ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
KHOA TRIẾT HỌC
-------------------

BÁO CÁO KHOA HỌC
Đề tài:
LỄ CẤP SẮC CỦA DÂN TỘC DAO ĐỎ VÀ MỘT SỐ Ý NGHĨA NHÂN
SINH
(QUA TRƯỜNG HỢP Ở XÃ THÁI HỌC, HUYỆN NGUYÊN BÌNH, TỈNH
CAO BẰNG)

Giảng viên hướng dẫn: PGS.TS. ĐỖ THỊ HÒA HỚI
Sinh viên: Lý Tòn Nhất
Trần Thị Thắm
Lớp:

K58- Triết Học
Hà Nội – 03/1016

1


LỜI CẢM ƠN
Để có thể hoàn thành bài báo cáo khoa học về “Lễ cấp sắc của người Dao Đỏ
và một số ý nghĩa nhân sinh” là một quá trình đòi hỏi sự dày công tìm tòi, khám
phá và nghiên cứu tài liệu, nhiều nhóm Dao khác nhau... Vì vậy, ngoài sự nỗ lực
của bản thân, chúng tôi xin được gửi lời cảm ơn chân thành nhất tới cô PGS.TS.
ĐỖ THỊ HÒA HỚI đã hướng dẫn đề tài cho chúng tôi tạo điều kiện cung cấp cho
chúng tôi những tư liệu quý báu.
Tuy nhiên vì điều kiện thời gian có hạn, cùng những hạn chế về mặt kiến thức

HUYỆN NGUYÊN BÌNH, TỈNH CAO BẰNG)
A. PHẦN MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Dân tộc Dao phân bố chủ yếu ở các tỉnh vùng cao biên giới phía Bắc Việt Nam
như Cao Bằng, Hà Giang, Tuyên Quang, Lạng Sơn. Dân tộc Dao có nhiều nhóm
địa phương, như: Dao Quần trắng, Dao quần chẹt, Dao Tiền, Dao Thanh Y, Dao
Lô Gang, Dao Đỏ...và có nhiều tên gọi khác: Mán, Động, Trại, Đại Bản, Tiểu Bản.
Việt Nam ta với 54 tộc người anh em là 54 bản sắc văn hóa khác nhau, đã tạo
nên bản sắc của dân tộc Việt Nam vừa đa dạng và độc đáo. Trong đó, dân tộc Dao
là một trong những dân tộc thiểu số có dân số đứng thứ 9, sinh sống chủ yếu là
vùng đồi núi. Trong quá trình tồn tại và phát triển của mình, người Dao đã sáng tạo
ra những giá trị văn hóa vô cùng đặc sắc. Đó là một nền “Văn hóa núi rừng” đậm
đà bản sắc góp phần làm cho nền văn hóa Việt Nam thêm phong phú đa dạng. Dân
tộc Dao lưu giữ khá nhiều phong tục hay, độc đáo trong đó có lễ cấp sắc, đối với
đồng bào Dao, lễ cấp sắc là rất quan trọng. Trong quá trình lao động sinh sống,
người Dao đã tiếp thu hiểu biết thêm về ý nghĩa của lễ cấp sắc. Lễ cấp sắc của
người Dao đỏ ở xã Thái Học là một sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng quan trọng làm
nên nét đặc sắc trong văn hóa người Dao, đồng thời trong đó cũng chứa đựng
những ý nghĩa nhân sinh cao cả.
Do vậy trong khuôn khổ Hội thảo Khoa Học sinh viên nhóm nghiên cứu đã
mạnh dạn chọn đề tài “Lễ cấp sắc của dân tộc Dao đỏ và một số ý nghĩa nhân
sinh (Qua trường hợp cụ thể ở xã Thái Học, huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao
4


Bằng)”. Nhằm mục đích góp phần làm rõ một nét giá trị văn hóa của một nhóm
người Dao nhất định mà mình có điều kiện tìm hiểu.
2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
Việc nghiên cứu về dân tộc Dao ở Việt Nam, đã có nhiều công trình nghiên
cứu đề cập đến các lĩnh vực khác nhau trong đời sống kinh tế, văn hóa, xã hội của

Bình, tỉnh Cao Bằng
Phạm vi khảo sát: thực hiện tại các xóm của Xã Thái Học nơi mà 100% dân số
xã là người Dao đỏ.
5. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
Cơ sở lý luận để thực hiện đề tài: Dựa trên phương pháp luận của chủ nghĩa
duy vật biện chứng, duy vật lịch sử để xem xét đánh giá các sự vật, hiện tượng
trong quá trình nghiên cứu những vấn đề lễ tục của văn hóa tộc người, đồng thời
chỉ ra ý nghĩa nhân sinh.
Phương pháp nghiên cứu: nghiên cứu đề tài này được thực hiện bằng nhiều
phương pháp khác nhau. Trong đó người viết chủ yếu sử dụng các phương pháp
khảo sát, điền dã dân tộc học qua khảo sát thực tế, quan sát thu thập tài liệu tại địa
phương; tiến hành điều tra xã hội học, phỏng vấn các thầy cúng ,… Bên cạnh đó
còn sử dụng các phương pháp triết học giá trị, triết học trên cơ sở tài liệu sẵn có từ
các nguồn sách báo, tạp chí trong các thư viện và nguồn tài liệu từ mạng internet,

6


văn phòng truyền thống trường Đại học Khoa Học Xã Hội-Nhân Văn để khái quát
chỉ ra một số giá trị nhân sinh qua lễ cấp sắc.
6. Đóng góp của đề tài
Đề tài nhằm cung cấp thêm tư liệu hiểu biết về nhân sinh quan về người Dao
đỏ tại xã Thái Học.
Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng bổ sung làm tài liệu tham khảo trong
việc nghiên cứu giá trị nhân sinh trong văn hóa Dao nói chung và với nhóm Dao
đỏ tại các địa bàn xã Thái Học
7. Bố cục của đề tài nghiên cứu
Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của đề tài
được thực hiện trong 2 chương và 7 tiết




trước cho đến ngày nay. Thứ hai do đường xá đi lại khó khăn , những người tri
thức mang chữ về bản cũng rất khó khăn , đây cũng là một phần ảnh hưởng đến
trình độ dân trí người dân ở đây.
1.1.3. Khái quát về đời sống văn hóa ở xã Thái Học
Như chúng ta đã biết mỗi một dân tộc có một nền văn hóa riêng và phong phú ,
đa dạng. Dân tộc Dao đỏ cũng vậy nền văn hóa cũng rất đa dạng , mỗi một nhóm
Dao lại có một phong tục tập quán mang giá trị văn hóa riêng , với người Dao đỏ ở
xã Thái Học cũng có những phong tục có giá trị nhất định có thể lưu giữ từ đời này
đến đời khác mai sau và mãi mãi. Đối với nhóm Dao đỏ xã Thái Học, huyện
Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng về các phong tục tập quán như lễ cưới , lễ cấp sắc, lễ
ăn hỏi… vẫn giữ được nét truyền thống chưa có sự thay đổi nhiều mặc dù hiểu biết
của con người đã cao hơn.
1.2.

Tên gọi lễ cấp sắc và một số quy định trong lễ

1.2.1. Tên gọi của lễ cấp sắc
Tộc người Dao nói chung và Dao đỏ nói riêng, trong quá trình hoạt động lao
động sinh sống đã hình thành và lưu giữ được nhiều phong tục giá trị văn hóa như :
Đám ma, lễ cưới hỏi , lễ cấp sắc….Trong đó lễ cấp sắc là một trong những nghi lễ
lớn nhất và được người Dao đỏ rất coi trọng. Về tên gọi của nó vẫn còn là vấn đề
phức tạp, gây nhiều tranh luận . Tên gọi “lễ cấp sắc” được chủ yếu các nhà dân tộc
học sử dụng. Thuật ngữ này xuất phát từ chỗ cho rằng người được cấp sắc là người
trải qua lễ cấp sắc, được thầy cúng cho một bản sắc ghi bằng chữ Nôm Dao với nội
dung là lai lịch của người thụ lễ, lý do thụ lễ, các điều giáo huấn… Bản sắc này
giống như “chứng chỉ” cho phép người đã qua cấp sắc được cúng bái hoặc chữa
bệnh, chính thức được công nhận là người đã trưởng thành và có một vị thế nhất
định trong cộng đồng đó. Ngoài tên “cấp sắc”, còn có xuất hiện một số tên gọi



1.2.2. Một số các quy định trong lễ cấp sắc
Trong các lễ khác của người Dao đỏ đều có các quy định riêng nhưng thực hiện
đúng như các quy định đưa ra thì ít khi thực hiện được. Còn đối với các quy định lễ
cấp sắc thì người Dao đỏ rất tôn trọng và luôn thực hiện đúng , vì mọi người cho
đó là vận mệnh cả cuộc đời mình và một điều đặc biệt nữa là những quy định đó
không phải là một quy định bình thường (quy định rất linh) nếu ai vi phạm thì
người đó tất yếu phải nhận lấy hậu quả từ thần linh cúng bái. Do vậy ở nghi lễ này
ở cả thầy cấp sắc lẫn người được cấp sắc đều phải tuân theo các quy định cụ thể
như sau:
Quy định với thầy cấp sắc
Những thầy cấp sắc khi được một gia đình tổ chức làm lễ cấp sắc sau khi đã
nhận lời làm vào ngày tháng thời gian cụ thể thì đều phải tránh những điều như
sau.
Thứ nhất là gần đến ngày làm lễ cấp sắc các thầy cúng cần phải trai giới trong
thời gian một tuần cần tuyệt đối tuân thủ . Phải kiêng điều này vì người dao quan
niệm rằng chính điều này sẽ dẫn đến làm lễ không linh (kết quả không tốt).
Thứ hai là trong thời gian diễn ra lễ thì tuyệt đối không trêu gái, không đánh
bài bạc, không văng tục , cãi nhau . Đặc biệt là những con lợn chuẩn bị cho lễ được
thịt ,đánh tiết canh để sẵn nhưng chưa được phép ăn nếu con lợn đó chưa được đưa
lên cúng bái tổ tiên.
Thứ ba là nếu gia đình mình có thờ cùng tổ tiên với gia đình người được cấp
sắc thì cả gia đình nhà thầy đều phải chịu kiêng 21 ngày không quan hệ tình cảm
nam nữ , chặt cây, kiêng ít hơn 28 ngày so với người cấp sắc.

11


Quy định với người cấp sắc

sạch.
Hai là kiêng 49 ngày không được phép chặt cây, chỉ được phép chặt bỏ đi
những dây leo trên thân cây. Người Dao quan niệm đây là việc làm tốt loại bỏ
những cái xấu để cái tốt phát triển để bảo vệ sự sống.
Ba là kiêng 21 ngày không cầm kim khâu( dành cho nữ) và 49 ngày vợ chồng (
nam nữ) không có quan hệ tình cảm với nhau.
Thứ tư là sau khi cấp sắc xong và mãi về sau này phải kiêng một điều rất quan
trọng đó là không được thịt chó , thịt chó vẫn được ăn nhưng tuyệt đối ăn không
được nói đó là món thịt chó mà gọi nó là một món ăn khác như là vịt hay bò...
( điểm này rất quan trọng hiện tại thì tôi đã được chứng kiến một số người không
tin tưởng sau khi làm lễ xong một thời gian sau họ nghĩ đó là điều bình do vậy họ
thịt chó ăn nói thoải mái , nhưng chỉ sau vài hôm hoặc ngay hôm sau lập tức bị đau
răng, ốm yếu , lần một như thế có thể không tin nhưng nhiều lần mà đều như vậy
với nhiều người thì điều đó là thật. Cứ mỗi lần ai vi phạm điều này đều bị như vậy
và phải gọi thầy cúng tiếp tục về giải thì mới khỏi được bệnh đau răng này
Các Quy định về lễ vật cúng tế, thời gian, địa điểm của lễ cấp sắc.
Để thực hiện được lễ cấp sắc từ 3 đèn cho đến bậc cao là “Tẩu sai” thì lễ vật
cúng tế phải chuẩn bị rất nhiều. Các lễ vật cúng tế chủ yếu là : lợn, gà , gạo, rượu,
giấy . Quy định với những vật này đều phải chuẩn bị sao cho đầy đủ không được
phép vay mượn người khác. Đối với thời gian và địa điểm diễn ra lễ cấp sắc sẽ phụ

13


thuộc vào những gia đình cùng nhau tổ chức thực hiện lễ cấp sắc, thời gian có thể
diễn ra vào tháng 11,12 hoặc tháng giêng đầu năm (còn phụ thuộc một phần là xem
được ngày lành tháng tốt). Địa điểm diễn ra lễ thì thường sẽ chọn nhà nào phù hợp
tổ chức làm lễ và chọn một nơi khô thoáng làm sàn cho việc lên sàn.
1.3.


nhìn thấy (chứng kiến), đặc biệt là khi làm bài nghiên cứu này tôi nhận được sự
trợ giúp của các thầy cúng (sư phụ) trước đây đã từng làm cho gia đình tôi và một
số gia đình khác) với những ý kiến đóng góp chia sẻ và nói về quá trình diễn ra
được một lễ cấp sắc thì cho thấy lễ diễn ra rất nhiều công đoạn bao gồm nhiều
phần khác nhau liên tiếp nhau. Nhưng để tóm gọn lại có thể chia tiến trình diễn ra
nghi lễ gồm có 3 phần:
Phần thứ nhất là phần Mở đầu của lễ cấp sắc : bao gồm nhiều phần nhỏ như
thầy cúng đến nhà, đưa trò đi ngủ, cắm cây trúc , mặc áo, treo tranh. Sau đó đi vào
nghi lễ chính.
Phần thứ hai là phần lên sàn: bao gồm thầy cúng gọi trời, gọi trò lên, xuống
nửa thang, bêu iến (nghĩa là trao sức mạnh , lời nguyền), múa truyền thống, lễ Pút
Tồng trên đường về nhà gần đến nhà.
Phần cuối cùng là phần giải tán lễ , tuyên bố kết thúc
Đối với phần mở đầu phần này chiếm tương đối nhiều thời gian. Trong tổng số
thời gian diễn ra lễ thì phần này chiếm lấy một nửa, sau khi các sư phụ (thầy cúng)
đến gia đình làm lễ họ bắt đầu thực hiện chào hỏi tổ tiên và treo các túi đựng tranh
lên bàn thờ. Thời gian tiếp các thầy cúng và mọi người đến xem cùng gia đình sẽ
nghỉ ngơi chuẩn bị cho một bữa cơm ăn thật no. Khi cơm đã xong công việc của
nghi lễ bắt đầu diễn ra:

15


Đầu tiên các thầy cúng cùng với những người thầy phụ giúp mình sẽ viết
những trang sách cho việc làm lễ bằng chữ Nho, Thầy bếp chuẩn bị thịt mổ lợn để
cúng tế . Mọi việc sau một thời gian đã xong xuôi thì thầy cúng chính (thầy cấp
cao nhất) sẽ cúng mở đầu với ý nghĩa là tẩy đi những dơ bẩn những điều xấu trong
nhà ra bên nhằm cho nghi lễ diễn ra tốt đẹp nhất. Khâu thiếp theo các thầy cúng sẽ
trang trí bàn cúng, treo tranh thờ. Công việc cho Thầy bếp lúc này là để 2 bàn
cúng ở gian giữa của nhà đối diện với cửa chính, trên bàn cúng có một bát hương,

bốc một ít gạo ở bàn cúng và cầu khấn âm binh cùng các thần ma của các thầy cấp
sắc cho mình trước đây rồi dùng tay hất về phía người thụ lễ, người thụ lễ có
nhiệm vụ nâng vạt áo để hứng. Hai thầy cúng tiếp tục quay lại bàn cúng mỗi thầy
ngậm lấy một ít nước hương bưởi trong mồm rồi đạp chân phải phun nước về phía
những người đang ngồi thụ lễ hô lấy các câu thần chú thật to. Sau khi thực hiện
xong các nghi lễ trên, người thụ đèn được coi là “người lớn” bởi vì anh ta được thụ
đèn, được cấp âm binh và các vật dụng để cúng bái, đặc biệt là mang pháp danh và
có ma tổ sư của nghề cúng phù trợ giúp đỡ.
Bước cúng Bàn Vương ông tổ người Dao. Đầu tiên là bày bàn cúng, làm lễ
cúng mời các bậc tổ tiên và Bàn Vương đến dự lễ. Sự chuẩn bị được bắt đầu bằng
việc thịt 2 con lợn và làm sạch để bày lên bàn cúng, cắt giấy bản để làm tiền âm
phủ. Bàn để cúng Bàn Vương được đặt ở trong nhà nơi đối diện với cửa chính chỗ
sát vách ngăn giữa gian khách và gian buồng, còn bàn cúng thứ hai thì đặt ngay
trước bàn thờ tổ tiên. Các lễ vật đặt trên bàn cúng gồm có một con lợn móc hàm
chưa luộc, để úp sấp trên bàn, 5 chén nhỏ rót rượu, 1 bát nước lã, 1 bát gạo, 1 bát
hương và nhiều tiền âm phủ. Khi chuẩn bị xong thày cúng thứ nhất mặc lễ phục
mời bậc thần linh và tổ tiên đến dự lễ. Đồng thời những người tham gia cấp sắc
đứng thành hàng ở phía sau thầy cúng để vái chào các bậc tổ tiên và thần linh.
Tiếp theo là hát và đọc thơ cho các bậc tổ tiên nghe. Người ta đặt thêm một bàn

17


cúng ở gần bàn cúng Bàn Vương để bày 4 bát thịt chín (chủ yếu là dùng lòng mề
gà) , 1 chai rượu,4 chiếc bát cơm,4 đôi đũa và 1 quyển sách cúng. Hai thầy cúng
chủ trì, thày cúng múa và 3 người đàn ông khác được mời đến ngồi vào bàn đọc
thơ được ghi chép trong quyển sách cúng. Quá trình này kéo dài khoảng 4 giờ đến
5 giờ hồ tùy vào số lượng người thăm gia làm lễ đông hay ít. Sau khi cúng cầu các
bậc tổ tiên và các thần linh phù hộ cho gia đình, đốt vàng mã và đưa tiễn thần linh
thì kết thúc lễ cúng Bàn Vương, đồng thời chuyển sang phần tiếp theo.

xuống, lúc này tất cả các thầy cúng trên sàn cùng nhau đọc những bài văn dài,
những điều tốt, những lời được cho là sức mạnh của thần linh giúp con người ,
những lời tuyên bố chín chắn, những quy định dành cho con người. Khi đọc gần
xong các thầy sẽ thả các đồ vật từ trên sàn xuống cho từ trò một cho đến tất cả đều
được nhận hết, hai thầy chính sẽ đứng ra đọc thêm một bài văn dài 3-4 trang giấy
với mục đích là tuyên bố tất cả mọi điều sẽ trở thành hiện thực , đồng thời khuyên
mỗi con người phải tôn trọng nó , làm đúng trách nhiệm bổn phận của mình. Ví
dụ : Trong giai đoạn đọc lời cúng này theo các thầy cúng có một quan niệm rất tiêu
biểu và họ tin ở điều đó , rằng sau khi làm lễ cấp sắc với những đôi vợ chồng đã
ngồi quỳ dưới sàn, thì các thầy cúng sẽ thông báo với thần linh , với trời đất , tổ
tiên chính thức họ là vợ chồng của nhau. Và người Dao đỏ có quan niệm rằng qua
lễ cấp sắc sau khi đã tuyên bố như thế thì họ sẽ không thể bỏ nhau được , không
thể cưới thêm một vợ hoặc một chồng khác , vì có bỏ nhau đi lấy người khác đi
nữa nhưng sau khi chết thì linh hồn vẫn tìm về với người trước đây đã cùng mình
quỳ dưới sàn tuyên bố là vợ, là chồng , họ cho rằng thần linh, trời đất chứng giám
điều đó nên linh hồn không thể vi phạm điều đó được. Do vậy, hiện nay người Dao
đỏ chúng tôi có một số rất nhỏ phải sống trong cô đơn vì quá tin tưởng vào những
điều giáo huấn trong lễ cấp sắc . Chẳng hạn một người vợ khoảng 25 tuổi, chồng vì
ko may mắn phải lìa cuộc sống, nếu cô gái đó đã trải qua lễ cấp sắc cùng với chồng

19


của mình thì gần như không mấy ai để ý đến , tìm đến xây dựng lại gia đình cùng
cô ta và ngược lại.
Như vậy phần lên sàn đến đây đã kết thúc , mọi người dọn dẹp đi về nhà chuẩn
bị cho phần tiếp theo . Nhưng trên đường đi về nhà, còn có một mục nhỏ nữa cũng
rất quan trọng đó là khi về gần đến nhà các thầy cúng sẽ làm lễ “Pút Tồng” cho các
học trò của mình . Trên đường về sẽ có những bếp lửa được đốt sẵn cho các thầy
để các thầy đọc thần chú Pút Tồng cho học trò của mình (phần này sẽ có những

trong dòng tộc, có pháp danh riêng cho mình, thuận lợi cho mọi công việc làm của
mình với tổ tiên như thắp hương, cúng bái…
Như vậy, sự chuẩn bị qua các bước của một lễ cấp sắc rất phức tạp, nó gồm rất
nhiều nghi lễ nhỏ, yêu cầu và đòi hỏi rất cao, đòi hỏi cần thực hiện nghiêm ngặt,
thiêng liêng, nghiêm trang trong tiến trình diễn ra lễ. Đồng thời, mỗi nghi lễ cấp
sắc diễn ra với các điệu nhảy thể hiện sự tổng hòa của các loại hình nghệ thuật như
âm nhạc, múa trong nghi thức tôn giáo bản địa. Các nghi lễ thể hiện đặc thù, đặc
trưng văn hóa của người Dao đỏ, làm phong phú thêm tinh hoa truyền thống của
cộng đồng 54 dân tộc Việt Nam nói chung và cũng có những ý nghĩa nhất định ,
mang giá trị văn hóa riêng của một nhóm người Dao đỏ xã Thái Học nói riêng.

21


Chương 2: MỘT SỐ GIÁ TRỊ VĂN HÓA , Ý NGHĨA NHÂN SINH THỂ
HIỆN QUA LỄ CẤP SẮC Ở XÃ THÁI HỌC.
2.1.

Quan niệm về sự trưởng thành con người.
Con người khi chuyển sang tuổi trưởng thành được đánh dấu bởi các dấu hiệu

thay đổi về thể chất trong cơ thể, thay đổi về tính cách và đánh dấu bởi một nghi lễ
theo tập tục truyền thống của dân tộc. Đối với dân tộc Dao đỏ thì họ cho rằng bước
sang giai đoạn trưởng thành, các cô gái bắt đầu biết quan tâm nhiều đến thêu thùa,
may mặc, trang điểm để làm đẹp cho mình, biết e thẹn trước người khác giới, nói
năng e dè, kín đáo. Còn các chàng trai không còn mải mê chơi cù, đánh đáo mà đã
biết đi chơi chợ, chơi hội hè, tập thổi sáo, tập hát những bài hát giao duyên truyền
thống để đối đáp trong các ngày hội… Ngoài những dấu hiệu về tâm sinh lý nói
trên, người Dao nói chung và người Dao đỏ nói riêng còn có một lễ tục đánh dấu
sự trưởng thành của các chàng trai đó là thực hiện lễ tục cấp sắc. Lễ cấp sắc chính

thổ địa, thần lúa gạo… Ngoài ra còn có các loại ma và tổ tiên sau khi qua đời đều
tồn tại linh hồn.
Đối với người Dao đỏ dù chưa được cấp sắc nhưng từ nhỏ đã được bố mẹ anh
chị dạy bảo cần phải tránh không làm dơ bẩn, ăn uống mất vệ sinh, đặc biệt là
người nhỏ tuổi hơn khi mời người lớn ăn như hoa quả, thức ăn phải đảm bảo sạch
sẽ, không bị bẩn vì người Dao quan niệm rằng tất cả những hành động đó sẽ có
ông trời chứng giám, vi phạm nhiều sẽ phải chịu sự trừng phạt. Do vậy cho đến
ngày nay người Dao chúng tôi luôn sợ nhất ba vị thần tối cao là: Ông trời, Thần
Sấm, Thần Sét, luôn có ý thức tránh sự ô nhiễm về thức ăn.
Mặc dù cho rất nhiều loại thần linh và ma nhưng người Dao phân ra làm hai
loại: tà và lành. Những thần linh và ma là lành khi giáng phúc lành, giúp đỡ con
người, gia súc như thần lúa gạo, thổ công, thổ địa. Loại ác là những con ma thường
tác quái với con người, làm hại vật nuôi và cây trồng như ma núi, ma sông, ma
23


suối, ma của những người chết không bình thường. Như vậy để đảm bảo cho cuộc
sống an cư người Dao phải cúng tế cầu nguyện các thần linh và ma lành che chở,
làm lễ trừ bỏ ma ác. Nhưng chỉ có những người sau lễ cấp sắc mới có thể tiến hành
các lễ như thế. Xong lễ cấp sắc, người thụ lễ được cấp các loại dụng cụ dùng để
cúng bái, các thủ thuật để xin sự che chở từ ma lành, các loại âm binh bảo vệ người
được cấp sắc hoặc các thủ thuật phòng trừ tà ma. Vậy nên con người cần phải khép
mình tuân theo các chuẩn mực, quy tắc trong xã hội mới có thể được làm lễ cấp sắc
để được coi là đã trưởng thành, đủ tư cách, năng lực đảm nhận trách nhiệm làm
người.
Trong Lễ cấp sắc còn quan niệm về cái chết của con người. Họ cho rằng con
người sinh ra vào giờ phút , ngày tháng năm nào sẽ được trời ghi lại và quyết định
đến vận mệnh sống chết cùng với những kiếp nạn của con người. Cuộc đời con
người chấm dứt là do trời ban không ngoại trừ kể cả bệnh tật , họ cho đó chính là
số phận của con người. Đồng thời người Dao luôn quan niệm và tin vào cái chết

ở những lời hát, nói, điều răn dạy, trong điều giáo huấn tuyệt đối người thụ lễ
kiêng kị làm không làm việc ác. Chẳng hạn các điều cấm và những điều nguyện:
Đối với các điều cấm:
Cấm con người không giết sinh giới
Cấm con không được chửi thần trời, đất, mặt trăng.
Cấm con không ham sắc, ham tài.
Cấm con không gian dâm.
Cấm con không trọng giàu, khinh nghèo.

25