y
o
c u -tr a c k
.c
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
---------------------
ĐINH THỊ NHUNG
PHÁT TRIỂN DU LỊCH THEO HƢỚNG
BỀN VỮNG TẠI TỈNH NINH BÌNH
LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ
CHƢƠNG TRÌNH ĐỊNH HƢỚNG THỰC HÀNH
Hà Nội – 2015
.d o
m
o
w
w
W
!
h a n g e Vi
e
N
PD
!
XC
er
O
W
F-
w
m
h a n g e Vi
e
w
Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
Mã số: 60 34 04 10
LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ
CHƢƠNG TRÌNH ĐỊNH HƢỚNG THỰC HÀNH
NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS. PHẠM THỊ HỒNG ĐIỆP
Hà Nội – 2015
.d o
m
o
w
w
w
.d o
C
lic
k
!
XC
er
O
W
F-
w
m
h a n g e Vi
e
w
PD
XC
er
F-
c u -tr a c k
w
.d o
C
lic
k
to
bu
y
bu
to
k
lic
C
w
w
w
N
w
PD
XC
er
F-
c u -tr a c k
.c
y
o
c u -tr a c k
.c
LỜI CẢM ƠN
Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến Trƣờng Đại học Kinh tế - Đại
học Quốc gia Hà Nội, các Quý Thầy Cô đã giúp tôi trang bị tri thức, tạo môi
trƣờng điều kiện thuận lợi nhất trong suốt quá trình học tập và thực hiện luận
văn.
Với sự kính trọng và biết ơn, tôi xin đƣợc bày tỏ lời chân thành cảm ơn
tới PGS.TS. Phạm Thị Hồng Điệp đã giúp đỡ, chỉ dẫn tận tình cho tôi trong
suốt thời gian thực hiện luận văn này.
lic
k
to
bu
y
bu
to
k
lic
C
w
w
w
N
O
W
!
h a n g e Vi
e
F-
c u -tr a c k
.c
y
o
c u -tr a c k
.c
MỤC LỤC
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT ...................................................................................... i
DANH MỤC BẢNG .................................................................................................. ii
MỞ ĐẦU .....................................................................................................................1
CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ
PHÁT TRIỂN DU LỊCH BỀN VỮNG.......................................................................5
1.1. Tổng quan tài liệu ............................................................................................5
1.1.1. Những nghiên cứu về PTDLTHBV..........................................................5
1.1.2. Những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu .....................................................8
1.2. Lý luận cơ bản về du lịch và phát triển du lịch bền vững................................8
1.2.1. Du lịch ......................................................................................................8
1.2.2. Phát triển bền vững .................................................................................11
1.2.3. Khái niệm và nội dung phát triển du lịch bền vững ...............................15
1.2.4. Các nguyên tắc phát triển du lịch bền vững ...........................................19
1.2.5. Các tiêu chí đánh giá phát triển du lịch bền vững ..................................25
lic
k
to
bu
y
bu
to
k
lic
C
w
w
w
N
O
W
!
h a n g e Vi
e
F-
c u -tr a c k
.c
y
o
c u -tr a c k
.c
2.2.2. Phƣơng pháp phân tích tổng hợp ............................................................44
2.2.3. Phƣơng pháp so sánh ..............................................................................45
CHƢƠNG 3: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN DU LỊCH THEO HƢỚNG BỀN
VỮNG TẠI TỈNH NINH BÌNH ...............................................................................47
3.1. Các nhân tố ảnh hƣởng đến phát triển du lịch theo hƣớng bền vững tại tỉnh
Ninh Bình ..............................................................................................................47
3.1.1. Vị trí địa lý và điều kiện tự nhiên ...........................................................47
3.1.2. Tài nguyên du lịch ..................................................................................48
3.1.3. Điều kiện kinh tế - xã hội ......................................................................54
3.1.4. Các yếu tố khác ......................................................................................56
3.2. Tình hình phát triển du lịch theo hƣớng bền vững trên địa bàn tỉnh Ninh Bình
...............................................................................................................................61
3.2.1. Tình hình tăng trƣởng về kinh tế của du lịch .........................................61
3.2.2. Tình hình giải quyết các vấn đề xã hội trong quá trình phát triển du lịch
..........................................................................................................................73
lic
k
to
bu
y
bu
to
k
lic
C
w
w
w
N
O
W
!
h a n g e Vi
er
F-
c u -tr a c k
.c
y
o
c u -tr a c k
.c
4.2.1. Nhóm giải pháp phát triển du lịch bền vững về kinh tế .........................92
4.2.2. Nhóm giải pháp phát triển du lịch bền vững về văn hóa – xã hội ..........99
4.2.3. Nhóm giải pháp phát triển du lịch bền vững về môi trƣờng ................100
KẾT LUẬN .............................................................................................................102
TÀI LIỆU THAM KHẢO .......................................................................................104
PHỤ LỤC
.d o
m
o
w
N
O
W
!
h a n g e Vi
e
N
PD
!
XC
er
O
W
F-
w
m
h a n g e Vi
Nguyên nghĩa
1
KCN
Khu công nghiệp
2
KT-XH
Kinh tế - xã hội
3
PTDLTHBV
Phát triển du lịch theo hƣớng bền vững
4
Sở VH, TT và DL
Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch
5
UNWTO
C
lic
k
to
bu
y
bu
to
k
lic
C
w
w
w
N
O
W
!
er
F-
c u -tr a c k
.c
y
o
c u -tr a c k
.c
DANH MỤC BẢNG
STT
Bảng
1
Bảng 3.1
2
Bảng 3.2
ii
Trang
54
56
62
63
65
70
.d o
m
o
w
w
w
.d o
C
N
PD
!
XC
er
O
W
F-
w
m
h a n g e Vi
e
w
PD
XC
er
Nam. Tài nguyên du lịch của Ninh Bình tƣơng đối phong phú, đa dạng bao gồm hệ
thống núi đá vôi, rừng, hồ, các di tích lịch sử - văn hóa nổi tiếng nhƣ quần thể danh
thắng Tràng An, cố đô Hoa Lƣ, chùa Bái Đính, nhà thờ đá Phát Diệm, vƣờn quốc
gia Cúc Phƣơng, khu bảo tồn thiên nhiên đất ngập nƣớc Vân Long, suối nƣớc nóng
Kênh Gà, ... Đây chính là điều kiện rất tốt cho việc hình thành và phát triển những
khu du lịch trọng điểm, có sức hấp dẫn thu hút du khách trong và ngoài nƣớc.
Phát huy lợi thế đó, trong những năm qua, Ninh Bình đã tập trung đầu tƣ
phát triển du lịch đồng bộ trên cả ba nội dung: xây dựng cơ sở hạ tầng du lịch, phát
triển sản phẩm du lịch và xây dựng hệ thống cơ sở và đội ngũ nhân viên ngành du
lịch.
Tuy nhiên kết quả hoạt động du lịch đạt đƣợc chƣa tƣơng xứng với tiềm năng
và lợi thế của tỉnh. Mặc dù tầm quan trọng của du lịch trong kế hoạch phát triển
kinh tế- xã hội của tỉnh đã đƣợc nâng lên một bƣớc, nhƣng trên thực tế, các ban,
ngành và các cấp trong tỉnh chƣa thực sự quan tâm tới việc tạo môi trƣờng thuận lợi
1
.d o
m
o
w
w
w
.d o
h a n g e Vi
e
N
PD
!
XC
er
O
W
F-
w
m
h a n g e Vi
e
w
PD
thải... [43] làm cho môi trƣờng sinh thái bị ô nhiễm nghiêm trọng, đời sống nhân
dân bị ảnh hƣởng. Những vấn đề trên đã và đang ảnh hƣởng tiêu cực đến tính bền
vững của hoạt động phát triển du lịch. Vì vậy việc nghiên cứu, gắn lý luận với thực
tiễn để đƣa các giải pháp cho PTDLTHBV tại tỉnh Ninh Bình là rất cần thiết, phù
hợp với xu thế hiện nay và có ý nghĩa quan trọng đối với phát triển du lịch của tỉnh,
trở thành ngành kinh tế quan trọng, góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế, giải quyết
việc làm và nâng cao thu nhập của nhân dân. Vì vậy, tác giả chọn đề tài: “Phát
triển du lịch theo hướng bền vững tại tỉnh Ninh Bình” làm luận văn thạc sĩ Quản
lý kinh tế nhằm góp phần giải quyết vấn đề thực tiễn đặt ra.
* Câu hỏi nghiên cứu:
Trong khuôn khổ Luận văn này, tác giả sẽ tập trung trả lời các câu hỏi nghiên
cứu sau đây:
-
Thực trạng PTDLTHBV ở tỉnh Ninh Bình nhƣ thế nào?
-
Cần thực hiện những giải pháp gì để PTDLTHBV ở tỉnh Ninh Bình trong
điều kiện hiện nay?
2
.d o
m
o
N
O
W
!
h a n g e Vi
e
N
PD
!
XC
er
O
W
F-
w
m
nay.
2.2. Nhiệm vụ
Để thực hiện mục tiêu nghiên cứu trên, đề tài tập trung giải quyết các nhiệm
vụ chủ yếu sau:
-
Nghiên cứu cơ sở lý luận về du lịch, phát triển du lịch bền vững.
-
Phân tích thực trạng PTDLTHBV ở tỉnh Ninh Bình từ năm 2009 đến 2013,
từ đó đánh giá các kết quả đạt đƣợc, những hạn chế và nguyên nhân.
-
Đề xuất phƣơng hƣớng, giải pháp nhằm PTDLTHBV ở tỉnh Ninh Bình.
3. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
3.1. Đối tượng nghiên cứu
Đối tƣợng nghiên cứu của đề tài là quá trình phát triển du lịch theo hƣớng
bền vững tại tỉnh Ninh Bình.
3.2. Phạm vi nghiên cứu
-
Về không gian: Nghiên cứu trên địa bàn tỉnh Ninh Bình
-
Về thời gian: từ năm 2009 đến năm 2013; và đề xuất phƣơng hƣớng, giải
w
.d o
C
lic
k
to
bu
y
bu
to
k
lic
C
w
w
w
N
O
PD
XC
er
F-
c u -tr a c k
.c
y
o
c u -tr a c k
.c
-
Đề xuất đƣợc phƣơng hƣớng và các giải pháp thiết thực hƣớng tới
PTDLTHBV ở tỉnh Ninh Bình thời gian tới.
-
Luận văn có thể đƣợc sử dụng làm tài liệu tham khảo cho các cơ quan và cá
k
to
bu
y
bu
to
k
lic
C
w
w
w
N
O
W
!
h a n g e Vi
e
F-
c u -tr a c k
.c
y
o
c u -tr a c k
.c
CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC
TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN DU LỊCH BỀN VỮNG
1.1. Tổng quan tài liệu
1.1.1. Những nghiên cứu về PTDLTHBV
Vấn đề phát triển du lịch bền vững phạm vi cả nƣớc nói chung và của từng
địa phƣơng nói riêng là đề tài thu hút sự quan tâm của nhiều nhà khoa học, các nhà
lãnh đạo và quản lý kinh tế.
-
Trên thế giới:
Đầu những năm 90, khái niệm về “du lịch bền vững ” mới bắt đầu đƣợc đề
cập đến, khi mà những tác động tiêu cực lên môi trƣờng của sự bùng nổ du lịch từ
những năm 1960 trở nên rõ rệt hơn. Một số loại hình du lịch quan tâm đến môi
trƣờng đã bắt đầu xuất hiện nhƣ: du lịch gắn với thiên nhiên, du lịch khám phá, du
lịch sinh thái, du lịch mạo hiểm,.. đã góp phần nâng cao hình ảnh về một loại hình
.d o
C
lic
k
to
bu
y
bu
to
k
lic
C
w
w
w
N
O
W
XC
er
F-
c u -tr a c k
.c
y
o
c u -tr a c k
.c
bền vững” [40], “Hƣớng tới phát triển bền vững: Các mục tiêu phát triển và các
điều kiện” [41].
Bài báo cáo “Local Government’s engagement in tourism” [39] – Final
Report July 2006. Bài viết đƣa ra những mối liên hệ giữa du lịch bền vững, du lịch
tự nhiên và du lịch sinh thái, các kế hoạch của chính quyền với du lịch Australia...
Tuy nhiên ở Australia có điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội, văn hóa, tiềm năng phát
triển du lịch khác nhiều so với Việt Nam, trong đó có tỉnh Ninh Bình.
-
Tại Việt Nam: có một số công trình tiêu biểu nhƣ:
w
w
w
.d o
C
lic
k
to
bu
y
bu
to
k
lic
C
w
w
w
h a n g e Vi
e
w
PD
XC
er
F-
c u -tr a c k
.c
y
o
c u -tr a c k
.c
giả Trần Tiến Dũng, Hà Nội, 2006: Luận án đã phân tích và nghiên cứu du lịch dƣới
góc độ phát triển bền vững ở một điểm du lịch là Vƣờn quốc gia Phong Nha – Kẻ
Bàng chứ chƣa nghiên cứu ở diện rộng là một tỉnh thành phố Quảng Bình.
+ Luận án Tiến sỹ: “Những điều kiện và giải pháp chủ yếu để phát triển du lịch Việt
Nam thành ngành kinh tế mũi nhọn” của tác giả Nguyễn Đức Lợi, Hà Nội, 1996.
o
w
w
w
.d o
C
lic
k
to
bu
y
bu
to
k
lic
C
w
m
h a n g e Vi
e
w
PD
XC
er
F-
c u -tr a c k
.c
y
o
c u -tr a c k
.c
1.1.2. Những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu
Là một ngành kinh tế hàng đầu, du lịch đƣợc rất nhiều nhà khoa học, nhà
m
o
w
w
w
.d o
C
lic
k
to
bu
y
bu
to
k
lic
C
w
m
h a n g e Vi
e
w
PD
XC
er
F-
c u -tr a c k
.c
y
o
c u -tr a c k
.c
.d o
m
o
w
w
w
.d o
C
lic
k
to
bu
y
bu
to
k
lic
F-
w
m
h a n g e Vi
e
w
PD
XC
er
F-
c u -tr a c k
.c
y
o
c u -tr a c k
mục tiêu đƣợc quan tâm hàng đầu là mang lại hiệu quả kinh tế. Điều đó cũng có
10
.d o
m
o
w
w
w
.d o
C
lic
k
to
bu
y
bu
O
W
F-
w
m
h a n g e Vi
e
w
PD
XC
er
F-
c u -tr a c k
.c
y
o
đến lợi ích chung của cộng đồng, sự phát triển của cộng đồng ngƣời này không làm
thiệt hại đến lợi ích của cộng đồng ngƣời khác, sự phát triển của thế hệ hôm nay
không xâm phạm đến lợi ích của thế hệ mai sau và sự phát triển của thế hệ loài
11
.d o
m
o
w
w
w
.d o
C
lic
k
to
bu
er
O
W
F-
w
m
h a n g e Vi
e
w
PD
XC
er
F-
c u -tr a c k
.c
đáp ứng những nhu cầu của thế hệ tƣơng lai”.
Nghị quyết Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng Cộng sản Việt
Nam đã xác định chiến lƣợc phát triển của nƣớc ta trong 20 năm tới là “Phát triển
nhanh, có hiệu quả và bền vững, tăng trƣởng kinh tế đi liền với phát triển văn hoá,
từng bƣớc cải thiện đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân, thực hiện tiến bộ và
công bằng xã hội, bảo vệ và cải thiện môi trƣờng” và “…Sử dụng hợp lý và tiết
12
.d o
m
o
w
w
w
.d o
C
lic
k
to
!
XC
er
O
W
F-
w
m
h a n g e Vi
e
w
PD
XC
er
F-
c u -tr a c k
KINH TẾ
Bền vững về kinh tế: Một nền kinh tế đƣợc coi là bền vững cần đạt có tăng
trƣởng GDP và GDP đầu ngƣời đạt mức cao. Các nƣớc đang phát triển hiện nay cần
tăng trƣởng GDP vào khoảng 5%/năm thì đƣợc coi là có biểu hiện phát triển bền
vững về kinh tế. Nếu tăng trƣởng GDP cao nhƣng mức GDP bình quân đầu ngƣời
thấp thì vẫn coi là chƣa đạt yêu cầu phát triển bền vững. Tăng trƣởng kinh tế phải là
tăng trƣởng có hiệu quả cao, không chấp nhận tăng trƣởng bằng mọi giá. Phát triển
nhanh, an toàn và chất lƣợng.
13
.d o
m
o
w
w
w
.d o
C
lic
PD
!
XC
er
O
W
F-
w
m
h a n g e Vi
e
w
PD
XC
er
F-
vệ môi trƣờng, khai thác tài nguyên, xử lý rác thải, khuyến khích đầu tƣ, trùng tu
tôn tạo di tích, di sản.
Chƣơng trình Nghị sự 21 của Việt Nam ngày 17 tháng 8 năm 2004, Thủ
tƣớng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 154/QĐ – TTg “Định hƣớng chiến
lƣợc phát triển bền vững ở Việt Nam” đã xác định: “Mục tiêu tổng quát của phát
triển bền vững là đạt đƣợc sự đầy đủ về vật chất, sự giàu có về tinh thần và văn hóa,
sự bình đẳng của công dân và sự đồng thuận của xã hội, sự hài hòa của con ngƣời
và tự nhiên; phát triển phải kết hợp chặt chẽ, hợp lý và hài hòa 3 mặt là phát triển
kinh tế, phát triển xã hội và bảo vệ môi trƣờng”.
Trong chiến lƣợc phát triển KT - XH 2011 – 2020, Đảng ta tiếp tục nhấn
mạnh quan điểm: “Phát triển nhanh gắn liền với phát triển bền vững, phát triển bền
vững là yêu cầu xuyên suốt trong chiến lƣợc”. Theo đó: “Phải phát triển bền vững
14
.d o
m
o
w
w
w
.d o
C
e
N
PD
!
XC
er
O
W
F-
w
m
h a n g e Vi
e
w
PD
XC
- Con ngƣời là trung tâm của sự phát triển bền vững. Đáp ứng một cách công
bằng nhu cầu của thế hệ hiện tại và không gây trở ngại tới cuộc sống của các thế hệ
tƣơng lai.
- Phát triển bền vững là sự phát triển cả về chất và lƣợng và là quá trình lâu
dài.
1.2.3. Khái niệm và nội dung phát triển du lịch bền vững
1.2.3.1. Khái niệm
Có rất nhiều quan điểm về phát triển du lịch bền vững trên thế giới. Theo
Hội đồng Du lịch và Lữ hành thế giới (WTTC), 1996 thì “ Du lịch bền vững là việc
đáp ứng các nhu cầu hiện tại của du khách và vùng du lịch mà vẫn bảo đảm những
khả năng đáp ứng nhu cầu cho các thế hệ du lịch tƣơng lai”. Đây là một định nghĩa
ngắn gọn dựa trên định nghĩa về phát triển bền vững của UNCED. Tuy nhiên định
nghĩa này còn chung chung, chỉ đề cập đến sự đáp ứng nhu cầu của du khách hiện
15
.d o
m
o
w
w
w
.d o
h a n g e Vi
e
N
PD
!
XC
er
O
W
F-
w
m
h a n g e Vi
e
w
PD
XC
bền vững là một quá trình nhằm đáp ứng những nhu cầu của hiện tại mà không làm
tổn hại đến khả năng của những thế hệ mai sau”.
Machado, 2003 đƣa ra định nghĩa “Các hình thức du lịch đáp ứng nhu cầu hiện
tại của khách du lịch, ngành du lịch và cộng đồng địa phƣơng nhƣng không ảnh
hƣởng tới khả năng đáp ứng nhu cầu của các thế hệ mai sau. Du lịch khả thi về kinh
tế nhƣng không phá hủy tài nguyên mà tƣơng lai của du lịch phụ thuộc vào đó, đặc
biệt là môi trƣờng tự nhiên và kết cấu xã hội của cộng đồng địa phƣơng”. Định
nghĩa này tập trung vào tính bền vững của các hình thức du lịch (sản phẩm du lịch)
chứ chƣa đề cập một cách tổng quát tính bền vững cho toàn ngành du lịch.
Tại Hội nghị về môi trƣờng và phát triển của Liên hợp quốc tại Rio de
Janeiro năm 1992, Tổ chức Du lịch thế giới (UNWTO) đã đƣa ra định nghĩa “Du
lịch bền vững là việc phát triển các hoạt động du lịch nhằm đáp ứng nhu cầu hiện
tại của khách du lịch và người dân bản địa trong khi vẫn quan tâm đến việc bảo tồn
và tôn tạo các nguồn tài nguyên cho việc phát triển hoạt động du lịch trong tương
lai. Du lịch bền vững sẽ có kế hoạch quản lý các nguồn tài nguyên nhằm thỏa mãn
các nhu cầu về kinh tế, xã hội, thẩm mỹ của con người trong khi đó vẫn duy trì được
16
.d o
m
o
w
w
w
!
h a n g e Vi
e
N
PD
!
XC
er
O
W
F-
w
m
h a n g e Vi
e
w
Copyright: Tài liệu đại học ©