BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI
------***------

TRẦN ANH TUẤN

KẾT HỢP PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC THEO DỰ ÁN VỚI HOẠT ĐỘNG
NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CHO HỌC SINH LỚP 11 PHẦN HÓA HỌC VÔ
CƠ TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

Chuyên ngành: Lí luận và Phương pháp dạy học môn Hoá học
Mã số: 60.14.01.11

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS. Đặng Thị Oanh

1

1


HÀ NỘI - 2015

2

2


MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài



3. Mục đích nghiên cứu
Kết hợp DHTDA với việc tổ chức hướng dẫn NCKH cho HS lớp 11 phần Hóa học
vô cơ THPT, nhằm nâng cao hứng thú học tập, góp phần rèn luyện kĩ năng NCKH, vận
dụng kiến thức lí thuyết vào thực tiễn cho HS THPT.
4. Nhiệm vụ nghiên cứu
-

Nghiên cứu tổng quan về cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn của phương pháp

DHTDA và hoạt động NCKH của HS THPT.
-

Nghiên cứu thực trạng việc DHTDA và công tác hướng dẫn HS NCKH ở một số

trường THPT tỉnh Lạng Sơn.
5. Khách thể , đối tượng và phạm vi nghiên cứu
5.1. Khách thể nghiên cứu
Quá trình dạy học môn Hóa học cho HS lớp 11 THPT.
5.2. Đối tượng nghiên cứu
Quá trình kết hợp phương pháp DHTDA với hoạt động NCKH bộ môn Hóa học cho
HS lớp 11 THPT.
5.3. Phạm vi nghiên cứu
Nội dung nghiên cứu được giới hạn trong chương trình môn Hóa học vô cơ lớp 11 và
tiến hành thực nghiệm sư phạm (TNSP) ở khối 11 trường THPT Việt Bắc, thành phố Lạng
Sơn, tỉnh Lạng Sơn.
6. Giả thuyết khoa học
Nếu kết hợp phương pháp DHTDA với tổ chức tốt tập huấn cho HS về hoạt động
NCKH, đồng thời với sự hướng dẫn của GV trong quá trình tiến hành đề tài nghiên cứu thì


CHƯƠNG 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC
THEO DỰ ÁN VÀ HOẠT ĐỘNG NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CỦA HỌC
SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
1.1. Quan điểm chỉ đạo về đổi mới phương pháp dạy học
1.1.1. Định hướng đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tiếp cận phát triển năng lực
Tại Hội thảo khoa học về “Quản lý dạy học chuyển từ tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng
lực, vấn đề và giải pháp” diễn ra tại Hà Nội, các nhà khoa học, chuyên gia, nhà quản lý giáo
dục đều cho rằng, cần phải thay đổi ngay phương pháp kiểm tra, đánh giá HS theo hướng
5

5


chú trọng năng lực của người học, nhất là tư duy sáng tạo, vận dụng giải quyết những vấn
đề trong cuộc sống.
1.1.2. Các năng lực cần hình thành và phát triển cho học sinh Trung học phổ thông
1.1.2.1. Năng lực chung
1.1.2.2. Năng lực đặc thù môn Hóa học [3]
1.2. Cơ sở lý luận và thực tiễn của phương pháp dạy học theo dự án
1.2.1. Khái niệm dạy học theo dự án
Có nhiều cách định nghĩa về DHTDA khác nhau. Theo định nghĩa của Bộ Giáo dục
Singapore “DHTDA là hoạt động học tập nhằm tạo cơ hội cho HS tổng hợp kiến thức từ
nhiều lĩnh vực học tập và áp dụng một cách sáng tạo vào thực tế cuộc sống” [4].
1.2.2. Đặc điểm của dạy học theo dự án
Theo [13] DHTDA có các đặc điểm sau:
Định
Định hướng
hướng hứng

hướng kĩ
kĩ năng
năng mềm
mềm

Cộng
Cộng tác
tác làm
làm việc
việc

Định
Định hướng
hướng sản
sản phẩm
phẩm

Tính
Tính tự
tự lực
lực cao
cao của
của HS
HS

Hình 1.1: Sơ đồ những đặc điểm của DHTDA
1.2.3. Vai trò của người dạy và người học trong dạy học theo dự án
Bài dạy
Thực tiễn cuộc sống
1.2.4. Các bước dạy học theo dự án

1.2.9. Điều kiện để thực hiện có hiệu quả dạy học theo dự án
1.3. Cơ sở lý luận và thực tiễn của hoạt động nghiên cứu khoa học
1.3.1. Đại cương về nghiên cứu khoa học
1.3.1.1. Khái niệm nghiên cứu khoa học
Khái niệm khoa học: Khoa học là hệ thống tri thức của sự vật, hiện tượng, quá trình
trong tự nhiên, xã hội và tư duy, mà những tri thức trong hệ thống này có được dựa trên
những nghiên cứu khoa học (chứ không phải dựa trên những kinh nghiệm). Khoa học còn bao
gồm hệ thống tri thức về những biện pháp tác động đến thế giới xung quanh làm biến đổi thế
giới đó phục vụ cho lợi ích của con người [28, tr.36].
1.3.1.2. Các đặc điểm của nghiên cứu khoa học
NCKH có các đặc điểm sau:

7

7


Tính
Tính mới
mới mẻ
mẻ

Tính
Tính kinh
kinh phí
phí

Tính
Tính cá
cá nhân

rủi ro
ro

Hình 1.3: Sơ đồ những đặc điểm của nghiên cứu khoa học
1.3.1.3. Phân loại nghiên cứu khoa học
1.3.2. Trình tự logic của nghiên cứu khoa học
NCKH, bất kể trong nghiên cứu khoa học tự nhiên, khoa học xã hội hoặc khoa học
công nghệ đều tuân theo một trật tự lôgic xác định, bao gồm các bước:

Lựa chọn chủ đề và đặt tên Xác
đề tài
định mục tiêu nghiên Xây
cứudựng luận điểm khoa
học minh luận điểm khoa học
Chứng

1.3.2.1. Lựa chọn chủ đề và đặt tên đề tài
1.3.2.2. Xác định mục tiêu nghiên cứu
1.3.2.3. Xây dựng luận điểm khoa học (tức giả thuyết nghiên cứu)
1.3.2.4. Chứng minh luận điểm khoa học (chứng minh giả thuyết)
1.3.3. Thu thập và xử lý thông tin
1.3.3.1. Phương pháp thu thập thông tin
1.3.3.2. Phương pháp xử lý thông tin
1.3.4. Trình bày luận điểm khoa học
1.3.4.1. Hình thức trình bày kết quả nghiên cứu
1.3.4.2. Thuyết trình kết quả nghiên cứu
8

8


-

Nội dung điều tra: điều tra về:
Đối tượng điều tra: các GV dạy môn Hóa học bậc THPT (24 GV);

-

Địa bàn điều tra: một số trường THPT tỉnh Lạng Sơn: Trường THPT Việt Bắc, Trường
THPT Chu Văn An, Trường THPT Đồng Đăng.
1.5.1.3. Kết quả điều tra
9

9


1.5.2. Thực trạng của hoạt động nghiên cứu khoa học
1.5.2.1. Mục đích điều tra
1.5.2.2. Nội dung - Phương pháp – Đối tượng – Địa bàn điều tra

-

Đối tượng điều tra: các GV dạy môn Hóa học bậc THPT (24 GV), và các HS lớp 11 bậc
THPT (64 HS);

-

Địa bàn điều tra: một số trường THPT tỉnh Lạng Sơn: Trường THPT Việt Bắc, Trường
THPT Chu Văn An, Trường THPT Đồng Đăng.
1.5.2.3. Kết quả điều tra
(1)

được sắp xếp vào chương 2 và chương 3 trong chương trình hóa học lớp 11 THPT, sau khi
đã nghiên cứu kiến thức về sự điện li ở chương 1.
2.1.1. Mục tiêu phần hóa học vô cơ lớp 11 Trung học phổ thông (Theo chuẩn kiến
thức kỹ năng)
2.1.2. Cấu trúc của chương trình
Chương trình môn Hóa học lớp 11 THPT vô cơ phần phi kim (N,P,C,Si) gồm 16 tiết
trong đó có 10 tiết lí thuyết, 4 tiết luyện tập, 1 tiết kiểm tra viết và 1 tiết thực hành.
2.1.3. Đặc điểm về phương pháp dạy học
Để quá trình dạy học đạt hiệu quả cao, GV cần phải lựa chọn, phối hợp các PPDH
một cách hợp lý. Các phương pháp có thể sử dụng trong dạy học gồm: phương pháp đàm
thoại, tìm tòi, nêu và giải quyết vấn đề, dạy học hợp tác, thảo luận nhóm, DHTDA và
phương pháp dạy học tích hợp .
2.2. Nguyên tắc và quy trình xây dựng dự án trong dạy học hóa học vô cơ lớp 11
Trung học phổ thông
2.2.1. Nguyên tắc lựa chọn các bài để thiết kế dự án
2.2.2. Quy trình thiết kế dự án
Bước 1: Xác định mục tiêu học tập
Bước 2: Lập kế hoạch đánh giá
Bước 3: Tổ chức cho HS học theo dự án
2.2.3. Đánh giá dự án
2.2.4. Phiếu học tập dự án

11

11


Để đánh giá một dự án, có thể dựa vào 10 tiêu chí trong phiếu đánh giá dưới đây.
Mỗi tiêu chí cho điểm từ 1 đến 5. Dự án đạt loại tốt khi có tổng điểm từ 40 – 50; khá: 30 –
40; đạt: 25 – 30; không đạt: dưới 25.

12


NHÓM 1: NHÀ LỊCH SỬ
Chủ đề: Giới thiệu về lịch sử và câu chuyện xoay quanh que Diêm
+ Lịch sử hình thành của que Diêm như thế nào?
+ Có những câu chuyện nào liên quan đến que Diêm?
+ Những điều thú vị và bài học rút ra từ câu truyện đó?
+ Hình thức trình bày, thuyết minh sản phẩm, ý tưởng của nhóm trước ban giám
khảo, tập thể lớp như thế nào?
NHÓM 2: NHÀ HÓA HỌC
Chủ đề: Cơ sở lí thuyết về Photpho
+ Phân tử photpho có cấu tạo như thế nào?
+ Tính chất vật lí của photpho là gì? photpho có những dạng thù hình nào?
+ Photpho có những tính chất hóa học nào? Vì sao photpho có những tính chất hóa
học đó?
+ Có thể dùng thí nghiệm nào để nghiên cứu tính chất hóa học của photpho?
NHÓM 3: NHÀ ẢO THUẬT
Chủ đề: Nghiên cứu và tiến hành các thí nghiệm
+ Sử dụng những thí nghiệm nào để nêu được tính chất của Photpho? (tác dụng với
kim loại và phi kim)
+ Tìm kiếm những thí nghiệm vui, biểu diễn ảo thuật liên quan đến que diêm.
+ Cần lưu ý những kĩ năng gì khi làm thí nghiệm, biểu diễn ảo thuật với que diêm?
NHÓM 4: KIẾN TRÚC SƯ
Chủ đề: Thiết kế các tác phẩm từ que diêm
+ Từ những que diêm sẵn có, HS thiết kế tạo nên những hình dạng và mô hình nào?
+ Tìm kiếm những mô hình để tạo ý tưởng ở đâu?
+ Thời gian hoàn thành công trình là bao lâu?
2. Đề xuất thực hiện
-Trên cơ sở các câu hỏi định hướng nội dung, HS trình bày chủ đề bằng các hình

6. Nội dung nghiên cứu
7. Phương pháp nghiên cứu
8. Đóng góp mới của đề tài
9. Em đã thực hiện đề tài này đến đâu và đã đạt được kết quả gì?
10. Trong quá trình thực hiện đề tài, em đã tham khảo tài liệu gì?
2.3.2.3. Đánh giá công trình nghiên cứu khoa học
Đánh giá công trình NCKH của HS là sự đánh giá liên tục, xuyên suốt quá trình thực
hiện.Việc đánh giá công trình NCKH của HS cũng căn cứ theo thang đánh giá của cuộc thi
Khoa học kỹ thuật dành cho HS trung học năm học 2013-2014, cụ thể dựa trên các tiêu chí sau:
Câu hỏi nghiên cứu (đối với dự án khoa học)/vấn đề 10 điểm
nghiên cứu (đối với dự án kỹ thuật)
Kế hoạch nghiên cứu và phương pháp nghiên cứu
Tiến hành nghiên cứu
Tính sáng tạo
Trình bày (gian trưng bày và trả lời phỏng vấn)
14

14

15 điểm
20 điểm
20 điểm
35 điểm


Tóm lại, quy trình triển khai hướng dẫn HS thực hiện hoạt động NCKH có thể được
tóm lược theo sơ đồ sau:

Tổ chức tập huấn, tuyên truyền về hoạt động NCKH


Mức 1
( 1 điểm )
15

Mức độ
Mức 2
( 2 điểm )

Mức 3
( 3 điểm )


1.Xác định vấn đề, nội dung, mục đích và câu hỏi NC
2.Lập kế hoạch nghiên cứu
3.Thu thập thông tin, rà soát tài liệu
4.Tổ chức nhóm NC và thực hiện NCKH
5.Thu thập số liệu, phân tích kết quả và đưa ra kết luận
6.Viết báo cáo và nghiệm thu đề tài
7.Công bố và trình bày báo cáo NCKH
2.4. Kết hợp dạy học theo dự án và hoạt động nghiên cứu khoa học cho HS
Trung học phổ thông
2.4.1. So sánh học theo dự án và hoạt động nghiên cứu khoa học của học sinh
2.4.2. Ý nghĩa, vai trò của việc kết hợp sáng tạo dạy học theo dự án với hoạt động
nghiên cứu khoa học cho học sinh
Năng lực, sự hiểu biết của các em chỉ có thể được hình thành, tích lũy dần qua quá
trình nghiên cứu, học hỏi, đòi hỏi các em phải đầu tư thời gian, công sức, trí tuệ để tìm tòi,
khám phá.
2.4.3. Vai trò của giáo viên và học sinh trong việc kết hợp phương pháp DHTDA
và hoạt động NCKH
2.4.4. Nguyên tắc của việc kết hợp dạy học theo dự án và hoạt động nghiên cứu


1 Thông tin cá nhân, nhóm tác giả đề tài
Nhóm thực hiện: Nguyễn Văn Nam lớp 11A1
Nông Xuân Hội

lớp 11A1

Vũ Thanh Nhàn

lớp 11A1

Học sinh trường THPT Việt Bắc – TP. Lạng Sơn – Lạng Sơn
Giáo viên hướng dẫn: Trần Anh Tuấn – GV Hóa học

2 Tên đề tài nghiên cứu/dự án
Biện pháp làm giảm ô nhiễm môi trường và độ độc hại của “than tổ ong” bằng
“than tổ ong sinh học”

3 Lí do chọn đề tài
Hiên tại, nhiều hộ dân cư từ nông thôn đến thành phố trên khắp cả nước vẫn tiếp tục
sử dụng bếp than tổ ong trong đun nấu, sưởi ấm

4 Mục tiêu nghiên cứu
Tìm hiểu thực trạng sản xuất và sử dụng than tổ ong trên địa bàn TP. Lạng Sơn,
nghiên cứu tác hại của than tổ ong đến môi trường và sức khỏe con người, đề xuất
biện pháp làm giảm ô nhiễm môi trường và tác hại của than tổ ong, cụ thể là sản
xuất và sử dụng “than tổ ong sinh học” để thay thế.

5 Giới hạn phạm vi nghiên cứu
Các cơ sở sản xuất, khu dân cư và hộ gia đình sử dụng than tổ ong tại TP. Lạng

18


Sau đây là một phần trong bài báo cáo đề tài của HS:
MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
2. Mục đích nghiên cứu
3. Nhiệm vụ nghiên cứu
4. Phương pháp nghiên cứu
5. Giới hạn phạm vi nghiên cứu
NỘI DUNG
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
1.1. Tổng quan về tình hình sản xuất và tiêu thụ than tổ ong trên địa bàn
TP. Lạng Sơn
Quy trình sản xuất than tổ ong
Chuẩn bị nguyên liệu Than bùn, than cám, mùn cưa, đất sét…

Trộn nguyên liệu

Nước thải, chất thải rắn

Đóng khuôn

khô và độ độc hại của than
1.3. Đề xuất giải pháp làm giảm ô nhiễm môiPhơi
trường

tổ ong
Do đó, nhóm nghiên cứu đề xuất thực hiện giải pháp sản xuất và sử dụng “than
Thành phẩm và tiêu thụ

Độ tro
(Ak,%)
Không lớn
hơn
42

Độ ẩm
(Wlv,%)
Không lớn hơn

Lưu huỳnh
(Skc, %)
Không lớn hơn

8

0,8

Nhiệt năng
(Qtlv, kcal/kg)
Không nhỏ

Cường độ chịu

hơn
4000

hơn
3


1
2
3
4
5

Chỉ tiêu

Đơn vị

1994
V1
Đạt
0,51
3,0
0,075
0,27

V2
Đạt
0,53
3,1
0,076
0,29

V3
Đạt
0,48
2,98
0,074

0,14

< 0,5
< 3,0
< 0,08
< 0,5


V3: Viên than lấy mẫu tại cơ sở sản xuất P. Đông Kinh
V4: Viên than tổ ong sinh học lấy mẫu lần 1
V5: Viên than tổ ong sinh học lấy mẫu lần 2
2.3.2 Thảo luận
Các viên than lấy tại các cơ sở sản xuất cho kết quả hàm lượng Lưu huỳnh và
Nitơ có trong viên than còn khá cao.
a Giá trị SO2
Từ đó giảm thiểu đáng kể mức độ độc hại của SO 2 đối với cơ thể con người.
Việc sử dụng nguyên liệu gỗ vụn và xử lý bởi lò đốt là hoàn toàn cần thiết. Khi đốt,
một phần hàm lượng Lưu huỳnh có trong gỗ đã bay ra cùng với hơi nước.
b Giá trị CO
Than sinh học đã xử lý có hàm lượng Cacbon cao, dễ cháy hơn nên hàm lượng khí
CO đã giảm đáng kể. Từ đó có thể thấy việc xử lý than và công nghệ đốt là hoàn toàn
hợp lý.
c Giá trị NO2
Nguyên nhân cũng là do trong than thông thường được làm chủ yếu từ than bùn
hoặc than cám. Mà ta đã biết, đó là sản phẩm của hóa thạch, nên trong than còn rất
nhiều tạp chất gây nên hàm lượng chứa N còn cao hơn than sinh học.
d Bụi than
Do lượng tạp chất còn nhiều nên than thông thường có phần nhỉnh hơn một chút
về hàm lượng bụi so với than sinh học.
Kết luận chung

ong sinh học”. Chúng tôi cũng đã đưa ra một số hình ảnh của nhóm nghiên cứu khi thực
hiện đề tài.

22

22


CHƯƠNG 3
THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
3.1. Mục đích và nhiệm vụ của thực nghiệm sư phạm
3.1.1. Mục đích của thực nghiệm
3.1.2. Nhiệm vụ của thực nghiệm
3.1.2.1. Tổ chức cho học sinh học theo dự án
3.1.2.2. Tổ chức cho học sinh nghiên cứu khoa học
3.1.3.Các công cụ đánh giá
3.2. Kế hoạch và kết quả thực nghiệm sư phạm của tổ chức dạy học theo dự án
3.2.1. Chọn đối tượng và địa bàn thực nghiệm

•

Địa bàn thực nghiệm tại trường THPT Việt Bắc – TP. Lạng Sơn.

•

Thời gian thực nghiệm là học kì 2 năm học 2014 - 2015
3.2.2. Tiến hành thực nghiệm

• Bước 1: Chọn LTN, LĐC.
LTN: lớp 11A1 có số học sinh 32 do GV Trần Anh Tuấn dạy

3
4
5
6
7
8
9
10

Số HS đạt điểm xi

% số HS đạt điểm xi

ĐC
0
0
1
1
4
6
9
6
3
1
0
31

ĐC
0.000%
0.000%

9,375%
12,5%
25%
25%
18,75%
6,25%
3,125%
100,00%

% số HS đạt điểm xi
trở xuống
ĐC
0,000%
0,000%
3,225%
6,45%
19,35%
38,7%
67,73%
87,08%
96,76%
100,00%
100,00%

TN
0,000%
0,000%
0,000%
0,000%
9,375%

%Giỏi


Tổng

ĐC

31

19,35%

48,38%

29,04%

3,23%

TN

32

9,375%

37,5%

43,75%

9,375%

Bảng 3.2: Tổng hợp phân loại HS theo kết quả điểm bài kiểm tra

Để đánh giá, kiểm tra những hiệu quả khác của phương pháp DHTDA ở HS, chúng
tôi tiến hành phát phiếu điều tra cho 32 HS của LTN.
3.3.1. Chọn đối tượng và địa bàn thực nghiệm
Chúng tôi lựa chọn đối tượng thực nghiệm là học sinh THPT lớp 11.
Địa bàn thực nghiệm tại trường THPT Việt Bắc – TP. Lạng Sơn
Thời gian thực nghiệm: Học kỳ 2, năm học 2014-2015
3.3.2. Đánh giá đề tài
25

25