hướng dẫn đọc toàn văn báo cáo KQNC

!
!

Bạn muốn đọc nhanh
những thông tin cần thiết ?
Hy đọc qua Mục lục bên tay trái bạn trước khi
đọc báo cáo ( với Acrobat 4.0 trở lên, cho trỏ chuột vào
mỗi đề mục để đọc toàn bộ dòng bị che khuất )

! Chọn đề mục muốn đọc và nháy chuột vào đó
!
!

Bạn muốn phóng to hay thu nhỏ
trang báo cáo trên màn hình ?
Chọn, nháy chuột vào 1 trong 3 kích th
thưước
có sẵn trên thanh Menu

, hoặc

! Mở View trên thanh Menu, Chọn Zoom to
! Chọn tỷ lệ có sẵn trong hộp kích th
thưước
muốn,, Nhấn OK
hoặc tự điền tỷ lệ theo ý muốn

Chúc bạn hài lòng
với những thông tin đđưược cung cấp


LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ
CHƢƠNG TRÌNH ĐỊNH HƢỚNG THỰC HÀNH

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS. TS NGUYỄN NGỌC THANH

Hà Nội – 2014


MỤC LỤC
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT ................................................................................i
DANH MỤC CÁC BIỂU BẢNG ..................................................................................ii
MỞ ĐẦU ......................................................................................................................... 1
1. Tính cấp thiết của đề tài ........................................................................................ 1
2. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài ............................................................ 2
3. Mục đích nghiên cứu đề tài ................................................................................... 3
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài ....................................................... 4
5. Phương pháp nghiên cứu ...................................................................................... 5
6. Những đóng góp mới của luận văn....................................................................... 6
7. Kết cấu luận văn .................................................................................................... 7
Chương 1. MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CÔNG TÁC BỒI
THƯỜNG THIỆT HẠI KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT ....................................... 8
1.1. Một số khái niệm .................................................................................................. 8
1.1.1. Khái niệm về công tác bồi thƣờng thiệt hại khi Nhà nƣớc thu hồi đất .............. 8
1.1.2. Vai trò của công tác bồi thƣờng đối với phát triển kinh tế - xã hội .................... 9

1.1.3. Cơ sở pháp lý của việc bồi thƣờng khi Nhà nƣớc thu hồi đất ........... 10
1.2. Nội dung công tác bồi thường hại khi Nhà nước thu hồi đất ....................... 13
1.2.1. Bồi thƣờng thiệt hại ............................................................................................. 13
1.2.2. Hỗ trợ .................................................................................................................... 13

số 197/NĐ-CP ngày 03/12/2004 của Chính phủ.......................................................... 43
2.3.3. Trình tự thực hiện và trách nhiệm của các cấp các ngành trong công tác bồi
thƣờng giải phóng mặt bằng .......................................................................................... 51
2.4 Đánh giá chung việc thực hiện các chính sách bồi thường tại 3 dự án
trên địa bàn huyện Thạch Hà - tỉnh Hà Tĩnh ....................................................... 54
2.4.1. Những kết quả đạt đƣợc và nguyên nhân ........................................................... 54
2.4.2. Những tồn tại và nguyên nhân ............................................................................ 55
Chương 3. MỘT SỐ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG
THIỆT HẠI TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN THẠCH HÀ, TỈNH HÀ TĨNH ................ 58
3.1. Dự báo cơ hội và thách thức cho phát triển kinh tế - xã hội huyện Thạch
Hà .............................................................................................................................. 58
3.2. Định hướng phát triển kinh tế xã hội của huyện Thạch Hà ......................... 61
3.2.1. Quan điểm phát triển ........................................................................................... 61
3.2.2. Mục tiêu phát triển ............................................................................................... 62
3.3. Một số giải pháp để hoàn thiện công tác bồi thường thiệt hại khi Nhà
nước thu hồi đất trên địa bàn huyện Thạch Hà tỉnh Hà Tĩnh ............................ 68
3.3.1. Hoàn thiện công tác chấp hành các chế độ, chính sách về bồi thƣờng ............ 68
3.3.2. Tham mƣu ban hành các chính sách phù hợp với thực tiễn .............................. 70
3.3.3. Hoàn thiện các quy định về nguyên tắc bồi thƣờng khi Nhà nƣớc thu hồi
đất .................................................................................................................................... 76
3.3.4. Hoàn thiện quy định về cơ chế xác định giá đất bồi thƣờng khi Nhà nƣớc
thu hồi đất ....................................................................................................................... 78
3.3.5. Phối hợp với cấp ủy, chính quyền, các tổ chức chính trị xã hội để thực hiện
tốt các chính sách về bồi thƣờng ................................................................................... 85
3.3.6. Nâng cao chất lƣợng cán bộ làm công tác bồi thƣờng trên địa bàn huyện ...... 86
3.4. Kiến Nghị ........................................................................................................... 87
3.4.1. Đối với nhà nƣớc ................................................................................................. 87
3.4.2. Đối với huyện Thạch Hà .................................................................................... 88
KẾT LUẬN ................................................................................................................... 90
TÀI LIỆU THAM KHẢO ........................................................................................... 91

GCNQSD

Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất

5

HĐND

Hội đồng nhân dân

6

HĐBT

Hội đồng bồi thƣờng

7

QHSD

Quy hoạch sử dụng

8

QSD

Quyền sử dụng

9


Bảng 2

3

Bảng 3

4

Bảng 4

5

Bảng 5

Nội dung
Tổng hợp kết quả xác định đối tƣợng đƣợc
bồi thƣờng và không đƣợc bồi thƣờng
Quan điểm của ngƣời có đất bị thu hồi trong
việc xác định đối tƣợng và điều kiện đƣợc
bồi thƣờng
Tổng hợp đơn giá bồi thƣờng về đất tại các
dự án
Tổng hợp một số đơn giá bồi thƣờng về tài
sản tại 3 dự án
Nguồn vốn cho phát triển một số ngành,
lĩnh vực huyện Thạch Hà đến năm 2020

ii

Trang

trọng điểm đƣợc UBND tỉnh Hà Tĩnh quan tâm chú trọng đến việc phát triển, khu
công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp thƣơng mại và dịch vụ trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh
(Đặc biệt có mỏ sắt Thạch Khê). Vì vậy, trong thời gian vừa qua cũng nhƣ trong
tƣơng lai, nhu cầu về đất phải thu hồi để giành cho việc phát triển du lịch, khu công
nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, văn hoá, y tế, giáo dục, thể dục thể thao, giao thông, thủy
lợi ... là rất lớn.

1


Vì vậy việc lựa chọn đề tài “ Công tác bồi thường thiệt hại khi Nhà nước thu
hồi đất ở một số dự án trên địa bàn huyện Thạch Hà - tỉnh Hà Tĩnh” là cấp bách và
cần thiết hiện nay, nhằm trả lời hai câu hỏi sau:
a. Thực trạng công tác bồi thƣờng trên địa bàn huyện Thạch Hà thời gian vừa
qua nhƣ thế nào?
b. Cần có những giải pháp gì nhằm hoàn hiện công tác này trong thời gian tới.
2. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài
Do nhu cầu sử dụng đất để thực hiện các dự án đầu tƣ ngày một gia tăng, kéo
theo sự xuất hiện những vƣớng mắc trong công tác bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ
ngày càng nhiều. Đặc biệt là hiểu biết chính sách cũng nhƣ pháp luật về đất đai. Thời
gian vừa qua đã có một số công trình, sách báo pháp lý nghiên cứu về về bồi
thƣờng thiệt hại khi Nhà nƣớc thu hồi đất dƣới góc độ lý luận và thực tiễn; tiêu biểu
là các công trình nghiên cứu của các tác giả: Chế định pháp luật đền bù thiệt hại khi
Nhà nƣớc thu hồi đất - Luận văn Thạc sỹ luật học của Trịnh Thị Hằng Nga - năm
1999; Bàn về giá đất khi bồi thƣờng - Nên cao hay thấp? của tác giả Đặng Anh
Quân - Tạp chí Tài nguyên và Môi trƣờng số 8, tháng 8/2005; Thực tế đáng giật
mình - Giá đền bù cho việc thu hồi đất nông nghiệp rất rẻ mạt của tác giả Hƣng
Bình - Báo Đầu tƣ số 118, ngày 03/10/2005; Nông dân góp vốn bằng…đất - Giải
pháp đột phá trong đền bù giải tỏa của tác giả Hoàng Lộc - Thời báo Kinh tế Việt
Nam số 253, ngày 21/12/2005; Pháp luật về bồi thƣờng thiệt hại khi Nhà nƣớc thu

luận văn nào đề cập đến vấn đề bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ. Nhiều vấn đề nảy
sinh ở cấp chính quyền đị phƣơng, rất cần đến sự mổ xẻ, thống nhất về mặt lý luận,
thực tiễn. Tác giả phân tích chính sách công tác chính sách bồi thƣờng, hỗ trợ trên
địa bàn huyện Thạch Hà, tỉnh Hà Tĩnh; Đề xuất một số giải pháp nhằm thực hiện tốt
hơn chính sách bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ trên địa bàn huyện Thạch Hà, tỉnh
Hà Tĩnh.
3. Mục đích nghiên cứu đề tài
* Mục đích:
- Làm rõ thực trạng công tác bồi thƣờng thiệt hại khi Nhà nƣớc thu hồi đất ở
một số dự án trên địa bàn.
- Đề xuất một số giải pháp cho việc bồi thƣờng thiệt hại khi Nhà nƣớc thu
hồi đất trong giai đoạn tiếp theo trên địa bàn huyện Thạch Hà, tỉnh Hà Tĩnh.

3


* Yêu cầu:
- Vận dụng những quy định của Nhà nƣớc để đánh giá việc thực hiện chính
sách bồi thƣờng thiệt hại khi Nhà nƣớc thu hồi đất.
- Nguồn số liệu, tài liệu dùng trong kết quả của luận văn phải có tính pháp
lý, trung thực, khi đánh giá từng vấn đề phải mang tính khách quan và khoa học.
- Cần làm rõ những thiệt hại của ngƣời dân khi bị mất đất nhƣ: mất việc làm,
mất chổ ở, thiếu các cơ sở hạ tầng cho hoạt động văn hoá tinh thần.
- Chỉ ra đƣợc những thuận lợi và khó khăn trong quá hình thu hồi đất tại địa
bàn nghiên cứu.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài
* Đối tƣợng nghiên cứu
Nghiên cứu việc thực hiện chính sách bồi thƣờng thiệt hại khi Nhà nƣớc thu
hồi đất tại 3 dự án trên địa bàn huyện Thạch Hà, tỉnh Hà Tĩnh
- Dự án đầu tƣ xây dựng đƣờng ven biển Thạch Khê – Vũng Áng, đoạn đi

ii) Phƣơng pháp đánh giá, phƣơng pháp lịch sử, so sánh, hệ thống đƣợc sử
dụng khi nghiên cứu lịch sử hình thành và phát triển pháp luật về bồi thƣờng khi
Nhà nƣớc thu hồi đất ở Việt Nam.
- Phƣơng pháp tổng hợp, phƣơng pháp phân tích, phƣơng pháp đánh giá,
phƣơng pháp đối chiếu v.v.. đƣợc sử dụng trong Chƣơng 2 khi nghiên cứu thực
trạng pháp luật về bồi thƣờng khi Nhà nƣớc thu hồi đất ở một số dự án trên địa bàn
Thạch Hà.
- Phƣơng pháp tổng hợp, phƣơng pháp diễn giải, vv.. đƣợc sử dụng trong
Chƣơng 3 khi nghiên cứu định hƣớng và giải pháp hoàn thiện công tác bồi thƣờng
khi Nhà nƣớc thu hồi đất ở một số dự án trên địa bàn Thạch Hà, cụ thể:

5


i) Phƣơng pháp tổng hợp, phƣơng pháp diễn giải đƣợc sử dụng khi phân tích
định hƣớng của việc hoàn thiện pháp luật, quy định về bồi thƣờng thiệt hại khi Nhà
nƣớc thu hồi đất ở một số dự án trên địa bàn Thạch Hà.
ii) Phƣơng pháp phân tích, phƣơng pháp bình luận, phƣơng pháp tổng hợp
đƣợc sử dụng khi đề cập các giải pháp của việc hoàn thiện cơ chế chính sách về bồi
thƣờng, cơ chế xác định giá đất khi Nhà nƣớc thu hồi đất ở một số dự án trên địa
bàn Thạch Hà
Các tƣ liệu thu thập đƣợc từ nhiều nguồn khác nhau nhƣ: UBND huyện, Sở
kế hoạch và đầu tƣ, các trang web, bài báo,… sẽ đƣợc thống kê đầy đủ dựa trên sự
phân tích, từ đó quy vào từng tiểu loại theo từng tiêu chí cụ thể. Đề tài sử dụng các
số liệu để so sánh kết quả thực hiện công tác bồi thƣờng, hỗ trợ tái định cƣ của
huyện qua các mốc thời gian khác nhau, xử lý các số liệu để rút ra các kết luận.
6. Những đóng góp mới của luận văn
Luận văn thạc sĩ đƣợc hoàn thành có những đóng góp mới chủ yếu sau đây:
- Hệ thống hoá và góp phần phát triển, bổ sung cơ sở lý luận và thực tiễn về
bồi thƣờng khi Nhà nƣớc thu hồi đất nông nghiệp và pháp luật về bồi thƣờng khi

bàn huyện Thạch Hà, tỉnh Hà Tĩnh.

7


Chương 1
MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG
THIỆT HẠI KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT
1.1. Một số khái niệm
1.1.1. Khái niệm về công tác bồi thƣờng thiệt hại khi Nhà nƣớc thu hồi đất
Công tác bồi thƣờng khi Nhà nƣớc thu hồi đất là quá trình thực hiện các công
việc liên quan đến việc di dời nhà cửa, cây cối, các công trình xây dựng và một bộ
phận dân cƣ trên một phần đất nhất định đƣợc quy hoạch cho việc cải tạo, mở rộng
hoặc xây dựng một công trình mới.
Quá trình giải phóng mặt bằng đƣợc tính từ khi bắt đầu hình thành Hội đồng
bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ giải phóng mặt bằng đến khi giải phóng xong và
giao cho chủ đầu tƣ mới. Đây là một quá trình đa dạng và phức tạp thể hiện sự khác
nhau giữa các dự án và liên quan đến lợi ích trực tiếp của các bên tham gia và cả
của xã hội.
Công tác bồi thƣờng thiệt hại mang tính quyết định đến tiến độ của các dự
án, là khâu đầu tiên thực hiện dự án. Trong đó bồi thƣờng thiệt hại là khâu quan
trọng quyết định tiến độ giải phóng mặt bằng.
Theo từ điển tiếng Việt thì đền bù có nghĩa là: “trả lại đầy đủ hoặc tƣơng
xứng với mất mát hoặc sự vất vả” điều đó có nghĩa là:
* Không phải mọi khoản bồi thƣờng đều bằng tiền;
* Sự mất mát của ngƣời bị thu hồi đất không chỉ là về mặt vật chất mà nhiều
trƣờng hợp còn mất mát cả về tinh thần nhất là khi phải tái định cƣ;
* Về mặt hành chính thì đây là một quá trình không tự nguyện, có tính cƣỡng
chế và vẫn đòi hỏi sự “hy sinh”. Không chỉ là một sự bồi thƣờng ngang giá tuyệt
đối.

Đất đai là tƣ liệu sản xuất đặc biệt xét trên cả phƣơng diện kinh tế – xã hội vì
trong quá triǹ h sƣ̉ du ̣ng không bi ̣hao mòn mà sƣ̉ du ̣ng đúng cách thì giá

trị càng

tăng. Thƣ̣c hiê ̣n quy hoa ̣ch , kế hoa ̣ch đấ t đai là thƣ̣c hiê ̣n viê ̣c bố trí các khu đấ t ở
các lĩnh vực , các vùng để phát triển các ngành nghề khác nhau nhƣ nông nghiệp

,

công nghiê ̣p , xây dƣ̣ng , dịch vụ hoặc là chuyển các loại đất khác nhau sang mục
đích sƣ̉ du ̣ng khác nhau nên viê ̣c thay đổ i mu ̣c đích sƣ̉ du ̣ng đấ t là điề u tấ t yếu . Để
đa ̣t đƣơ ̣c mu ̣c đić h đó thì không thể không có công tác giải phóng mặt bằng . Đất đai
thuô ̣c sở hƣ̃u của Nhà nƣớc , Nhà nƣớc thống nhất quản lý , Nhà nƣớc giao quyền sử
dụng cho các tổ chức cá nhân , Nhà nƣớc có quyền định đoạt và thu hồi lại để phục
vụ cho mục đích an ninh quốc phòng , lơ ̣i ić h quố c gia , lơ ̣i ić h công cô ̣ng . Khi thu
hồ i đấ t Nhà nƣớc thƣ̣c hiê ̣n đề n bù bằ ng đấ t hoă ̣c bằ ng tiề n , trong đó đề n bù bằ ng

9


đấ t đai là cách tố t nhấ t để sƣ̉ du ̣ng đấ t đai hơ ̣p lý và hiê ̣u quả hơn ; hỗ trơ ̣ cho ngƣời
bị thu hồi tiếp tục canh tác sản xuất phục vụ đời số ng và nâng cao giá tri ̣của đấ t đai.
- Thƣ́ ba, công tác đề n bù giải phóng mặt bằng nhằ m đảm bảo quyề n lơ ̣i và
lơ ̣i ić h hơ ̣p pháp của cô ̣ng đồ ng cũng nhƣ của Nhà nƣớc.
Luâ ̣t Đấ t đai quy đinh
̣ “đấ t đai thuô ̣c sở hƣ̃u toàn dân do N hà nƣớc đại diện
chủ sở hữu ; Nhà nƣớc thực hiện quyền đại diện chủ sở hữu toàn dân về đất đai và
thố ng nhấ t quản lý Nhà nƣớc về đấ t đai” . Đất đai là tƣ liệu sản xuất đặc biệt ; vì vậy,
Nhà nƣớc nắm quyền quản lý v à quyền sở hữu, giao quyề n sƣ̉ du ̣ng cho các tổ chƣ́c ,

hữu” một loại quyền về tài sản đó là “quyền sử dụng đất”. Mặt khác, quyền sở hữu
tài sản của công dân là một quyền năng đƣợc pháp luật ghi nhận và bảo hộ, điều này
đã đƣợc khẳng định tại đạo luật gốc đó là Hiến pháp. Thật vậy, điều 12 Hiến pháp
1946 quy định: “Quyền sở hữu về tài sản của công dân Việt Nam đƣợc bảo đảm”.
Tiếp đó, tại Hiến pháp 1992, điều 58 cũng ghi nhận: “Công dân có quyền sở hữu về
thu nhập hợp pháp, của cải để dành, nhà ở, tƣ liệu sinh hoạt, tƣ liệu sản xuất.. .Nhà
nƣớc bảo hộ quyền sở hữu hợp pháp và quyền thừa kế của công dân”; Hiến pháp
sửa đổi năm 2013 cũng đã quy định: “Mọi ngƣời có quyền sở hữu về thu nhập hợp
pháp, của cải để dành, nhà ở, tƣ liệu sản xuất,...Quyền sở hữu tƣ nhân và quyền thừa
kế đƣợc pháp luật bảo hộ” (Khoản 1,2 - Điều 32 Hiến pháp 2013).
Nhƣ vậy, quyền sở hữu về tài sản hợp pháp của mọi cá nhân và tổ chức đƣợc
Hiến pháp ghi nhận và bảo hộ. Vì vậy, khi Nhà nƣớc thu hồi đất để sử dụng vào
mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng hay vì mục tiêu
phát triển kinh tế thì giá trị quyền sử dụng đất bị thu hồi và toàn bộ tài sản hợp pháp
gắn liền với đất bị thu hồi của ngƣời đang sử dụng đất sẽ đƣợc bồi thƣờng theo thời
giá thị trƣờng.
Thứ hai, căn cứ vào bản chất ƣu việt của nhà nƣớc ta. Nhà nƣớc Cộng hòa xã
hội chủ nghĩa Việt Nam, là Nhà nƣớc do nhân dân lao động thiết lập nên, đại diện
cho ý chí, nguyện vọng và lợi ích của nhân dân. Điều này đã đƣợc ghi nhận trong
Hiến pháp, các đạo luật về tổ chức bộ máy nhà nƣớc và các văn kiện của Đảng. Nhà
nƣớc theo đuổi sứ mạng cao cả và mang đầy tính nhân văn đó là phục vụ và chăm lo
cho lợi ích, sự phồn vinh của nhân dân, của xã hội. Về cơ bản, lợi ích của Nhà nƣớc
là đồng nhất với lợi ích của nhân dân. Vì vậy, Nhà nƣớc phải có trách nhiệm và
nghĩa vụ bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nhân dân. Mặt khác, để phát huy nội
lực, tinh thần đoàn kết dân tộc và khơi dậy lòng yêu nƣớc, sự tin tƣởng đồng thuận
của ngƣời dân vào Đảng, vào Nhà nƣớc, đóng góp hiệu quả vào sự nghiệp chấn
hƣng đất nƣớc, thì điều quan trọng là Nhà nƣớc phải biết tôn trọng và bảo hộ những
quyền lợi chính đáng của ngƣời dân. Khi quyền và lợi ích hợp pháp của ngƣời sử
dụng đất bị thiệt hại do việc thu hồi đất của Nhà nƣớc gây ra thì Nhà nƣớc phải có


chênh lệch quá lớn giữa đất nông nghiệp và đất phi nông nghiệp. Hơn thế nữa, vấn
đề đặt ra không đơn giản là tiền bồi thƣờng nhiều hay ít, mà là nhu cầu sống còn
của ngƣời nông dân cần có đất nông nghiệp để sản xuất, để duy trì cuộc sống đã
không thể là hiện thực. Đây là vấn đề lớn của xã hội trong tiến trình công nghiệp
hóa, hiện đại hóa, cần phải giải quyết nó một cách hài hòa để đảm bảo ổn định xã

12


hội.
1.2. Nội dung công tác bồi thường thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất
1.2.1. Bồi thƣờng thiệt hại
- Bồi thƣờng thiệt hại có nghĩa là trả lại tƣơng xứng giá trị hoặc công lao
động cho một chủ thể nào đã bị thiệt hại vì hành vi của một chủ thể khác mang lại.
Việc bồi thƣờng thiệt hại có thể vô hình hoặc hữu hình ( bồi thƣờng bằng tiền, bằng
vật chất khác…) có thể do các quy định của pháp luật điều tiết, hoặc thỏa thuận
giữa các chủ thể.
- Bồi thƣờng thiệt hại khi Nhà nƣớc thu hồi đất thực chất là giải quyết mối
quan hệ kinh tế giữa Nhà nƣớc, ngƣời đƣợc giao đất, thuê đất và ngƣời bị thu hồi
đất. Bồi thƣờng thiệt hại về đất phải đƣợc thực hiện theo quy định của Nhà nƣớc về
giá đất, về phƣơng thức thu hồi và hoạch toán. Việc bồi thƣờng thiệt hại về đất
không giống với việc trao đổi, mua bán tài sản, hàng hoá trên thị trƣờng. Nó vừa
đảm bảo lợi ích của ngƣời bị thu hồi đất, nhƣng đồng thời phải đảm bảo lợi ích của
Nhà nƣớc, của ngƣời nhận quyền sử dụng đất thu hồi, có nghĩa là phải giải quyết
hài hoà giữa các đối tƣợng tham gia.
- Bồi thƣờng khi Nhà nƣớc thu hồi đất là việc Nhà nƣớc trả lại giá trị quyền
sử dụng đất đối với diện tích bị thu hồi cho ngƣời bị thu hồi đất.
1.2.2. Hỗ trợ
Hỗ trợ khi Nhà nƣớc thu hồi đất là việc Nhà nƣớc giúp đỡ ngƣời bị thu hồi
đất thông qua đào tào nghề mới, bố trí việc làm mới, cấp kinh phí để di dời ngƣời

khâu chuẩn bị không đƣợc kỹ do sự bức bách về thời gian dẫn đến thiếu các điều
kiện tối thiểu.
- Chƣa có quy định tối thiểu về quyền và nghĩa vụ của ngƣời bị thu hồi đất
khi đƣợc bồi thƣờng ở khu tái định cƣ, nên ngƣời dân không biết mình có quyền và
nghĩa vụ gì. Họ không vào các khu tái định cƣ mà yêu cầu bồi thƣờng bằng tiền để
tự lo chỗ ở mới dẫn đến tình trạng thừa chỗ trong các khu tái định cƣ.
- Chƣa có quy định cụ thể về trách nhiệm của các bên có liên quan trong việc
xây dựng khu tái định cƣ, nên có tình trạng khoán trắng cho chủ dự án dẫn đến có
những công trình tái định cƣ chất lƣợng không đảm bảo.
Những tồn tại trên đây khó tránh khỏi trong quá trình công nghiệp hóa, hiện
đại hóa phát triển đất nƣớc, một khi các chính sách của Nhà nƣớc chƣa đồng bộ,

14


nhận thức của các cấp, các ngành về tái định cƣ chƣa đầy đủ.
* Vấn đề chuyển đổi nghề nghiệp
Đa số các hộ bị thu hồi đất sống bằng nghề buôn bán nhỏ và sản xuất nông
nghiệp, không có khả năng nghề nghiệp nhất định do đã thu nhập không ổn định.
Việc chuyển đổi nghề nghiệp cho những ngƣời bị thu hồi đất gặp rất nhiều khó
khăn. Trong những năm trƣớc đây, việc hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp không đƣợc các
chủ dự án quan tâm đã gây bất lợi cho đời sống của những ngƣời dân bị thu hồi đất mà
kế sinh nhai của họ là gắn liền với đất, nhiều dự án thực hiện công tác hỗ trợ việc làm
thông qua viện trợ bằng cách là cấp một khoản tiền nhất định. Khoản tiền này sẽ phát
huy tác dụng khác nhau: với ngƣời năng động hoặc có khả năng thì nó đƣợc đầu tƣ
sinh lợi, ngƣợc lại với một số ngƣời khác thì khoản tiền đã đƣợc tiêu dùng cho sinh
hoạt cá nhân trong một khoảng thời gian nhất định, sau đó dẫn đến hết tiền, thất nghiệp,
ảnh hƣởng đến cuộc sống gia đình và đã có những ngƣời mắc các tệ nạn xã hội. Vì vậy,
tạo công ăn việc làm để ngƣời dân bị thu hồi đất có thu nhập ổn định là trách nhiệm của
chủ dự án cũng nhƣ của cả ngƣời dân đƣợc hỗ trợ việc làm trong thời kỳ phát triển. Tạo

Tại Nghị định số 197/NĐ-CP ngày 03/12/2004 của Chính phủ về bồi thƣờng,
hỗ trợ khi Nhà nƣớc thu hồi đất; Nghị định số 69/2009/NĐ-CP ngày 13/8/2009 của
Chỉnh phủ về quy hoạch sử dụng đất, giá đất, thu hồi đất, bồi thƣờng, hỗ trợ và tái
định cƣ đã qui định cụ thể về chính sách bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ. Giao
nhiệm vụ cho các cơ quan chức chức năng nhƣ cấp tỉnh, huyện và xã trong công tác
giải phóng mặt bằng. Đó cũng là trách nhiệm của các cơ quan chức năng liên quan,
nghĩa vụ và quyền lợi của ngƣời bị thu hồi đất.
Hiện nay, công tác bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ đang gặp rất nhiều khó
khăn, do nhiều nguyên nhân và một trong những nguyên nhân chủ yếu nhất là thu
hồi đất nông nghiệp, là tƣ liệu sản xuất chính, làm ảnh hƣởng nhiều đến đời sống
của nhân dân, đất ở và nhà cửa, vật kiến trúc, cây cối hoa màu là tài sản lớn của
nhân dân. Việc bồi thƣờng, hỗ trợ chƣa tƣơng xứng với mức độ thiệt hại đã gây ra
nhiều bức xúc trong nhân dân. Từ đó đã có không ít trƣờng hợp không nhận tiền bồi
thƣờng, hỗ trợ, dẫn đến khiếu kiện kéo dài.
Việt nam cũng nhƣ nhiều nƣớc khác trên Thế giới việc bồi thƣờng thiệt hại
khi nhà nƣớc thu hồi đất là hiện tƣợng mà Nhà nƣớc phải đối mặt nhƣ một qui luật
tất yếu và phổ biến, không thể tránh khỏi. Đây là một vấn đề hết sức nhạy cảm,

16


phức tạp, tác động đến đời sống, kinh tế - xã hội.
1.4. Kinh nghiệm của một số nước và địa phương trong nước về công tác
bồi thường thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất
1.4.1. Kinh nghiệm Trung Quốc
Hiến Pháp Trung quốc quy định có 2 hình thức sở hữu đất đai: Sở hữu Nhà
nƣớc và sở hữu tập thể. Vì đất đai thuộc sở hữu Nhà nƣớc nên khi thu hồi đất, kể cả
đất nông nghiệp tùy từng trƣờng hợp cụ thể, Nhà nƣớc sẽ cấp đất mới cho các chủ
sử dụng bị thu hồi đất và bồi thƣờng cho các công trình gắn liền với đất bị thu hồi.
Về phƣơng thức bồi thƣờng. Nhà nƣớc thông báo cho ngƣời sử dụng đất biết

Thực hiện bồi thƣờng theo luật mới của Hàn Quốc theo ba giai đoạn:
Thứ nhất: Tiền bồi thƣờng đất đai đƣợc giám định viên công cộng đánh giá
trên tiêu chuẩn giá quy định. Giá quy định không dựa vào lợi nhuận khai thác do đó
có thể đảm bảo sự khách quan trong việc bồi thƣơng.
Thứ hai: Pháp luật có quy trình không gây thiệt hại nhiều cho ngƣời có
quyền sở hữu đất trong quá hình thƣơng lƣợng chấp thuận thu hồi đất. Quy hình
chấp thuận theo thứ tự là công nhận mục đích, lập biên bản tài sản và đất đai,
thƣơng lƣợng, chấp nhận thu hồi.
Thứ ba: Biện pháp di dời là một đặc điểm quan trọng. Nhà nƣớc hỗ trợ tích
cực về mặt chính sách đảm bảo sự sinh hoạt của con ngƣời, cung cấp đất đai cho
những ngƣời bị mất nơi cƣ trú. Đây là công việc có hiệu quả lôi cuốn ngƣời dân tự
nguyện di dời và liên quan rất nhiều tới việc giải phóng mặt bằng.
Đối với các đối tác kinh doanh để kiếm sống nhƣng không có tƣ cách pháp
nhân, các đối tác kinh doanh nông nghiệp thì ngoài biện pháp di dời còn ƣu tiên
cung cấp cho họ các cửa hàng hoặc khu kinh doanh.
Chế độ và luật giải phóng mặt bằng: theo luật sung công đất đai thì nếu nhƣ
đã trả tiền bồi thƣờng xong nhƣng không chịu di dời thì đƣợc xem nhƣ gây hại cho
lợi ích công cộng do đó phải thi hành cƣỡng chế giải tỏa, thực hiện quyền thi hành
theo luật thực hiện, thi hành hành chính và theo thủ tục pháp lệnh cảnh cáo. Thực
chất biện pháp giải phóng mặt bằng thƣờng bị ngƣời dân hoặc các ngƣời ở thuê
phản đối và chống trả quyết liệt gây ảnh hƣởng xấu đến xã hội cho nên tốt nhất là
phải có sự nghiên cứu tìm ra biện phát cho dân tự nguyện di dời là hay hơn cả.

18