y
o

c u -tr a c k

.c

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
VIỆN KHOA HỌC GIÁO DỤC VIỆT NAM

DƯƠNG TRẦN BÌNH

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC Ở TRƯỜNG
TIỂU HỌC TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
TRONG BỐI CẢNH ĐỔI MỚI CĂN BẢN VÀ
TOÀN DIỆN GIÁO DỤC

LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

HÀ NỘI, 2016

.d o

m

o

w

w


W

!

h a n g e Vi
e

N

PD

!

XC

er

O
W

F-

w

m

h a n g e Vi
e

w

CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ GIÁO DỤC
MÃ SỐ: 62 . 14 . 01 . 14

LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
1. GS.TS Nguyễn Thị Mỹ Lộc
2. GS.TS Lê Phương Nga

HÀ NỘI, 2016

.d o

m

o

w

w

w

.d o

C

lic

k

PD

!

XC

er

O
W

F-

w

m

h a n g e Vi
e

w

PD

XC

er

F-



o

o

c u -tr a c k

C
w

w

w

.d o

m

C

lic

k

to

i
w

w


h a n g e Vi
e

!

XC

er

PD

F-

c u -tr a c k

.c


h a n g e Vi
e

N
y
to
k
lic

.c



o

c u -tr a c k

C
w

w

w

.d o

m

C

lic

k

to

ii
w

w

w

e

!

XC

er

PD

F-

c u -tr a c k

.c


h a n g e Vi
e

N
y
to
k
lic

.c

MỤC LỤC
TRANG

1

2. Mục đích nghiên cứu

3

3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu

3

4. Phạm vi nghiên cứu

3

5. Nhiệm vụ nghiên cứu

4

6. Câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết khoa học

4

7. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

4

8. Đóng góp mới của luận án

7


1.2.1. Quản lý

20

1.2.2. Hoạt động dạy học

26

.d o

m

o

o

c u -tr a c k

C
w

w

w

.d o

m

C


er

O
W

F-

w

PD

h a n g e Vi
e

!

XC

er

PD

F-

c u -tr a c k

.c




1.3.2.2. Mục tiêu hoạt động dạy học tiểu học

35

1.3.2.3. Nội dung hoạt động dạy học tiểu học

36

1.3.2.4. Đặc điểm hoạt động dạy học tiểu học

37

1.4. Yêu cầu hoạt động dạy học ở cấp tiểu học trong bối cảnh đổi
mới căn bản và toàn diện giáo dục

39

1.4.1. Mục tiêu đổi mới căn bản và toàn diện đối với hoạt động dạy
học ở cấp tiểu học

40

1.4.2. Nội dung đổi mới căn bản và toàn diện đối với hoạt động dạy
học ở cấp tiểu học

40

1.5. Quản lý hoạt động dạy học ở tiểu học theo tiếp cận sư phạm
tương tác trong bối cảnh đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục


1.6. Kết luận chương 1

58

Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động dạy học ở trường tiểu

.d o

m

o

o

c u -tr a c k

C
w

w

w

.d o

m

C


er

O
W

F-

w

PD

h a n g e Vi
e

!

XC

er

PD

F-

c u -tr a c k

.c


h a n g e Vi


2.1.4. Đối tượng nghiên cứu

60

2.1.5. Phương pháp nghiên cứu

61

2.2. Kết quả nghiên cứu thực tiễn

61

2.2.1. Khái quát chung về đặc điểm địa lý tự nhiên và kinh tế - văn
hóa- xã hội - giáo dục TPHCM

61

2.2.2. Khái quát chung về phát triển giáo dục tiểu học tại TPHCM

65

2.2.3. Thực trạng hoạt động dạy học ở trường tiểu học tại TPHCM
trong bối cảnh đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục

67

2.2.3.1. Thực trạng quy mô phát triển lớp và học sinh

67

2.2.4.4. Quản lý môi trường dạy học

95

2.2.5. Đánh giá chung

97

2.2.5.1. Những mặt mạnh

97

.d o

m

o

o

c u -tr a c k

C
w

w

w

.d o


!

XC

er

O
W

F-

w

PD

h a n g e Vi
e

!

XC

er

PD

F-

c u -tr a c k

học tại TPHCM trong bối cảnh đổi mới căn bản và toàn diện
giáo dục

104

3.1. Những định hướng phát triển giáo dục tiểu học của TPHCM
trong những năm tới

104

3.1.1. Phương hướng chung

105

3.1.2. Nhiệm vụ trọng tâm

105

3.2. Nguyên tắc cơ bản của việc đề xuất biện pháp

107

3.2.1. Đảm bảo tính mục tiêu, toàn diện

107

3.2.2. Đảm bảo tính thực tiễn

108



113

.d o

m

o

o

c u -tr a c k

C
w

w

w

.d o

m

C

lic

k



F-

w

PD

h a n g e Vi
e

!

XC

er

PD

F-

c u -tr a c k

.c


h a n g e Vi
e

N
y

theo quan điểm sư phạm tương tác cho học sinh
3.3.3.2. Biện pháp 7: Quản lý việc hình thành kĩ năng tự học cho
học sinh
3.3.3.3. Biện pháp 8: Đổi mới việc quản lý kiểm tra, đánh giá kết

130
132
136

quả học tập của học sinh theo mục tiêu phát triển năng lực
3.3.4. Nhóm biện pháp quản lý MÔI TRƯỜNG DẠY HỌC ở
trường tiểu học tại TPHCM trong bối cảnh đổi mới căn bản và toàn
diện giáo dục

140

3.3.4.1. Biện pháp 9: Tăng cường quản lý môi trường dạy học bên
trong

140

3.3.4.2. Biện pháp 10: Nâng cao hiệu quả quản lý môi trường bên
ngoài nhà trường

143

3.4. Mối quan hệ giữa các biện pháp

146



C

lic

k

to

vii
w

w

w

w

bu

bu

y

N

O
W

!



h a n g e Vi
e

N
y
to
k
lic

.c

3.7. Kết luận chương 3

163

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ

165

1. Kết luận

165

2. Khuyến nghị

166

DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ

m

C

lic

k

to

viii
w

w

w

w

bu

bu

y

N

O
W


.c


h a n g e Vi
e

N
y
to
k
lic

.c

DANH MỤC CÁC BẢNG
Danh mục bảng

Trang

Bảng 1.1: Phân phối chương trình cấp tiểu học

37

Bảng 2.1: Mạng lưới trường, lớp và quy mô phát triển

65

Bảng 2.2: Đội ngũ giáo viên

65


Bảng 2.10: Kết quả đánh giá năng lực học sinh năm học 2014 - 2015

72

Bảng 2.11: Kết quả khảo sát thực trạng tổ chức hoạt động học các
môn học

73

Bảng 2.12: Kết quả khảo sát thực trạng tổ chức hoạt động dạy học 1
buổi/ngày

74

Bảng 2.13: Kết quả khảo sát thực trạng tổ chức hoạt động dạy học 2
buổi/ngày

75

Bảng 2.14: Kết quả khảo sát cơ sở vật chất năm học 2014 -2015

75

Bảng 2.15: Thống kê tiến độ xây dựng trường tiểu học đạt chuẩn quốc
gia

77

Bảng 2.16: Kết quả khảo sát thực trạng đội ngũ cán bộ quản lý


w

w

.d o

m

C

lic

k

to

ix
w

w

w

w

bu

bu



PD

F-

c u -tr a c k

.c


h a n g e Vi
e

N
y
to
k
lic

.c

Bảng 2.20: Kết quả đánh giá cán bộ quản lý cấp Phòng và cấp trường
quản lý giờ lên lớp của giáo viên

84

Bảng 2.21: Kết quả đánh giá thực trạng quản lý phân công giảng dạy
cho giáo viên của cán bộ quản lý nhà trường

87


Bảng 2.28: Kết quả đánh giá thực trạng quản lý môi trường bên ngoài
nhà trường

96

Bảng 3.1: Kết quả khảo nghiệm nhóm biện pháp chung

148

Bảng 3.2: Kết quả khảo nghiệm nhóm biện pháp quản lý hoạt động
dạy ở trường tiểu học tại TPHCM trong bối cảnh đổi mới căn bản và
toàn diện giáo dục

148

Bảng 3.3: Kết quả khảo nghiệm nhóm biện pháp quản lý hoạt động
học ở trường tiểu học tại TPHCM trong bối cảnh đổi mới căn bản và
toàn diện giáo dục

150

Bảng 3.4: Kết quả khảo nghiệm nhóm biện pháp quản lý môi trường
dạy học ở trường tiểu học tại TPHCM trong bối cảnh đổi mới căn bản
và toàn diện giáo dục

151

Bảng 3.5. Kết quả thử nghiệm biện pháp 2



k

to

x
w

w

w

w

bu

bu

y

N

O
W

!

XC

er


N
y
to
k
lic

.c

DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ
Danh mục sơ đồ, biểu đồ

Trang

Sơ đồ 1.1: Mối quan hệ giữa các thành tố cấu trúc của hoạt
động dạy học

28

Biểu đồ 2.1: So sánh tỉ lệ giáo viên đạt chuẩn và trên chuẩn

69

Sơ đồ 3.1: Mối quan hệ giữa các BP đã đề xuất

146

Biểu đồ 3.1: Kết quả khảo nghiệm tính cấp thiết và tính khả
thi của các BP



lic

k

to

xi
w

w

w

w

bu

bu

y

N

O
W

!

XC

h a n g e Vi
e

N
y
to
k
lic

.c

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
VIẾT TẮT

VIẾT ĐẦY ĐỦ

BGH

Ban Giám hiệu

BP

Biện pháp

CB-GV-NV

Cán bộ - Giáo viên - Nhân viên

CBQL


PHHS

Phụ huynh học sinh

PP

Phương pháp

QL

Quản lý

SGK

Sách giáo khoa

TBDH

Thiết bị dạy học

TCM

Tổ chuyên môn

TH

Tiểu học

THCS


c u -tr a c k

C
w

w

w

.d o

m

C

lic

k

to

xii
w

w

w

w



XC

er

PD

F-

c u -tr a c k

.c


h a n g e Vi
e

N
y
to
k
lic

.c

MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
1.1. Đảng và Nhà nước ta xác định “Nguồn lực quan trọng nhất để công
nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước là con người”. Nhấn mạnh vai trò nguồn lực
con người cũng có nghĩa là nhấn mạnh vai trò của GD và ĐT, GD có một vai


o

c u -tr a c k

C
w

w

w

.d o

m

C

lic

k

to

1
w

w

w

e

!

XC

er

PD

F-

c u -tr a c k

.c


h a n g e Vi
e

N
y
to
k
lic

.c

ĐT. Phát triển hài hòa, hỗ trợ giữa GD công lập và ngoài công lập, giữa các
vùng, miền. Ưu tiên đầu tư phát triển GD và ĐT đối với các vùng đặc biệt khó


o

o

c u -tr a c k

C
w

w

w

.d o

m

C

lic

k

to

2
w

w


h a n g e Vi
e

!

XC

er

PD

F-

c u -tr a c k

.c


h a n g e Vi
e

N
y
to
k
lic

.c



m

o

o

c u -tr a c k

C
w

w

w

.d o

m

C

lic

k

to

3
w


PD

h a n g e Vi
e

!

XC

er

PD

F-

c u -tr a c k

.c


h a n g e Vi
e

N
y
to
k
lic


Đề tài được nghiên cứu dựa trên cơ sở quan điểm tiếp cận sau:

.d o

m

o

o

c u -tr a c k

C
w

w

w

.d o

m

C

lic

k

to

F-

w

PD

h a n g e Vi
e

!

XC

er

PD

F-

c u -tr a c k

.c


h a n g e Vi
e

N
y
to

hình thành và phát triển năng lực, phẩm chất cho HS.
7.2. Phương pháp nghiên cứu cụ thể
7.2.1. Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận

.d o

m

o

o

c u -tr a c k

C
w

w

w

.d o

m

C

lic

k

W

F-

w

PD

h a n g e Vi
e

!

XC

er

PD

F-

c u -tr a c k

.c


h a n g e Vi
e

N

7.2.2.3. Phương pháp thử nghiệm
Áp dụng một số BP vào quy trình QL hoạt động DH trong bối cảnh đổi mới
căn bản và toàn diện GD ở một số trường TH trên địa bàn TPHCM.
Đánh giá, so sánh kết quả QL hoạt động DH của trường tại thời điểm trước
và sau khi tiến hành thử nghiệm nhằm khẳng định tính khả thi và tác dụng những
BP đã được đề xuất để đưa ra áp dụng đại trà.

.d o

m

o

o

c u -tr a c k

C
w

w

w

.d o

m

C


er

O
W

F-

w

PD

h a n g e Vi
e

!

XC

er

PD

F-

c u -tr a c k

.c


h a n g e Vi

và QL hoạt động DH ở trường TH.
Xác định nguyên tắc, nội dung, hình thức QL hoạt động DH, cùng các
yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động DH ở trường TH để thực hiện thành công đổi
mới căn bản và toàn diện GD.
8.2. Về thực tiễn
Đề tài làm rõ thực trạng hoạt động DH và QL hoạt động DH, tìm ra các
bất cập của nó so với yêu cầu đổi mới căn bản và toàn diện GD. Từ đó, làm cơ
sở cho việc đề xuất các BP QL hoạt động DH ở trường TH trong bối cảnh đổi
mới căn bản và toàn diện GD.

.d o

m

o

o

c u -tr a c k

C
w

w

w

.d o

m


XC

er

O
W

F-

w

PD

h a n g e Vi
e

!

XC

er

PD

F-

c u -tr a c k

.c

TH trong bối cảnh đổi mới căn bản và toàn diện GD TH Việt Nam.
Chương 2: Thực trạng QL hoạt động DH ở trường TH tại TPHCM trong
bối cảnh đổi mới căn bản và toàn diện GD.
Chương 3: BP QL hoạt động DH ở trường TH tại TPHCM trong bối cảnh
đổi mới căn bản và toàn diện GD.

.d o

m

o

o

c u -tr a c k

C
w

w

w

.d o

m

C

lic


O
W

F-

w

PD

h a n g e Vi
e

!

XC

er

PD

F-

c u -tr a c k

.c


h a n g e Vi
e

lựa chọn được những PPDH theo hướng đề cao năng lực tự học, phát huy tinh
thần độc lập suy nghĩ và sáng tạo của người học.
Từ cuối thế kỷ XIV, vấn đề hoạt động DH được nhiều nhà GD quan tâm,
nổi bật nhất trong thời kỳ đó là: Cômenki (1592 - 1670), ông đã đưa ra quan
điểm GD phải thích ứng với tự nhiên. Theo ông, quá trình DH để truyền thụ và
tiếp nhận tri thức là phải dựa vào sự vật, hiện tượng do HS tự quan sát, tự suy
nghĩ mà hiểu biết, không nên dùng uy quyền bắt buộc, gò ép HS chấp nhận bất
kì một điều gì và ông đã nêu ra một số nguyên tắc DH có giá trị rất lớn đó là:

.d o

m

o

o

c u -tr a c k

C
w

w

w

.d o

m


XC

er

O
W

F-

w

PD

h a n g e Vi
e

!

XC

er

PD

F-

c u -tr a c k

.c


phân tích kinh nghiệm để đáp ứng những yêu cầu của nhiệm vụ học tập chứ
không thể thụ động chờ đợi sự truyền đạt của người dạy. Hoạt động DH lấy
người học làm trung tâm dựa trên hai nguyên tắc căn bản: đảm bảo tính liên tục
của kiến thức và sự tác động qua lại của các thành viên. Hai nguyên tắc này
liên hệ chặt chẽ với nhau, tính liên tục bao hàm các mối liên hệ của kiến thức;
sự tác động qua lại giữa các thành viên tạo nên kết quả tổng hợp của người học
với sự giúp đỡ của thầy và bạn, thống nhất giữa nhu cầu nhận thức, ý chí cá
nhân với tác động của môi trường, như hành vi của bạn bè, nghệ thuật giảng
dạy của người dạy và những điều kiện học tập khác… Ông kêu gọi: “Nhà
trường phải được tổ chức dưới hình thức một cộng đồng mang tính chất hợp
tác để ở đó, nhiệt tình giao tiếp và tính cách dân chủ cho trẻ được bồi dưỡng và

.d o

m

o

o

c u -tr a c k

C
w

w

w

.d o


!

XC

er

O
W

F-

w

PD

h a n g e Vi
e

!

XC

er

PD

F-

c u -tr a c k

suy nghĩ của người học” [6, tr.26].
Cách thức tổ chức hoạt động DH trên đã tạo cho người học có thể tích
lũy thêm những kinh nghiệm xã hội. Như vậy, R.Cousinet đã tiến thêm một
bước mới: Phát triển tư tưởng DH và xây dựng một quy trình kĩ thuật DH.
Song, tư tưởng của ông chỉ được nhìn nhận ở bình diện tổng quát trong một
sinh hoạt chung của cơ cấu mới là nhà trường hoạt động. Mặc dù còn có những
hạn chế, nhưng tư tưởng của R.Cousinet vẫn được xem là tiền đề cho các
nghiên cứu DH tiếp theo.
Kế thừa kinh nghiệm tổ chức hoạt động DH theo tư tưởng R.Cousinet
của trường Ecole - Dumal - Thụy Sĩ, ở trường thực nghiệm thuộc Viện Đại học
Iena, Peter Peterson đã nghiên cứu và tổ chức hoạt động DH có hệ thống kế
hoạch hoạt động: các bài giảng của người dạy và hoạt động hướng dẫn người
học. Cách thức tổ chức hoạt động DH này nhằm mục đích tạo sự hỗ trợ cho

.d o

m

o

o

c u -tr a c k

C
w

w

w

O
W

!

XC

er

O
W

F-

w

PD

h a n g e Vi
e

!

XC

er

PD

F-