5. Xây dựng một số giáo án minh họa nhằm phát triển năng lực sáng tạo cho học
sinh ............................................................................ Error! Bookmark not defined.
2.5.1. Giáo án 1. Bài 30 . clo ( xin xem phụ lục 02 ) ............. Error! Bookmark not
defined.
2.5.2. Giáo án 2. Bài 45 : Hợp chất có oxi của lưu huỳnh ..... Error! Bookmark not
defined.
Tiểu kết chương 2...................................................... Error! Bookmark not defined.
Chƣơng 3. THỰC NGHIỆM SƢ PHẠM ................. Error! Bookmark not defined.
3.1. Mục đích thực nghiệm sư phạm ......................... Error! Bookmark not defined.
3.2. Nhiệm vụ thực nghiệm sư phạm ........................ Error! Bookmark not defined.
3.3. Nội dung và kế hoạch thực nghiệm sư phạm ..... Error! Bookmark not defined.
3.3.1. Nội dung thực nghiệm sư phạm ...................... Error! Bookmark not defined.

iii


3.3.2. Phương pháp thực nghiệm sư phạm ................ Error! Bookmark not defined.
3.4. Kết quả thực nghiệm sư phạm, xử lý và đánh giá số liệu thực nghiệm ..... Error!
Bookmark not defined.
Tiểu kết chương 3...................................................... Error! Bookmark not defined.
KẾT LUẬN CHUNG VÀ KIẾN NGHỊ ........................ Error! Bookmark not defined.
TÀI LIỆU THAM KHẢO ........................................................................................7

chủ kiến thức tránh nhồi nhét, học vẹt, học chay… Chính vì thế trong thời gian gần
đây Bộ Giáo dục và Đào tạo khuyến khích giáo viên (GV) sử dụng các PPDH tích
cực nhằm hoạt động hoá người học.
Hóa học cung cấp cho HS những tri thức khoa học phổ thông cơ bản về các
chất, sự biến đổi các chất và mối quan hệ qua lại giữa công nghệ hóa học, môi
trường và con người. Những tri thức này rất cần thiết, giúp HS có nhận thức khoa

1


học về thế giới vật chất, góp phần phát triển năng lực trí tuệ, năng lực nhận thức và
năng lực hành động , năng lực độc lập sáng tạo cho các em.... Trong quá trình
DHHH ở trung học phổ thông (THPT), bản thân tôi có nhiều trăn trở phải dạy làm
sao để các em hiểu được bản chất của các chất một cách thấu đáo, khoa học. làm
sao để các em có thể hiểu, nhớ và vận dụng kiến thức bài học một cách tốt nhất
được ?
Hóa học là một môn khoa học vừa lý thuyết vừa thực nghiệm, vì vậy bài tập
hóa học (BTHH) có điều kiện để phát triển năng lực độc lập, sáng tạo của HS .
BTHH được sử dụng như là PPDH khi GV biết lựa chọn, tìm ra những vấn đề của
bài tập, biến nó trở thành bài toán nhận thức và sử dụng trong dạy học. Để thực
hiện được yêu cầu rèn luyện năng lực độc lập, sáng tạo của HS cần đổi mới PPDH
các bài lên lớp và sử dụng BTHH trong hoạt động dạy và học ở trường phổ thông,
đặc biệt là sử dụng hệ thống bài tập để rèn luyện năng lực sáng tạo cho HS trong
quá trình dạy học.
Với mong muốn HS lĩnh hội kiến thức về hóa học một cách nhẹ nhàng, hiệu quả
nhất; với mong muốn phát huy tối đa tính tích cực, chủ động sáng tạo của HS; với
mong muốn phát triển và nâng cao các kĩ năng học tập chung, kĩ năng vận dụng kiến
thức vào các tình huống học tập mới, vào thực tiễn sản xuất và cuộc sống của HS, đáp
ứng ngày càng cao những đòi hỏi của xã hội đối với con người Việt Nam hiện đại,
chúng tôi chọn nghiên cứu đề tài: “Phát triển năng lực sáng tạo cho học sinh thông

năm 2009 tại trường ĐHSP Hà Nội.
- Luận văn thạc sĩ của tác giả Nguyễn Thị Thanh, Xây dựng, lựa chọn và sử
dụng hệ thống bài tập hóa học vô cơ lớp 12 nâng cao theo hướng dạy học tích cực,
bảo vệ năm 2010 tại trường ĐHSP Hà Nội.
- Nguyễn Thị Hồng Gấm (2012), Phát triển năng lực sáng tạo cho sinh viên
thông qua dạy học phần hóa vô cơ và lí luận – PPDH hóa học ở trường cao đẳng
sư phạm, Luận án Tiến sĩ Giáo dục học, Viê ̣n KHGD Viê ̣t Nam...
Như vậy, có nhiều tác giả đã nghiên cứu xây dựng nội dung, PPDH hóa học
theo hướng tích cực, xây dựng hệ thống bài tập, thiết kế tài liệu tự học để bồi dưỡng
tư duy sáng tạo, năng lực tự học cho HS. Một số tác giả đã đi sâu nghiên cứu phần
kiến thức cơ sở cho HS, nghiên cứu một số chương cụ thể của hóa học vô cơ hay
một số nghiên cứu phần hợp chất hữu cơ. Tuy nhiên việc phát triển năng lực sáng
tạo (NLST) qua đổi mới PPDH, hệ thống bài tập phần hóa học phi kim - Hóa học 10
nâng cao thì còn ít được nghiên cứu. Đó là những vấn đề đặt ra giúp chúng tôi định
hướng lựa chọn đề tài nghiên cứu của mình. Từ đó chúng tôi thấy việc lựa chọn đề

3


tài của mình là cần thiết, có ý nghĩa khoa học và thực tiễn trong việc đổi mới PPDH
để nâng cao chất lượng DHHH ở trường THPT.
3. Mục đích nghiên cứu
Nghiên cứu các biện pháp phát triển NLST cho HS trong dạy học phần hóa
học phi kim - Hóa học 10 nâng cao ở trường THPT nhằm góp phần nâng cao chất
lượng DHHH trong giai đoạn hiện nay.
4. Nhiệm vụ nghiên cứu
4.1. Nghiên cứu lí luận và thực tiễn về vấn đề phát triển năng lực sáng tạo cho HS
trong DHHH ở trường THPT.
- Chiến lược của việc phát triển NLST cho HS trong DHHH.
- Nghiên cứu thực trạng về vấn đề phát triển NLST cho HS trong DHHH ở trường

biện pháp sử dụng chúng hợp lí và hiệu quả trong các khâu của quá trình dạy học thì
sẽ nâng cao tính tích cực, chủ động, sáng tạo trong học tập của HS, qua đó phát
triển NLST cho các em, góp phần nâng cao chất lượng DHHH ở trường THPT.
8. Phƣơng pháp nghiên cứu
Sử dụng phối hợp các nhóm phương pháp sau:
8.1. Nhóm phƣơng pháp nghiên cứu lí luận
+ Nghiên cứu nội dung các chủ trương, đường lối của Đảng, Nhà nước, Bộ
Giáo dục và Đào tạo,... liên quan đến đề tài.
+ Nghiên cứu cơ sở Tâm lí học, Giáo dục học, Triết học,... của việc hình
thành, phát triển NLST cho HS ở trường THPT.
+ Nghiên cứu nội dung các tài liệu liên quan đến lí luận dạy học, phương
pháp dạy học môn Hoá học.
8.2. Nhóm các phƣơng pháp nghiên cứu thực tiễn
- Điều tra, phỏng vấn.
+ Phỏng vấn trực tiếp giáo viên, HS.
+ Điều tra thực tiễn dạy và học hóa học của GVvà HS trường THPT, quan sát
các giờ dạy học của GVvà HS.
+ Xây dựng bảng kiểm quan sát NLST của HS THPT, đánh giá sự tiến bộ qua
quá trình bồi dưỡng và phát triển NLST.
- Phương pháp chuyên gia.
+ Xin ý kiến chuyên gia trong lĩnh vực giáo dục về việc hình thành và phát
triển NLST.
+ Xin ý kiến các GV hoá học về hệ thống BTHH và việc áp dụng một số
phương pháp dạy học tích cực để hình thành, phát triển NLST cho HS.

5


- Thực nghiệm sư phạm: Nhằm kiểm nghiệm tính khả thi và tính hiệu quả của
những biện pháp và những đề xuất của đề tài.

giáo dục Việt Nam. NXB Giáo dục, Hà Nội.
3. Bộ Giáo dục và Đào tạo (1993), Tiếp tục đổi mới sự nghiệp giáo dục và đào tạo
(Nghị quyết Hội nghị lần thứ 4 Ban chấp hành trung ương Đảng cộng sản Việt Nam
- khóa VII về giáo dục và đào tạo), Hà Nội.
4. Bộ Giáo dục và Đào tạo (2002), Định hướng xây dựng chương trình SGK trung
học phổ thông Hà Nội.
5. Bộ Giáo dục và Đào tạo, Vụ Giáo dục Trung học (2007), Những vấn đề chung về
đổi mới giáo dục trung học phổ thông môn Hóa học, NXBGD, Hà Nội.
6. Bộ Giáo dục và Đào tạo – Dự án Việt-Bỉ (2010), Dạy và học tích cực - một số
phương pháp và kĩ thuật dạy học. NXB ĐHSP, Hà Nội.
7. Bộ Giáo dục và Đào tạo (2010), Hướng dẫn biên soạn đề kiểm tra
8. Bộ Giáo dục và Đào tạo, Vụ Giáo dục Trung học (2008), Hướng dẫn thực hiện
chuẩn kiến thức kĩ năng của chương trình giáo dục phổ thông môn hóa học lớp 10,
NXBGD, Hà Nội.
9. Bộ giáo dục và Đào tạo, Vụ Giáo dục trung học, Chương trình phát triển giáo dục trung
học (2010), Tài liệu tập huấn GV Dạy học, kiểm tra đánh giá theo chuẩn kiến thức, kĩ
năng trong chương trình giáo dục phổ thông môn Hoá học cấp trung học phổ thông.
10. Bộ Giáo dục và Đào tạo - Dự án phát triển giáo viên THPT và Trung cấp
chuyên nghiệp (2013), Thí điểm phát triển chương trình giáo dục nhà trường phổ
thông, Tài liệu tập huấn.
11. Bộ giáo dục và Đào tạo, Vụ Giáo dục Trung học, Chương trình phát triển giáo dục
trung học (2014), Tài liệu tập huấn kiểm tra, đánh giá trong quá trình dạy học theo định
hướng phát triển năng lực học sinh trong trường Trung học phổ thông. Môn Hóa học (lưu
hành nội bộ).
12. Nguyễn Cƣơng (2007), Phương pháp DHHH ở trường phổ thông và đại học. Một
số vấn đề cơ bản. NXB Giáo dục, Hà Nội.

7



8


24. Trần Bá Hoành (1999), Phát triển trí sáng tạo của HS và vai trò của giáo viên.
Tạp chí nghiên cứu giáo dục số (9).
25. Trần Bá Hoành (2006), Đổi mới phương pháp dạy học, chương trình và sách
giáo khoa. NXB ĐHSP, Hà Nội.
26. Trần Bá Hoành, Cao Thị Thặng, Phạm Thị Lan Hƣơng (2003), Áp dụng dạy
và học tích cực trong môn hóa học. NXB ĐHSP, Hà Nội.
27. Trần Thị Thu Huệ (2012), Phát triển một số năng lực của HS trung học phổ
thông thông qua phương pháp và sử dụng thiết bị trong DHHH phần hóa học vô cơ.
Luận án Tiến sĩ Khoa học Giáo dục- Viện khoa học giáo dục Việt Nam.
28. Trần Trọng Thủy, Nguyễn Quang Uẩn (1998), Tâm lí học đại cương, NXB
giáo dục
29. Nguyễn Kỳ (Chủ biên) ( 1995), Phương pháp giáo dục tích cực lấy người học
làm trung tâm. NXB Giáo dục, Hà Nội.
30. Luật Giáo dục (2005). NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
31. Phạm Thị Trinh Mai, Thiết kế BTHH - một biện pháp phát huy tính tích cực
nhận thức của HS THPT, Tạp chí nghiên cứu giáo dục số chuyên đề 346 - Quý
III/2000.
32. Nguyễn Thị Ngà (2006), Xây dựng và sử dụng tài liệu tự học có hướng dẫn
theo mođun phần kiến thức cơ sở hoá học chung - chương trình THPT chuyên hoá
học góp phần nâng cao năng lực tự học cho HS, Luận văn thạc sỹ khoa học giáo
dục, bảo vệ năm 2006 tại trường ĐHSP Hà Nội.
33. Đặng Thị Oanh, Nguyễn Thị Sửu (2014), PPDH môn Hóa học ở trường phổ
thông. NXB ĐHSP, Hà Nội.
34. Nguyễn Minh Phƣơng (2007), Tổng quan về các khung năng lực cần đạt ở HS
trong mục tiêu giáo dục phổ thông. Đề tài nghiên cứu khoa học của Viện Khoa học Giáo
dục Việt Nam
35. Nguyễn Ngọc Quang (1994), Lí luận DHHH, Tập 1. NXB Giáo dục, Hà Nội.