KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

VŨ XUÂN DŨNG

SỰ THAM GIA CỦA NGƯỜI DÂN TRONG DỰ ÁN
PHÁT TRIỂN CỘNG ĐỒNG TỪ THỰC TIỄN
HUYỆN CHƯƠNG MỸ, THÀNH PHỐ HÀ NỘI
Chuyên ngành: Công tác xã hội
Mã số: 60.90.01.01

TÓM TĂT LUẬN VĂN THẠC SĨ CÔNG TÁC XÃ HỘI

HÀ NỘI, 2017


Công trình được hoàn thành tại:
Học viện Khoa học Xã hội Việt Nam

Người hướng dẫn khoa học:

TS. PHẠM TIẾN NAM

Phản biện 1: TS. NGUYỄN HẢI HỮU
Phản biện 2: TS. NGUYỄN THANH BÌNH

Luận văn được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận văn thạc sĩ
Họp tại: Học viện Khoa học Xã hội Việt Nam 8giờ 30 phút
ngày12.tháng 4 năm 2017

Có thể tìm hiểu luận văn tại:


cộng đồng bền vững trong đó nhấn mạnh đến các yếu tố dân chủ.
Dân chủ trong phát triển cộng đồng là nhân tố quan trọng đánh giá
thành công của các dự án. Đảm bảo dân chủ là huy động sự tham gia
của người dân trong việc bàn bạc, lập kế hoạch, triển khai và giám
sát công việc của dự án, góp phần phát huy nội lực, tinh thần sáng
tạo của người dân trong giải quyết các vấn đề của cộng đồng. Quan
trọng hơn, đó là việc trao quyền tự quyết và tiến tới cộng đồng tăng
năng lực.
Hiện nay, chưa có nhiều nghiên cứu về sự tham gia của
người dân trong dự án phát triển cộng đồng dưới góc độ công tác xã
hội. Vì vậy, nghiên cứu về thực trạng sự tham gia của người dân
trong dự án phát triển cộng đồng và các yếu tố ảnh hưởng đến thực
trạng là hết sức cần thiết. Qua đó, góp phần nâng cao hiệu quả, tính
chuyên nghiệp trong các dự án phát triển cộng đồng tại địa phương
Xuất phát từ những lý do trên, tôi chọn đề tài: “Sự tham gia
của người dân trong dự án phát triển cộng đồng từ thực tiễn huyện
Chương Mỹ, thành phố Hà Nội” làm luận văn tốt nghiệp của mình.
2. Tình hình nghiên cứu đề tài
Đã có nhiều nghiên cứu về phát triển cộng đồng trong nước,
tác giả Hoàng Anh Dũng (2013), phát triển cộng đồng dựa vào nguồn
lực và tài sản cộng đồng, đã nhấn mạnh về phương pháp tiếp cận dựa
vào nhu cầu và tài sản cộng đồng (Kết nối mạng lưới tổ chức, cá
nhân...) để phát triển. Ông xem yếu tố phát huy nội lực cộng đồng là
yếu tố quyết định cho sự thay đổi, phát triển của cộng đồng chứ không
phải các yếu tố hỗ trợ từ bên ngoài. .
2


3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu sự tham gia của người dân trong dự án phát triển
cộng đồng từ thực tiễn huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội; sự tham
gia của người dân bao gồm: dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra
trong dự án phát triển cộng đồng về cái gì?
4.2.2. Phạm vi về không gian, thời gian:
- Về không gian: Nghiên cứu sự tham gia của người dân tại 02
thôn Chúc Đồng 1, Chúc Đồng 2 thuộc Xã Thụy Hương, huyện
Chương Mỹ, thành phố Hà Nội. Mỗi thôn khảo sát 50 người dân
- Về thời gian: Đề tài được thực hiện từ tháng 9 đến tháng 12
năm 2016
5. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
5.1. Phương pháp luận
Phương pháp luận là hệ thống lý luận về phương pháp nghiên
cứu, phương pháp nhận thức và cải tạo hiện thực, là hệ thống chặt chẽ
các quan điểm, nguyên lý chỉ đạo việc tìm kiếm, xây dựng lựa chọn và
vận dụng các phương pháp.
5.2. Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp nghiên cứu và phân tích tài liệu:
Phương pháp nghiên cứu và phân tích tài liệu là phương pháp
sử dụng các kỹ thuật chuyên môn nhằm thu thập thông tin, số liệu, nội
dung từ các nguồn tài liệu đã được công bố hoặc kết luận rút ra từ các

4


nguồn tài liệu những thông tin cần thiết trong quá trình nghiên cứu của
bản thân.
- Phương pháp phỏng vấn sâu:
Tiến hành phỏng vấn sâu với các nhóm đối tượng là cán bộ
lãnh đạo địa phương, các tổ chức chính trị xã hội, các hộ dân, đặc biệt

7. Cơ cấu của Luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và
phụ lục thì nội dung của luận văn gồm 3 chương:
Chương 1: Những vấn đề lý luận về sự tham gia của người
dân trong dự án phát triển cộng đồng.
Chương 2: Thực trạng sự tham gia của người dân trong dự án
phát triển cộng đồng tại huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội
Chương 3: Một số khuyến nghị nhằm thúc đẩy sự tham gia
của người dân trong dự án phát triển cộng đồng từ thực tiễn huyện
Chương Mỹ, thành phố hà Nội

Chương 1
NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ SỰ THAM GIA CỦA NGƯỜI
DÂN TRONG DỰ ÁN PHÁT TRIỂN CỘNG ĐỒNG
1.1. Hệ thống khái niệm nghiên cứu
1.1.1.

Sự tham gia

6


Tham gia là những sự việc khác nhau đối với những người
khác nhau. Một vài định nghĩa về tham gia như sau:
Sự tham gia của cộng đồng là một tiến trình chủ động qua đó
người thụ hưởng hay nhóm thân chủ ảnh hưởng định hướng và sự thực
hiện một dự án phát triển với quan điểm nâng cao chất lượng cuộc
sống về thu nhập, tăng trưởng cá nhân, tự tin hoặc những giá trị khác
mà họ mong ước (Paul, 1987).
1.1.2. Người dân

1.2.1. Một số khái niệm
* Dân chủ
Dân chủ có nghĩa là dân làm chủ mọi quyền lực xã hội, đó là
mơ ước của nhân loại và của các nhà tư tưởng tiến bộ đưa ra rất sớm
trong lịch sử xã hội. Trải qua hàng ngàn năm tiến hoá đến thời đại
chúng ta, dân chủ đang là đòi hỏi bức xúc, là nhu cầu và động lực phát
triển xã hội.
* Dân chủ cơ sở
Dân chủ cơ sở là quyền làm chủ của nhân dân ở thôn, làng, xã
trong việc ban hành và thực hiện các quy định quan trọng về kinh tế,
chính trị, xã hội trước hết trong phạm vi thôn, bản, xã.
* Dân chủ cơ sở trong các dự án phát triển cộng đồng
Dân chủ cơ sở trong các dự án phát triển cộng đồng là quyền
làm chủ của nhân dân thông qua việc họ tự quyết định những công
8


việc cần làm trong một dự án phát triển cộng đồng như: xác định nhu
cầu, tham gia bàn bạc, xây dựng kế hoạch, tham gia thực hiện, kiểm
tra, giám sát, quản lý việc thực hiện dự án.
1.2.2. Ý nghĩa của việc thực hiện dân chủ cơ sở với sự phát
triển của cộng đồng
Thực hiện dân chủ cơ sở nhằm hướng tới mục tiêu phát huy
quyền làm chủ của nhân dân, thực hiện quyền làm chủ trực tiếp của
người dân.
1.2.3. Nội dung của việc thực hiện dân chủ cơ sở trong các
dự án phát triển cộng đồng
Nội hàm của dân chủ cơ sở là phương châm “dân biết, dân
bàn, dân
làm, dân kiểm tra”và nó được thực hiện dưới hai hình thức là dân chủ

- Tin tưởng vào khả năng của người dân là tin cậy, đặt lòng
tin vào năng lực người dân nơi mà viên cộng đồng thực hiện hoạt
động trợ giúp cộng đồng.
1.3.2.

Yếu tố thuộc về tác viên cộng đồng

- Người nghiên cứu: Nói đơn giản hơn là người tìm hiểu cộng
đồng về tâm tư nguyện vọng, thực trạng đời sống của người dân, đây
là một việc làm cần phải có khi khởi đầu bất kỳ một hoạt động nào.
- Người lập kế hoạch: Lập kế hoạch theo phát triển cộng đồng
là cùng người dân thảo luận và thống nhất các hoạt động cần phải triển
khai để giải quyết vấn đề và đáp ứng nhu cầu của người dân: Trong
quá trình lập kế hoạch, người dân cung cấp thông tin, tham gia thảo
luận, bàn bạc, góp ý kiến, quyết định các phương án.
10


- Người huấn luyện: Để đáp ứng nhu cầu phát triển xã hội
theo tình hình mới, công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ rất là quan
trọng. Như vậy tác viên cộng đồng có nhiệm vụ vừa là người học và
cũng vừa là người đào tạo. Muốn có kết quả đào tạo tốt nhất người
huấn luyện cần áp dụng phương pháp giáo dục chủ động, lấy người
học làm trọng tâm. “Dạy học nâng cao trình độ cho nông dân.
- Người xúc tác: Trong cộng đồng có những nguồn lực như:
con người, tài nguyên thiên nhiên, tổ chức ban ngành đoàn thể, cơ sở
vật chất, vốn tài nguyên.
- Người tạo thuận lợi: Người dân còn hạn chế vể kiến thức, kỹ
năng, phương pháp làm việc và giải quyết vấn đề.
- Người biện hộ: Là người đại diện của nhóm người thiệt thòi,

chủ”các chính sách luật pháp và khung pháp lý cơ bản để thực hiện
việc trao quyền cho người dân nhằm giải quyết vấn đề của cộng đồng
mình.
1.3.3. Quan điểm đại đoàn kết dân tộc
Việt Nam trở thành một cộng đồng lớn mạnh như hiện nay là
do nhân dân ta thấm nhuần lời dạy của Bác “Đoàn kết là sức mạnh,
đoàn kết là thắng lợi, đoàn kết, đoàn kết đại đoàn kết thành công
thành công đại thành công”, tinh thần đoàn kết dân tộc luôn được Hồ
Chí Minh đề cao bởi sức mạnh của đoàn kết là sức mạnh bất khả xâm
phạm là pháo đài thép mà không một kẻ thù nào đánh phá được.
12


1.3.4. Quan điểm vai trò của các đoàn thể, tổ chức xã hội
Các đoàn thể là nơi tập hợp các quần chúng, trong những năm
qua nước ta đã mở rộng quyền tham gia của người dân thông qua phát
triển mạng lưới các tổ chức xã hội, các hội đoàn thể, việc mở rộng
mạng lưới tổ chức đoàn thể đã góp phần tích cực vào việc phát huy
quyền làm chủ của người dân.
1.3.5. Quan điểm quán triệt nguyên tắc “Dân biết, dân bàn,
dân làm, dân kiểm tra”của Pháp lệnh dân chủ cơ sở nhằm phát huy
quyền làm chủ của nhân dân
Một là, đặt việc phát huy quyền làm chủ của nhân dân ở cơ sở
trong tổng thể của hệ thống chính trị, Đảng lãnh đạo,
Hai là, vừa phát huy tốt chế độ dân chủ đại diện, nâng cao
chất lượng và hiệu lực quản lý của Quốc hội,
Ba là, phát huy dân chủ cơ sở gắn liền với phát triển kinh tế xã
hội và nâng cao dân trí, tạo điều kiện mở rộng dân chủ có chất lượng và
hiệu quả;
Bốn là, nội dung quy chế phát huy dân chủ cơ sở phải phù hợp

Quản lý và sử dụng đất đai;
Thu chi các loại quỹ và lệ phí theo quy định của Nhà nước,
các khoản đóng góp của nhân dân;
Việc thực hiện chế độ, chính sách ưu đãi, chăm sóc giúp đỡ
thương binh, gia đình liệt sỹ, những người có công với cách mạng,
chính sách bảo hiểm xã hội, cứu trợ xã hội;
14


Chương 2
THỰC TRẠNG SỰ THAM GIA CỦA NGƯỜI DÂN TRONG DỰ
ÁN PHÁT TRIỂN CỘNG ĐỒNG TẠI HUYỆN CHƯƠNG MỸ,
THÀNH PHỐ HÀ NỘI
2.1. Tổng quan về địa bàn và khách thể nghiên cứu
2.1.1. Tổng quan về địa bàn nghiên cứu
* Vài nét về đặc điểm tự nhiên, kinh tế, xã hội huyện Chương
Mỹ
Chương Mỹ Là một huyện ngoại thành nằm ở phía Tây nam Hà
Nội, cách trung tâm Thủ đô 20 km; phía Bắc giáp huyện Quốc Oai;
phía Đông giáp với quận Hà Đông, huyện Thanh Oai; phía Nam giáp
huyện Ứng Hòa, Mỹ Đức; phía Tây giáp với huyện Lương Sơn (tỉnh
Hòa Bình). Tổng diện tích tự nhiên của huyện là 237,4 km2, là huyện
có diện tích lớn thứ 3 của thành phố. 2.1.2. Mô tả mẫu nghiên cứu
2.2. Thực trạng sự tham gia của người dân trong dự án
PTCĐ tại huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội
2.2.1. Sự tham gia của người dân trong việc biết thông tin về
dự án
Quyền được biết của nhân dân là tiền đề cơ bản để họ có thể
thực hiện các quyền tiếp theo của mình. Người dân phải được thông
tin một cách đầy đủ nhất về những việc sắp triển khai trong cộng

tham gia của người dân trong triển khai dự án, học viên đã tiến hành
16


điều tra, thu thập thông tin dựa vào một số tiêu chí, kết quả được biểu
hiện cụ thể như sau:
- Nhận thức về người tham gia dự án:
Như vậy, người dân luôn chủ động và xác định được giới hạn
quyền lực của mình trong cộng đồng, có những việc vượt quá khả năng
cho phép họ biết xin ý kiến tham mưu của lãnh đạo2.2.4. Tham gia
trong kiểm tra/giám sát
Để đánh giá mức độ tham gia trong khâu kiểm tra/giám sát dự
án, học viên đã sử dụng một số câu hỏi nhận thức về mức độ cần thiết
của việc tham gia kiểm tra/giám sát, mức độ thường xuyên trong
phiếu hỏi và trong phỏng vấn sâu người dân.
2.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến sự tham gia của người dân
trong dự án PTCĐ tại huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội.
Để tìm hiểu các yếu tố ảnh hưởng đến sự tham gia của
người dân trong dự án, với câu hỏi theo Ông (bà) các yếu tố nào
dưới đây ảnh hưởng đến sự tham gia của người dân trong dự án.
Yếu tố thuộc về người dân với 8/100 phiếu chiếm (8%).
Người dân ở cộng đồng đặc biệt là ở những vùng nông thôn, vùng
sâu vùng xa đôi khi còn bảo thủ, trì trệ, ngại tham gia và ngại tự
bộc lộ bản thân, chưa quan tâm tới những vấn đề chung của cộng
đông. Do vậy sự đoàn kết nội bộ, cùng nhau chia sẻ những khó
khăn, vướng mắc trong cộng đồng sẽ giúp người dân hiểu được
nhau hơn, được tham gia vào các hoạt động chung của cộng đồng,
hiểu rõ về dân chủ cơ sở của mình trong cộng đồng.
Kết luận chương 2
17

thúc đẩy nhanh quá trình xoá đói giảm nghèo của địa phương.
Thường xuyên tổ chức tập huấn nâng cao chuyên môn về triển
khai dự án PTCĐ cho cán bộ cộng đồng cơ sở.
- Đối với chính quyền địa phương: Phối hợp chặt chẽ với
UBND cấp cấp huyện, thành phố để thu hút những chương trình/dự án
về các xã gặp khó khăn, vùng sâu vùng xa. Quan tâm tới công tác
tuyên truyền dân chủ cơ sở trong các dự án, góp phần nâng cao nhận
thức của người dân, thu hút sự tham gia của người dân trong việc giải
quyết vấn đề cộng đồng.
Thực hiện hiệu quả, thành công tinh thần của Pháp lệnh dân
chủ cơ sở trong nhân dân, giúp người dân có cái nhìn khách quan hơn
về quyền lợi và trách nhiệm của mình trong cộng đồng.
Lãnh đạo địa phương phát huy hơn nữa vai trò lãnh đạo của
mình, thường xuyên lắng nghe, tiếp thu ý kiến của người dân, giải đáp
những thắc mắc của người dân trên tinh thần dân chủ, khách quan.
Quan tâm xây dựng, phát triển đội ngũ tác viên cộng đồng
có trách nhiệm, lòng nhiệt tình với công việc, có những ưu đãi, tạo
điều kiện làm việc tốt nhất để những cán bộ cộng đồng làm việc

19


hiệu quả hơn. Đào tạo, bồi dưỡng nâng cao năng lực chuyên môn,
các kỹ năng làm việc dưới cộng đồng.
- Đối với tác viên cộng đồng: Tác viên cộng đồng phải
thành thật với người dân trong cộng đồng và thành thật với chính
mình. Trong mọi hoàn cảnh luôn phải đặt lợi ích của cộng đồng lên
hàng đầu, không được lợi dụng chức vụ, quyền hạn vì lợi ích riêng
của bản thân mình, không ba hoa, hứa hẹn những điều vượt quá khả
năng của mình.

bạc đưa ra ý kiến của mình để xây dựng kế hoạch của các dự án.
Tham gia nhiều hơn nữa vào thực hiện dự án để phát huy
quyền làm chủ thực sự của mỗi người dân trong cộng đồng. Tham gia
với tinh thần tự giác, dân chủ khách quan.
Kết luận chương 3
Từ thực trạng sự tham gia của người dân trong dự án PTCĐ từ
thực tiễn huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội, từ việc tìm hiểu thực
21


trạng sự tham gia của người dân trong dự án, tìm hiểu những yếu tố
ảnh hưởng đến sự tham gia của người dân trong cộng đồng. Qua đó
đưa ra những khuyến nghị nhằm thúc đẩy hơn nữa vai trò của người
dân, phát huy tính chủ động, tham gia vào các hoạt động chung của
cộng đồng, tăng cường sự vào cuộc của người dân trong dự án PTCĐ.
KẾT LUẬN
Thúc đẩy sự tham gia của người dân tại cơ sở là yêu cầu,
nhiệm vụ và trách nhiệm của toàn xã hội. Bài học thực tiễn cho thấy,
các quyền về dân chủ không thể tự phát sinh và đương nhiên được
thực hiện. Để đạt được mục tiêu thực hiện dân chủ cơ sở đòi hỏi phải
có sự tham gia tích cực của mỗi người dân trong tiến trình này. Sẽ
không thực hiện được quyền dân biết nếu như người dân không biết
mình cần phải biết những gì, làm thế nào để được biết. Quyền bàn bạc
sẽ không thực hiện được nếu như người dân không tích cực đòi hỏi
cung cấp thông tin, nỗ lực tham gia bàn bạc những công việc, quyết
định có liên quan, ảnh hưởng đến lợi ích của mình. Quyền quyết định
cũng không thể thực hiện được nếu như người dân không tích cực
cùng nhau bàn bạc và lựa chọn phương án để đi đến những quyết định
riêng của mình. Sẽ không thực hiện được quyền thanh tra, kiểm tra,
giám sát nếu như người dân e ngại, sợ đụng chạm với cán bộ chính

thực trạng sự tham gia của người dân trong cộng đồng, những con số,
23