VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

LÊ QUỐC CƯỜNG

QUẢN LÝ TRƯỜNG HỢP ĐỐI VỚI NGƯỜI CAI NGHIỆN
MA TUÝ TỪ THỰC TIỄN TRUNG TÂM TƯ VẤN VÀ ĐIỀU
TRỊ NGHIỆN MA TUÝ TỈNH LÂM ĐỒNG

Chuyên ngành: CÔNG TÁC XÃ HỘI
Mã số: 60.90.01.01
LUẬN VĂN THẠC SĨ CÔNG TÁC XÃ HỘI
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC TS.HÀ THỊ THƯ

Hà Nội, 2016


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan rằng, số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn Thạc sĩ
Công tác xã hội về “Quản lý trường hợp đối với người cai nghiện ma tuý từ thực
tiễn Trung tâm Tư vấn và Điều trị nghiện ma tuý tỉnh Lâm Đồng” là hoàn toàn trung
thực và không trùng lặp với các đề tài khác trong cùng lĩnh vực.
Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về lời cam đoan này.
Tác giả luận văn

Lê Quốc Cường


MỤC LỤC
MỞ ĐẦU .......................................................................................................... 1


Nhân viên quản lý trường hợp

GĐ

Giám đốc

NNMT

Người nghiện ma tuý

CTXH

Công tác xã hội

NVCTXH

Nhân viên công tác xã hội

NVXH

Nhân viên xã hội

NCNMT

Người cai nghiện ma tuý

NCN

Người cai nghiện


2.4

2.5

2.6

Hình thức nội dung truyền thông giáo dục QLTH đối với người cai
nghiện ma tuý …………………………………………………. ..44
Đánh giá mức độ hài lòng của người cai nghiện ma tuý với các nội
dung tham vấn, tư vấn trước khi vào Trung tâm ………………. 45
Đánh giá mức độ hài lòng của người cai nghiện ma tuý với các nội
dung tham vấn, tư vấn trong thời gian cai nghiện tại Trung tâm . 46
Đánh giá mức độ hài lòng của người cai nghiện ma tuý với các
dịch vụ đã kết nối ………………………………………………. 49
Đánh giá nhu cầu và những khó khăn khi giải quyết các nhu
cầu. …………………………………………...………………… 51

2.7

Mức độ các yếu tố ảnh hưởng đến QLTH đối với NCNMT …… 53

2.8

Yếu tố thuộc về bảng thân nhân viên QLTH ………………….. 56

2.9

Năng lực đáp ứng của Trung tâm ………………………………. 59


Bà: Lê Thị Hương

Y sĩ

Bà: Vũ Thị Mai

Nhân viên

Ô. Lê Ngọc Lâm

Nhân viên

Đánh giá về hoạt động tham vấn, tư Nguyễn Chính Hải Â

NCN

vấn của nhân viên Trung tâm

NCN

Trần Ngọc L

Những khó khăm của người cai nghiện
ma tuý khi cần sự hỗ trợ của kết nối Nguyễn Hoàng M
dịch vụ

NCN


MỞ ĐẦU

Trước thực trạng cai nghiện ma tuý còn gặp nhiều khó khăn với tỷ lệ
thành công không cao như hiện nay, nhất là trong xu thế hiện nay, người
nghiện ma tuý đến với Trung tâm Tư vấn và Điều trị nghiện ma tuý tỉnh Lâm
Đồng để được tư vấn và điều trị nghiện ma tuý thường sử dụng hoặc chuyển
sang sử dụng ma tuý tổng hợp. Loại ma tuý này rất nguy hại cho sức khoẻ và
làm cho người nghiện ma tuý không tự làm chủ được bản thân, gây ra những
nguy hại cho xã hội, đây là một hiện tượng xã hội diễn ra hết sức phức tạp.
Do vậy, việc quản lý trường hợp đối với người cai nghiện ma tuý từ thực tiễn
Trung tâm tư vấn và Điều trị nghiện ma tuý tỉnh Lâm Đồng là hết sức cần
thiết và cấp bách nhưng thực tế việc quản lý trường hợp đối với người cai
nghiện ma tuý chưa có chiều sâu từ lý luận đến thực tiễn.
Luận văn này nghiên cứu các nội dung “Quản lý trường hợp đối với
người cai nghiện ma túy từ thực tiễn Trung tâm Tư vấn và Điều trị nghiện
ma tuý tỉnh Lâm Đồng” nhằm đưa ra đánh giá về tính hiệu quả cách thức
triển khai các nội dung quản lý trường hợp cho người cai nghiện ma túy.
2. Tình hình nghiên cứu của đề tài
* Tổng quan tình hình nghiên cứu về vấn đề nghiện ma tuý
Nghiên cứu vấn đề người nghiện ma tuý đã được nhiều nhà nghiên cứu
quan tâm và các kết quả nghiên cứu về vấn đề này đã được đề cập tới trong
một số công trình nghiên cứu của các tác giả trong và ngoài nước. Nhiều khía
cạnh, nhiều vấn đề đã được nghiên cứu đặc biệt là những vấn đề của công tác
xã hội trong việc trợ giúp người nghiện trong đó gồm các vấn đề như: việc
làm sau cai nghiện ma tuý, vấn đề chăm sóc sức khoẻ cho người cai nghiện
ma tuý, vấn đề tái hoà nhập cộng đồng cho người cai nghiện ma tuý sau cai và
đặc biệt là hướng nghiên cứu tiếp cận dưới góc độ nhân quyền đã mang lại
cách nhìn nhân văn về những vấn đề liên quan tới một nhóm xã hội yếu thế nhóm người nghiện ma tuý. Trong đó, vấn đề này được nghiên cứu ở các khía

2




điểm riêng của nhóm đối tượng nghiện ma túy mới ra tù [ Inciardi JA, Martin
SS (1994), Scarpitti FR [US National Library of Medicine National Institues
of Health]
2. Nghiên cứu “Hiệu quả trong việc kết nối, điều phối các dịch vụ dành
cho người sử dụng ma túy” của Martin SS, Scapitti FR (1993). Đây là nghiên
cứu dựa trên sự phối kết hợp của các ngành khác nhau với cách tiếp cận mô
hình quản lý trường hợp với người sử dụng ma túy để tìm hiểu về hiệu quả
trong việc kết nối, điều phối các dịch vụ dành cho người sử dụng ma túy
[Martin SS (1993), Scapitti FR. Adai Library, Drug Issues]
Như vậy, có thể thấy các công trình nghiên cứu về quản lý trường hợp ở
nước ngoài nghiên cứu nhiều về hiệu quả và tác động của quản lý trường hợp
đến các người đang nghiện ma túy.
2.2. Tổng quan tình hình nghiên cứu ở Việt Nam
Nghiên cứu vấn đề nghiện ma túy, trong đó có nghiên cứu về người cai
nghiện điều trị tại các Trung tâm được nhiều nhà nghiên cứu ở Việt Nam quan
tâm. Tuy nhiên, các nghiên cứu về quản lý trường hợp đối với người cai
nghiện ma túy ngoài cộng đồng và người nghiện đang được Tư vấn và điều trị
tại các Trung tâm cần chú ý nghiên cứu tập trung ở các hướng nghiên cứu sau:
- Hướng nghiên cứu nhu cầu việc làm của người cai nghiện ma túy, các
nguyên nhân nghiện ma túy và cơ chế trị liệu cho người cai nghiện ma túy.
Trong đề tài nghiên cứu “Quản lý dạy nghề và giáo dục phục hồi nhân
cách cho người sau cai nghiện: vấn đề và kinh nghiệm ở thành phố Hồ Chí
Minh” của Trần Nhu và Hồ Bá Thâm, Nghiên cứu tập trung vào giải quyết
việc làm, nhu cầu việc làm cho người cai nghiện ma túy của thành phố do Sở
Lao động – Thương binh và Xã hội cùng lực lượng thanh niên xung phong
thành phố quản lý. Mặc dù nghiên cứu trên bình diện xã hội học nhưng
nghiên cứu cũng đã cho thấy thách thức lớn nhất mà người cai nghiện ma túy

4



- Hướng nghiên cứu đặc điểm nhân cách của người cai nghiện ma túy và
biện pháp trị liệu cho người cai nghiện ma túy.
4. Tác giả han Mai Hương 2005 , đã đề cập đến đặc điểm nhân cách,
hoàn cảnh xã hội của thanh thiếu niên nghiện ma túy. Theo cách tiếp cận này,
việc sử dụng ma túy có thể được quan niệm như hành vi giải quyết các vấn đề
tạm thời trong việc thiếu thích nghi trước các nhiệm vụ phát triển, tự lập hóa,
hòa nhập vào nhà trường và xã hội, giúp con người hòa nhập dễ dàng hơn vào
xã hội, sửa chữa ý nghĩ hèn kém và các rối nhiễu cảm xúc gây ra do thiếu
thích nghi hoặc do điều kiện sống không thuận lợi. Quan điểm nghiên cứu
đưa ra cần lưu ý là việc giáo dục và sửa đổi hành vi nghiện ma túy cần phải
bắt đầu đồng bộ từ việc nâng cao nhận thức và hình thành kỹ năng sống cho
người cai nghiện trong việc ứng phó với các vấn đề khác nhau từ cuộc sống
[ han Mai Hương 2005 , Đặc điểm nhân cách, hoàn cảnh xã hội của thanh
thiếu niên nghiện ma túy, Luận án tiến sỹ Tâm lý học, Viện Tâm lý học, Viện
Khoa học xã hội Việt Nam].
Nghiên cứu “Liệu pháp tâm lý xã hội cho người cai nghiện ma túy” của
Nguyễn Hữu Khánh Duy, Nguyễn Văn Khuê, Trist Summerfield 2002 đã đề
cập đến một số liệu pháp tâm lý xã hội nhằm can thiệp phục hồi cho thanh
niên nghiện ma túy. Đề tài đã coi vấn đề hướng nghiệp, dạy nghề là con
đường cơ bản giúp thanh niên nghiện ma túy tái hòa nhập xã hội hiệu quả.
Tuy nhiên, đề tài mới chỉ nêu ra một số liệu pháp tâm lý xã hội mà chưa đi
sâu nghiên cứu cơ chế hình thành các hiện tượng tâm lý của người cai nghiện
ma túy .
Nghiên cứu “Nguyên nhân tái sử dụng ma túy và phương pháp mới dự
phòng tái nghiện” của Viện Nghiên cứu Tâm lý người sử dụng ma túy

SD


Hà Nội (2013) cho thấy những thay đổi trong các hành vi của đối tượng
nghiện chích ma túy: tần suất tiêm chích ma túy giảm dần, tỷ lệ đối tượng

7


không bao giờ sử dụng chung bơm kim tiêm đã tăng, hành vi sử dụng bao cao
su thường xuyên khi quan hệ tình dục có tỷ lệ tăng lên.
Liên quan đến nội dung nghiên cứu của luận văn này ở Việt Nam hiện
nay mới có một số tài liệu sau:
- Nguyễn Trung Hải (2013), Giáo trình quản lý trường hợp với người sử
dụng ma túy (dành cho hệ đại học), Nhà xuất bản Lao động - Xã hội, Hà Nội .
- Nguyễn Hồi Loan (2013), Tài liệu quản lý trường hợp với người sử
dụng ma túy (Tài liệu tập huấn cho cán bộ cơ sở), Nhà xuất bản Lao động Xã hội, Hà Nội
- Bùi Thị Xuân Mai (2013), Giáo trình Tham vấn điều trị nghiện, Nhà
xuất bản Lao động - Xã hội, Hà Nội.
- Lê Thị Mỹ Hiền (2013), Tài liệu hướng dẫn thực hành, thực tập, Nhà
xuất bản Lao động - Xã hội, Hà Nội.
Có thể thấy, cùng với sự phát triển lâu năm của nghề CTXH trên thế giới,
các nghiên cứu về vấn đề nghiện ma túy, trong đó có nghiên cứu về quản lý
trường hợp đã mang lại những kết quả tích cực và đáng ghi nhận trong lĩnh
vực can thiệp và hỗ trợ người cai nghiện ma túy ở nhiều khía cạnh khác nhau.
Điều này khẳng định, đây là vấn đề cần thiết nghiên cứu tại nước ta
trong giai đoạn hiện nay. Vì vậy, đề tài luận văn mà tôi lựa chọn đi sâu nghiên
cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn quản lý trường hợp đối với người cai
nghiện ma túy, góp phần đưa ra một số biện pháp nâng cao hiệu quả của các
nội dung hoạt động giúp người cai nghiện ma túy tại Trung tâm Tư vấn và
Điều trị nghiện ma tuý tỉnh Lâm Đồng ngày càng tốt hơn.
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
3.1. Mục đích nghiên cứu

Lâm Đồng.
- Phạm vi về thời gian: Từ tháng 01 /2015 đến 6/2016

9


5. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
5.1.

Phương pháp luận

Nghiên cứu trên cơ sở duy vật biện chứng: từ thực trạng quản lý trường
hợp đối với người cai nghiện ma túy tại Trung tâm Tư vấn và Điều trị nghiện
ma tuý tỉnh Lâm Đồng, rút ra được những lý luận và đưa ra được những đề
xuất về biện pháp để nâng cao hiệu quả quản lý trường hợp đối với người cai
nghiện ma túy tại Trung tâm Tư vấn và Điều trị nghiện ma tuý tỉnh Lâm Đồng.
Nghiên cứu vấn đề lý luận trong hệ thống: nghiên cứu hệ thống những
lý thuyết có liên quan trực tiếp đến đề tài, hệ thống các yếu tố có liên quan
như các nhiệm vụ quản lý trường hợp đối với người cai nghiện ma tại Trung
tâm Tư vấn và Điều trị nghiện ma tuý tỉnh Lâm Đồng; các yếu tố ảnh hưởng
cũng như hệ thống chính sách xã hội đối với khách thể này.
5.1 Phương pháp nghiên cứu
Phương pháp phân tích tài liệu: Thu thập thông tin, số liệu, tài liệu từ
các nguồn tài liệu đã được công bố hoặc rút ra từ các nguồn tài liệu những
nội dung liên quan đến đề tài nghiên cứu.
Phương pháp điều tra bảng hỏi: là phương pháp dựa trên hình thức hỏi
đáp gián tiếp của người cai nghiện tại Trung tâm, dựa trên bảng các câu hỏi
được soạn thảo trước, điều tra viên tiến hành phát bảng hỏi, hướng dẫn thống
nhất cách trả lời các câu hỏi cho người giám hộ người cai nghiện, người được
hỏi tự đọc các câu hỏi trong bảng hỏi rồi ghi cách trả lời của mình vào phiếu

thêm hệ thống cơ sở dữ liệu cho việc phân tích lý luận về quản lý trường hợp
đối với người cai nghiện ma tuý nói riêng và lý luận về quản lý trường hợp,
về chính sách xã hội đối với người cai nghiện ma tuý nói chung.
Là nguồn tài liệu tham khảo cho các nghiên cứu sau này về lĩnh vực
quản lý trường hợp đối với người cai nghiện ma tuý.
Nghiên cứu sẽ xác định khung lý thuyết nghiên cứu quản lý trường hợp
trong trợ giúp người cai nghiện ma túy như: các khái niệm, nguyên tắc, đặc

11


điểm cơ bản của quản lý trường hợp đối với người cai nghiện ma túy. Kết quả
nghiên cứu lý luận của luận văn sẽ góp phần làm phong phú thêm lý luận cơ
bản của quản lý trường đối với người cai nghiện ma túy.
6.2. Ý nghĩa thực tiễn
Kết quả nghiên cứu sẽ giúp nâng cao nhận thức của xã hội, cộng đồng
về vai trò của nghề CTXH, các nhân viên CTXH (nhân viên Công tác xã hội),
cũng như vai trò của hệ thống cung cấp dịch vụ CTXH trong hoạt động hỗ trợ
người cai nghiện ma túy. Quản lý trường hợp đối với người cai nghiện ma tuý
là việc làm cần thiết để trợ giúp người cai nghiện ma tuý được sự trợ giúp từ
các nguồn lực khác nhau, giúp cho người cai nghiện ma tuý vượt qua được
những khó khăn, giúp nối kết các dịch vụ như: y tế; giáo dục; chăm sóc; hòa
nhập cộng đồng …
Giúp cho nhân viên Công tác xã hội nói riêng và các ngành khác nói
chung hiểu biết thêm về quản lý trường hợp đối với người cai nghiện ma tuý.
Bên cạnh đó, đề tài nghiên cứu có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo
dành cho người làm quản lý trường hợp, gia đình người cai nghiện ma túy,
người nghiện ma túy.
7. Cơ cấu của luận văn
Ngoài phần Mục lục, Mở đầu, Kết luận và Danh mục tài liệu tham khảo.

Chất hướng thần là chất kích thích, ức chế thần kinh hoặc gây ảo giác,
nếu sử dụng nhiều lần có thể dẫn tới tình trạng nghiện với người sử dụng.
Tiền chất là các chất không thể thiếu được trong quá trình điều chế, sản
xuất ma tuý được quy định do chính phủ ban hành.
Thuốc gây nghiện, hướng thần là các loại thuốc chữa bệnh được quy
định trong danh mục do Bộ Y tế do chính phủ ban hành.
Theo Chương trình Kiểm soát Ma tuý Quốc tế Liên hợp quốc: Ma tuý là
chất có nguồn gốc tự nhiên hay tổng hợp khi thâm nhập vào cơ thể con người,

13


sẽ gây tác dụng làm thay đổi trạng thái, ý thức, trí tuệ, tâm trạng của người đó.
Nếu dùng lặp lại nhiều lần sẽ làm cho người đó bị lệ thuộc vào nó, lúc đó gây
tổn thương và nguy hại cho cá nhân và cộng đồng.
Bộ luật Hình sự số 100/2015/QH13 được Quốc hội nước Cộng hòa xã
hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XIII, kỳ họp thứ 10 thông qua ngày 27/11/2015,
đã quy định các tội phạm về ma tuý. Theo đó, ma tuý bao gồm nhựa thuốc
phiện, nhựa cần sa, cây côca, lá, hoa, quả cây cần sa, lá cô ca, quả thuốc phiện
khô, quả thuốc phiện tươi, hêrôin, côcain, Methamphetamine, Amphetamine,
MDMA, các chất ma tuý khác ở thể lỏng, thể rắn.
Từ quy định của Liên Hợp Quốc và pháp luật Việt Nam ta có thể hiểu:
ma tuý là các chất có nguồn gốc tự nhiên hoặc tổng hợp, khi được đưa vào cơ
thể con người, nó có tác dụng làm thay đổi trạng thái ý thức và sinh lý của
người đó. Nếu lạm dụng ma tuý, con người sẽ lệ thuộc vào nó, khi đó gây tổn
thương và nguy hại cho người sử dụng và cộng đồng.
1.1.1.2. Khái niệm nghiện ma túy
Theo Hiệp hội Tâm lý học Hoa kỳ (APA): Nghiện là các hội chứng gồm
tăng liều ma túy để có tác dụng mong muốn, sử dụng ma túy để giảm hội
chứng thiếu thuốc, không có khả năng giảm liều hoặc dừng ngừng sử dụng

Người nghiện ma tuý là người sử dụng chất ma tuý, thuốc gây nghiện,
thuốc hướng thần và bị lệ thuộc vào chất này.
Theo nghĩa rộng: người nghiện ma túy là người có thói quen dùng ma
túy, không dùng không chịu được, bằng mọi giá để có ma túy sử dụng, bất
chấp sự ngăn cấm của pháp luật, của người thân và xã hội. Theo nghĩa hẹp:
nghiện ma túy là sự lệ thuộc của con người cụ thể (lệ thuộc cả thể chất lẫn
tâm lý đối với các chất ma túy đó làm cho con người không thể quên và từ bỏ
được.
Như vậy, nghiện ma túy là sự phụ thuộc của con người vào các chất ma
túy, việc đưa một lượng ma túy nhất định vào cơ thể là một nhu cầu thường

15


xuyên, luôn có xu hướng tăng dần liều, khi ngừng sử dụng ma túy sẽ xuất
hiện hội chứng cai lên cơn nghiện) rất khó chịu, bao gồm các dấu hiệu: buồn
nôn, nổi da gà, bứt rứt, đau rút cơ khớp (có cảm giác dòi bò trong xương ,
chảy nước mắt, nước mũi, giãn đồng từ, tiêu chảy, mất ngủ, bồn chồn.
1.1.1.4. Khái niệm người cai nghiện ma túy
Người cai nghiện ma tuý là người đang sử dụng các biện pháp để chấm
dứt việc sử dụng ma tuý, không còn lệ thuốc vào các chất ma tuý gây nghiện.
1.1.2. Đặc điểm tâm lý – nhu cầu của người cai nghiện ma túy
1.1.2.1. Đặc điểm tâm lý của người cai nghiện ma túy
Ma túy làm tổn thương tế bào não, vì vậy người cai nghiện ma túy được
xem là bệnh não mãn tính, người cai nghiện có sự biển đổi, thoái hóa về nhân
cách do sự lệ thuộc vào ma túy về mặt tâm thần hoặc về mặt thể chất hoặc bị
lệ thuộc cả hai; rối loạn tâm lý, rối loạn hành vi, nội tâm phức tạp, mâu thuẫn,
thiếu ý chí, thiếu nội lực, lười biếng, ít chú ý đến thân thể, khó có thể vượt
qua hấp lực của ma túy.
Về mặt sinh lý: Nếu là người đang nghiện thì sức khỏe suy sụp dần,

của chất gây nghiện, gia đình, cộng đồng, xã hội và những nhà chuyên môn
như nhân viên quản lý trường hợp cần tích cực hỗ trợ, giúp đỡ.
Nếu mới nghiện: Cảm xúc cô đơn, trống vắng; mặc cảm tội lỗi, cảm giác
lo sợ, mặc cảm mình bị ghét bỏ.Từ đó có thể dẫn đến những hành vi như: tiếp
tục sử dụng ma túy để tìm quên; che giấu, sống tách biệt với thế giới riêng,
ngại giao tiếp; lừa dối; phản kháng, bỏ nhà đi. Đặc biệt do tính lệ thuộc ma
túy nên người cai nghiện tìm đủ mọi cách để đảm bảo có được liều quen dùng.
Nếu nghiện lâu: Mặc cảm thua sút anh em, bạn bè; mặc cảm mình bị
ghét bỏ, là thành phần xấu của xã hội; tự ái rằng mình có thừa khả năng, có
thể thành đạt nhưng chỉ tại vì nghiện, tại vì hoàn cảnh. Đối với những người
đã sử dụng trong thời gian dài có cảm giác chán chường, buông xuôi vì đã

17


từng nỗ lực từ bỏ nhiều lần nhưng không thành công. Họ muốn được làm
người bình thường, muốn có và sống với vợ con, muốn nói chuyện và giao
tiếp với người khác; có nhận thức về mình, đôi lúc có tính cách triết lý, nói
chuyện cố gắng có đầu có đuôi.
Về nhận thức: Do thiếu hiểu biết về ma túy, nghiện ma túy và tác hại
của nghiện ma túy. Nhiều thanh niên có tính tò mò sử dụng ma túy xem thế
nào đã dẫn tới nghiện, có những phụ nữ quá béo đã mua loại ma túy kích
thích thần kinh (Maxinton) uống để giảm béo, có học sinh cần thức đêm ôn
thi, đã dùng thuốc kích thích thần kinh để thức mà không biết dẫn tới nghiện
ma túy.
Do sang chấn tinh thần trong cuộc sống stress : Có người thất bại trong
sự nghiệp, do thất tình, thi trượt, bố mẹ bất hoà bỏ nhau... đã tìm tới ma túy.
Do buông lỏng quản lý, giáo dục của gia đình, nhà trường: gia đình quá
nuông chiều, nhiều bố mẹ không dành thời gian quan tâm theo dõi con cái, nhà
trường thiếu giám sát, phát hiện sớm các học sinh có nguy cơ lạm dụng ma túy

Khả năng lao động học tập giảm: hiệu quả lao động, kết quả học tập bị
giảm sút. Lười lao động, bỏ trễ công việc, vô ý thức kỷ luật trong lao động,
học tập. Học sinh ngồi học hay ngủ gật, hay bỏ ra ngoài trong giờ học, trốn
học…
Hay tụ tập đàn đúm với những bạn bè xấu, nghiện ma túy: tụ tập đàn
đúm với bạn bè xấu, với người đã nghiện ma túy ở phòng kín, nơi vắng người,
thường xuyên cùng đi đến địa bàn có tụ điểm tổ chức sử dụng, buôn bán ma
túy; hay đi với bạn bè xấu tới các vũ trường, quán karaoke thâu đêm.
Dấu hiệu khẳng định người thân đã nghiện ma túy: Xuất hiện hội chứng
cai (nếu nghiện thuốc phiện hoặc heroin), hoặc rối loạn tâm thần (nếu nghiện
ma túy kích thích thần kinh gây ảo giác); xét nghiệm tìm chất ma túy trong
nước tiểu hoặc trong máu cho kết quả dương tính.

19