VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

LẠI VĂN BỔNG

GIÁO DỤC CHÍNH TRỊ TƯ TƯỞNG CHO HỌC SINH
PHỔ THÔNG TRUNG HỌC - GIÁO DỤC THƯỜNG
XUYÊN TỪ THỰC TIỄN HUYỆN CHƯƠNG MỸ,
THÀNH PHỐ HÀ NỘI

Chuyên ngành: Chính trị học
Mã số: 60 31 02 01
LUẬN VĂN THẠC SĨ CHÍNH TRỊ HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS.VŨ MẠNH TOÀN

HÀ NỘI, 2016

HÀ NỘI - năm


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi.
Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực, bảo đảm tính khách
quan, khoa học và có nguồn gốc rõ ràng.

Tác giả luận văn

LẠI VĂN BỔNG


phổ thông trung học – giáo dục thường xuyên
3.4. Nhóm giải pháp xây dựng môi trường giáo dục gia đình và nhà trường
KẾT LUẬN
TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC

9

9
17
23
39

39
48
55

55
60
62
64
67
70
75


DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

BGD


GD & ĐT

Giáo dục và đào tạo

GDCD

Giáo dục công dân

HCM

Hồ Chí Minh

KT - XH

Kinh tế - xã hội

KH & CN

Khoa học và công nghệ

MLN

Mác-Lênin

NNXHCN

Nhà nước xã hội chủ nghĩa

NDCXHCN


Tịch đã căn dặn toàn Đảng, toàn dân ta: Bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời
sau là một việc rất quan trọng và rất cần thiết. Đại hội X của Đảng chỉ rõ phải
coi trọng việc xây dựng và hoàn thiện nhân cách của người Việt Nam.
Trong đó: “Bồi dưỡng các giá trị văn hóa trong thanh niên, học sinh,
sinh viên, đặc biệt là lý tưởng sống, lối sống, năng lực trí tuệ, đạo đức và bản
lĩnh văn hóa con người Việt Nam” sẽ góp phần đáp ứng tốt yêu cầu về đào tạo
nguồn nhân lực trẻ.
Trong sự nghiệp cách mạng, Đảng ta luôn đánh giá cao vai trò của
thanh niên nói chung, thanh niên học sinh nói riêng. Nghị quyết Trung ương
7, khoá X của Đảng tiếp tục khẳng định vai trò to lớn đó: “Thanh niên là lực
lượng xã hội to lớn, một trong những nhân tố quan trọng quyết định tương lai,
vận mệnh dân tộc... công tác thanh niên là vấn đề sống còn của dân tộc” [18,
tr.35-36]. Đảng và Nhà nước ta luôn quan tâm đến công tác giao dục chính trị
tư tưởng cho thanh niên, học sinh nhằm giáo dục lý tưởng cách mạng, nâng
cao bản lĩnh chính trị, xây dựng những lớp người kế tục trung thành với lý
tưởng của Đảng và của cách mạng Việt Nam “Độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa

1


xã hội”. Báo cáo chính trị tại Đại hội X của Đảng khẳng định: “Coi trọng bồi
dưỡng cho học sinh khát vọng mãnh liệt xây dựng đất nước giàu mạnh, gắn liền
lập nghiệp bản thân với tương lai của cộng đồng, của dân tộc, trau dồi cho học
sinh bản lĩnh, phẩm chất và lối sống của thế hệ trẻ Việt Nam hiện đại”.
Nhìn chung, công tác giáo dục chính trị tư tưởng ở các trường phổ
thông trung học - giáo dục thường xuyên vẫn còn nhiều yếu kém. Cụ thể, tại
hội nghị lần thứ năm Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá X đánh giá:
“Chương trình, nội dung, phương pháp giáo dục lý luận chính trị trong nhà
trường chậm đổi mới, chưa theo kịp trình độ phát triển và yêu cầu xã hội” [19,
tr.37]. Nội dung, chương trình chưa chú ý đúng mức đến chức năng phương

(2007), trong quyển sách này tác giả Lê Văn Yên bàn đến tư tưởng của Hồ
Chí Minh về giáo dục lí luận chính trị, theo Hồ Chí Minh, giáo dục lí luận
chính trị là: truyền bá chủ nghĩa Mác – Lênin, đường lối quan điểm, chính
sách của Đảng và nhà nước tới cán bộ, đảng viên và nhân dân.
Cuốn sách "Tư tưởng chính trị của C.Mác, Ph.Ăngghen V.I.Lênin và
Hồ Chí Minh" của Lê Minh Quân, Nxb Chính trị Quốc gia Hà Nội (2009).
Cuốn sách "Nhận diện và đấu tranh chống suy thoái tư tưởng chính trị,
đạo đức, lối sống của cán bộ, đảng viên hiện nay của nhiều tác giả", Nxb
Quân đội nhân dân Hà Nội (2013).
Cuốn "Tập bài giảng về quan điểm chính trị trong một số tác phẩm kinh
điển Mác – Lênin" của tập thể tác giả, Nxb Chính trị Quốc gia – sự thật Hà
Nội (2011).
Cuốn sách "Lí luận và phương pháp nghiên cứu, giáo dục lí luận chính
trị", của Phạm Huy Kỳ (chủ biên), Nxb Chính trị Quốc gia – Hành chính Hà
Nội (2010).

3


Cuốn "tâp bài giảng chính trị học", của tập thể tác giả Học viện chính
trị - Hành chính Quốc gia Hồ Chí Minh (2013), Nxb Chính trị - Hành chính
Hà Nội.
Trần Doãn Tiến, "Phê phán các quan điểm sai trái về tư tưởng chính trị
trên mạng Internet góp phần bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện
nay", Luận án tiến sĩ triết học, Học viện chính trị - Hành chính Quốc gia Hồ
Chí Minh, Hà Nội (2010). Tác giả luận án phân tích khá rõ những khái niệm
về tư tưởng chính trị, quan điểm sai trái về tư tưởng chính trị và phê phán các
quan điểm sai trái về tư tưởng chính trị, nhận diện các quan điểm sai trái về tư
tưởng chính trị trên mạng, tính đặc thù của việc phê phán các quan điểm sai
trái về tư tưởng chính trị trên mạng.

tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác giáo dục lí tưởng cách
mạng, đạo đức, lối sống văn hóa thế hệ trẻ giai đoạn 2015-2030.
Võ Hải An “Các giải pháp nâng cao chất lượng dạy học phần “công
dân với việc hình thành thế giới quan, phương pháp luận khoa học môn
GDCD lớp 10” (luận văn thạc sĩ của năm 2009), Tham luận của tác giả Bành
Tiến Long năm 2008, “Nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác tư tưởng cho
học sinh, sinh viên trong giai đoạn hiện nay: thực trạng, nguyên nhân và giải
pháp”.
Ban Tư tưởng - Văn hóa Trung ương (2005), “Đổi mới mạnh mẽ
hơn nữa hình thức, phương pháp tuyên truyền, giáo dục, học tập quán triệt
nghị quyết của Đảng”, Công ty in Tiến bộ, Hà Nội.
Bành Tiến Long (2008), Nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác tư
tưởng cho học sinh, sinh viên trong giai đoạn hiện nay: Thực trạng và giải
pháp, Kỷ yếu Hội thảo khoa học Ban Tuyên giáo Trung ương.
Tô Huy Rứa (2006), “Nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác tư
tưởng trong giai đoạn phát triển mới” Tạp chí Tư tưởng - Văn hoá, (số 6).

5


Mạch Quang Thắng (2008),"Phương pháp đào tạo, bồi dưỡng cán bộ
về Lí luận chính trị theo quan điểm của Hồ Chí Minh”, Tạp chí Tuyên giáo,
(số 11).
Tóm lại: Công tác giáo dục chính trị tư tưởng cho đối tượng là sinh
viên, thanh niên nói chung trong những năm gần đây đã được Đảng, Nhà
nước cũng như các đoàn thể chính trị - xã hội quan tâm đúng mức, điều đó
được thể hiện qua nhiều các chỉ thị, nghị quyết, văn bản của Đảng và Nhà
nước. Song bên cạnh đó, với đối tượng là học sinh phổ thông trung học – giáo
dục thường xuyên thì chưa được quan tâm, chú ý đúng mức. Do vậy, đề tài
này góp phần nhỏ bổ sung những thiếu sót trên.

tưởng cho học sinh phổ thông trung học – giáo dục thường xuyên từ thực tiễn
huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội. Các số liệu, tư liệu phục vụ cho đề tài
được giới hạn từ năm 2013 đến nay.
5. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
5.1. Phương pháp luận
Đề tài dựa vào phương pháp luận chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ
nghĩa duy vật lịch sử, tư tưởng HCM, những quan điểm của Đảng và Nhà
nước ta về giáo dục chính tri tư tưởng nói chung, giáo dục chính trị tư tưởng
cho học sinh nói riêng.
5.2. Phương pháp nghiên cứu
Đề tài sử dụng các phương pháp: phân tích - tổng hợp, lô gíc - lịch sử,
khảo sát tài liệu, thống kê số liệu, quan sát, so sánh, phương pháp liên ngành
khoa học xã hội.

7


6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn
6.1. Ý nghĩa lý luận
- Những luận điểm và kết luận của đề tài sẽ góp phần làm sáng tỏ và
cung cấp luận cứ khoa học cho việc xác định các quan điểm về giáo dục chính
trị tư tưởng nói chung, giáo dục chính trị tư tưởng cho học sinh phổ thông
trung học - Giáo dục thường xuyên ở huyện Chương Mỹ hiện nay nói riêng.
6.2. Ý nghĩa thực tiễn
- Đề tài góp thêm kinh nghiệm cho giáo viên GDCD, các nhà quản lý,
lãnh đạo của ngành GD&ĐT và những ai quan tâm đến công tác giáo dục
chính trị tư tưởng cho học sinh phổ thông trung học - giáo dục thường xuyên
hiện nay.
- Đề tài đề xuất một số giải pháp góp phần nâng cao chất lượng giáo
dục chính trị tư tưởng cho học sinh phổ thông trung học - giáo dục thường

nhân sinh quan cộng sản và phương pháp luận biện chứng chính là góp phần
hình thành nhân cách toàn diện cho học sinh phổ thông trung học nói chung và
học sinh giáo dục thường xuyên nói riêng.
Triết học Mác-Lênin trang bị cho học sinh những nguyên lý, quy luật
và các cặp phạm trù cơ bản của phép biện chứng duy vật, để học sinh nắm chắc
bản chất của thế giới khách quan và những biểu hiện sinh động, phong phú của
chúng trong đời sống hiện thực.
Kinh tế chính trị MLN giúp cho học sinh nhận thức về sự vận động của xã
hội tư bản chủ nghĩa, thấy rõ được bản chất của giai cấp tư sản trong nền kinh tế
tư bản chủ nghĩa. Nhờ bóc lột giá trị thặng dư do giai cấp công nhân tạo ra, giai
cấp tư sản đã đẩy mạnh phát triển kinh tế và bước vào cuộc cách mạng công
nghiệp làm tăng năng suất lao động, nhưng đồng thời cũng làm cho lực lượng

11


sản xuất mang tính chất xã hội hóa ngày càng cao, mâu thuẫn với tính chất
chiếm hữu tư nhân của chế độ tư bản chủ nghĩa.
Chủ nghĩa tư bản càng phát triển thì càng làm cho mâu thuẫn giữa lực
lượng sản xuất và quan hệ sản xuất càng gay gắt. Mâu thuẫn đó chỉ được giải
quyết triệt để khi cuộc cách mạng làm cho quan hệ sản xuất phù hợp với tính
chất và trình độ của lực lượng sản xuất. Người có sứ mệnh lịch sử thực hiện quá
trình cách mạng đó là giai cấp công nhân, con đẻ của nền đại công nghiệp, đại
diện cho lực lượng sản xuất và phương thức sản xuất tiên tiến của thời đại mới.
CNXH chứa đựng những nội dung tri thức khoa học đề cập đến các vấn
đề cải tạo thế giới theo những quy luật khách quan của cách mạng XHCN.
CNXH khoa học làm rõ mục tiêu cuối cùng và con đường giải phóng xã
hội, giải phóng con người, đồng thời luận giải một cách khoa học về lực lượng
chủ đạo trong quá trình cách mạng, đó là giai cấp công nhân với sứ mệnh lịch sử
của mình là xây dựng CNXH.

dục cho học sinh phổ thông trung học – giáo dục thường xuyên tinh thần
trọng nghĩa, trung thực, tôn trọng kỷ cương phép nước, quy ước cộng đồng,
bảo vệ môi trường, chống mọi tệ nạn và tiêu cực xã hội, tích cực bài trừ các
hủ tục lạc hậu cản trở tiến bộ xã hội... Giáo dục cho họ có thái độ đúng, đấu
tranh không khoan nhượng với thói hư tật xấu, lên án hành vi vô văn hoá, phi
đạo đức.
Đại hội Đảng lần thứ X chỉ rõ: “Xây dựng và hoàn thiện giá trị nhân
cách con người Việt Nam, bảo vệ và phát huy bản sắc văn hoá dân tộc trong
thời kỳ CNH, HĐH, hội nhập kinh tế quốc tế. Bồi dưỡng các giá trị văn hoá
trong thanh niên, học sinh, sinh viên, đặc biệt là lý tưởng sống, lối sống, năng
lực trí tuệ, đạo đức và bản lĩnh văn hoá con người Việt Nam” [21, tr.106].
Giáo dục chính trị tư tưởng góp phần định hướng hoạt động thực tiễn
theo hướng nhân văn, tiến bộ, cách mạng, khoa học, sáng tạo... cho học sinh
phổ thông trung học – giáo dục thường xuyên. Công tác giáo dục chính trị tư

13


tưởng làm cho học sinh phổ thông trung học – giáo dục thường xuyên thấm
nhuần tinh thần của CNMLN là góp phần “cải tạo thế giới”, tạo nên những
học sinh phổ thông trung học – giáo dục thường xuyên hăng hái đi đầu trên
nhiều lĩnh vực, có thái độ, nhận thức tốt và ý thức chính trị cao, có ý chí vượt
qua khó khăn, vươn lên lập thân, lập nghiệp, phát huy mạnh mẽ truyền thống
xung kích cách mạng của những thế hệ thanh niên cách mạng lớp trước.
Giáo dục chính trị tư tưởng cho học sinh phổ thông trung học – giáo
dục thường xuyên góp phần đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao đáp
ứng yêu cầu công nghiệp hoá, hiện đại hoá, phát triển kinh tế tri thức và
đẩy mạnh hội nhập quốc tế
Học sinh phổ thông trung học nói chung và và học sinh giáo dục
thường xuyên nói riêng chính là những thanh niên có ý thức, giác ngộ được

1.2.1. Tác động của quá trình đổi mới đất nước và kinh tế thị trường
Sự nghiệp đổi mới của nước ta được bắt đầu từ năm 1986. Sau 30 năm
đổi mới, nền kinh tế thị trường định hướng XHCN đã trở thành nền tảng KT XH của đất nước. Những thành tựu đạt được trong kinh tế đã thổi luồng sinh
khí mới vào lĩnh vực tư tưởng chính trị. Sự năng động trên lĩnh vực kinh tế
vừa là nguyên nhân vừa là kết quả của sự năng động, sáng tạo của tư duy.
Ưu thế của cơ chế thị trường là giải phóng sức sản xuất, tăng trưởng
kinh tế, tiến bộ khoa học - công nghệ, khả năng tác động nhiều mặt lên sự
phát triển xã hội. Nhưng cũng chính cơ chế thị trường đã đẩy nhanh sự phân
cực giàu nghèo, làm sâu sắc hơn những bất bình đẳng xã hội, phá vỡ sự cân
bằng giữa xã hội và tự nhiên, giữa tăng trưởng kinh tế và tiến bộ xã hội.
Trong những điều kiện như vậy, sự phát triển của nền giáo dục nói chung và
giáo dục chính trị tư tưởng cho học sinh phổ thông trung học – Giáo dục
thường xuyên ở huyện Chương Mỹ nói riêng không tránh khỏi những tác
động cả tích cực lẫn tiêu cực.
Về tác động tích cực: cơ chế thị trường tạo nên sự năng động trong toàn
xã hội và nâng lên đáng kể đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân. Từ

17


đó, niềm tin của toàn dân đối với sự lãnh đạo của Đảng và Nhà nước ngày
càng được củng cố vững chắc. Đây chính là điều kiện khách quan thuận lợi
đối với công tác giáo dục chính trị tư tưởng, đạo đức cho học sinh. Nhiều học
sinh vượt khó vươn lên trong học tập, sẵn sàng tham gia phong trào thanh
niên tình nguyện, mùa hè xanh, tuổi trẻ lập nghiệp... chính là nhờ họ đã có
một lý tưởng sống đúng đắn, cao đẹp. Họ đã nhìn thấy hạnh phúc cá nhân của
mình trong hạnh phúc của biết bao con người mà họ đem đến. Lý tưởng sống
đó không phải tự nhiên mà hình thành, nó được rèn luyện, tu dưỡng, giáo dục
mà nên.
Dưới áp lực của cạnh tranh, con người trong cơ chế thị trường luôn phải

họ học hành mang tính đối phó, hoặc chỉ lo cho mình có kiến thức, khả năng
để có thể kiếm nhiều tiền mà không quan tâm rèn luyện, nhân cách của mình.
Một số học sinh chỉ quan tâm đến hưởng thụ, chạy theo “mốt” đôi khi bất
chấp cả việc xâm phạm lợi ích của người khác, gây tổn hại đến danh dự bản
thân, gia đình và tập thể. Một bộ phận khác thì lại lao mình vào cuộc sống vật
chất và lo cho khả năng nghề nghiệp để đạt tới lợi ích trước mắt, tiền tài, danh
vọng coi đó là cái đích của đời sống hạnh phúc; do vậy trong học tập, họ chỉ
chú trọng học các môn: Toán, Văn, Lí, Hóa, Ngoại ngữ ..... mà xem nhẹ môn
GDCD, Lịch sử, các hoạt động ngoại khóa về giáo dục chính trị tư tưởng.
Trong cơ chế thị trường, những biểu hiện của tính cách mạnh ở một số
học sinh phổ thông trung học – Giáo dục thường xuyên chưa bảo đảm cho sự
phát triển hài hoà của nhân cách. Khi những lợi ích cá nhân che lấp lương tâm
và trách nhiệm đạo đức, thì sự khôn ngoan, tính năng động, những nỗ lực ý
chí không còn là biểu hiện cho sức mạnh bản chất của con người. Trái lại,
chúng dễ biến thành phương tiện và kích thích tố cho những thói hư tật xấu.
Sự khôn ngoan và tính cách mạnh ở một số người kết hợp với lối sống
vị kỷ sẽ dẫn đến sự méo mó nhân cách, làm nảy sinh sự đối lập giữa con
người với con người, giữa cá nhân với xã hội. Điều này diễn ra cả ở đối tượng

19


học tập và chủ thể giảng dạy chính trị tư tưởng. Đã có những học sinh phổ
thông trung học – Giáo dục thường xuyên trượt vào vòng xoáy tha hóa của
kinh tế thị trường, xem thường việc học tập chính trị tư tưởng.
Văn kiện Hội nghị lần thứ năm Ban Chấp hành Trung ương khóa VIII
đánh giá: “những năm gần đây tình trạng suy thoái về đạo đức và lối sống có
chiều hướng tăng lên, rất đáng lo ngại” [4, tr.27]; “Một bộ phận thanh niên
còn mơ hồ về lý tưởng, chưa nhận thức được tình hình, nhiệm vụ của giai
đoạn cách mạng mới, chưa xác định được trách nhiệm của thanh niên nói