Sáng kiến kinh nghiệm

Một số phương pháp giúp
học sinh lớp 4 và 5 học tốt
phân môn Tập đọc nhạc

1


PHẦN MỞ ĐẦU
Âm nhạc là một loại hình nghệ thuật nhằm phản ánh hiện thực khách quan
bằng những hình tượng có sức biểu cảm của âm thanh. Ở nhà trường tiểu học
mục tiêu của môn học là thông qua việc giảng dạy một số vấn đề sơ giảng về
nghệ thuật âm nhạc, nhằm hình thành và phát triển năng lực cảm thụ âm nhạc
của học sinh, tạo một “trình độ văn hoá âm nhạc” nhất định, từ đó góp phần
đào tạo có chất lượng những lớp người có ích cho xã hội.
Từ mục tiêu của môn học chúng ta hiểu rằng: Môn âm nhạc ở trường tiểu
học không nhằm đào tạo những người làm nghề âm nhạc chuyên nghiệp,
những diễn viên, những nhạc sĩ mà mục đích chính là thông qua môn học này
để tác động vào đời sống tinh thần của các em nhằm thực hiện nhiệm vụ giáo
dục đạo đức, giáo dục thẩm mĩ cho học sinh. Muốn làm được điều đó nhất
thiết các em phải được tiếp cận với âm nhạc đích thực, bản thân các em phải
là người trực tiếp tham gia ca hát. Tuy môn âm nhạc trong trường tiểu học là
một môn học riêng lẻ. Song mục đích của nó nhằm trang bị cho các em những
kiến thức kĩ năng giúp khơi dậy sự say mê sáng tạo trong hoạt động âm nhạc,
làm cho đời sống tinh thần của các em thêm phong phú, tạo điều kiện để các
em tham gia vào các hoạt động khác của nhà trường.
I. Bối cảnh của đề tài
Giáo dục thẩm mỹ cho con người là không thể thiếu được trong mục
đích giáo dục hiện nay của chúng ta là đào tạo những con người phát triển
toàn diện.Việc giáo dục một con người toàn diện không chỉ giáo dục cho họ

tập và tiếp thu kiến thức của bộ môn. Từ thực tế đó, tôi xin đưa ra một vài
biện pháp dạy tập đọc nhạc cho học sinh Tiểu học. Đây là những kinh nghiệm
mà tôi đã đúc kết được trong những năm giảng dạy tại trường.
III. Phạm vi và đối tượng nghiên cứu
Học sinh khối 4 và 5 .
IV. Mục đích nghiên cứu
Giúp giáo viên dạy tốt phân môn Tập đọc nhạc và học sinh học tốt phân
môn này.
3


V. Điểm mới trong kết quả nghiên cứu
Sau một thời gian áp dụng các phương pháp, biện pháp dạy học tập đọc
nhạc thì kết quả học tập của học sinh có chuyển biến theo hướng tích cực. Âm
nhạc đã làm cho các em có một tinh thần thoải mái hơn, giúp các em phát
triển toàn diện hơn và các em hứng thú hơn để học tốt các môn học khác.
PHẦN NỘI DUNG
I. Cơ sở lý luận
Xuất phát từ thực trạng giảng dạy Âm nhạc cho học sinh ở lứa tuổi
Tiểu học. Vấn đề học và kết quả học tập của các em là hết sức quan trọng,
điều đó không chỉ phụ thuộc vào chương trình giảng dạy phù hợp mà còn phụ
thuộc vào phương pháp truyền thụ của người thầy. Hơn nữa còn phụ thuộc
vào ý thức học tập của các em cùng với sự quan tâm chăm sóc, tạo điều kiện
của gia đình và toàn thể xã hội.
Như chúng ta đã biết, Âm nhạc là một môn học mang tính nghệ thuật
cao, nó khác rất nhiều so với môn học khác, tuy nó không đòi hỏi sự chính
xác một cách tuyệt đối như những con số nhưng lại đòi hỏi người học phải có
sự yêu thích, sự đam mê thậm chí là một chút cái gọi là “năng khiếu”, điều
này không phải học sinh nào cũng có được. Học Âm nhạc mang đến cho học
sinh những phút giây thư giãn, thoải mái, học mà chơi, chơi mà học. Thông

đòi hỏi người thầy phải có một phương pháp truyền đạt, phương pháp thu hút,
tạo sự hứng thú cho các em, đây là một quá trình cần phải rèn luyện lâu dài,
bền vững, mang tính căn bản và hệ thống. Đa số các em do ít được tiếp xúc
với loại hình này nên còn thể hiện nhiều nhược điểm khi học tập. Vì vậy
người giáo viên phải từng bước giúp các em có được sự tự tin, nắm được các
kiến thức, các kỹ năng cơ bản từ đó giúp các em phát triển tai nghe và khả
năng thể hiện tốt các bài tập đọc nhạc.
Những năm trước đây, việc đầu tư trang thiết bị cho môn học còn hạn
chế. Do đó việc truyền đạt và giúp các em tiếp thu kiến thức Âm nhạc là hết
sức khó khăn, thậm chí những kiến thức đó đến với các em hết sức trừu
tượng. Việc truyền thụ các kiến thức âm nhạc chỉ qua phương pháp truyền

5


khẩu thuần tuý, ít phát triển khả năng tư duy của các em. Do đó không tạo
được sự thu hút, ít gây hứng thú học tập cho các em.
Dựa vào cơ sở lý luận đã có cùng với thời gian giảng dạy tại trường
Tiểu học Giang Siơn Tây, tôi đã tìm hiểu khả năng học nhạc của học sinh hai
lớp Năm. Bằng việc quan sát thực tế các giờ học tôi nhận thấy việc tiếp thu
các kiến thức Âm nhạc và sự yêu thích học tập bộ môn chỉ rơi vào một số em
gọi là có năng khiếu. Còn lại các em khác chỉ học theo bản năng phải học nên
ít có sự sáng tạo trong vận dụng kiến thức.
Qua kiểm tra đọc một bài tập đọc nhạc thì số lượng các em đọc tốt còn
rất khiêm tốn. Thực tế khi nghe các em thực hiện bài tập, bên cạnh những em
trình bày tự nhiên và thoải mái vẫn còn một số em chưa thực sự mạnh dạn, tự
tin, chỉ đọc với tính chất thuộc lòng, đọc nhạc thì chỉ đúng tên nốt mà chưa
đúng trường độ, ngắt, nghỉ tuỳ tiện không đúng tiết tấu của bài nhạc.
III. Các biện pháp đã tiến hành để giải quyết vấn đề
Để có một tiết học nhạc hiệu quả, gây hứng thú cho học sinh trước tiên

giáo viên phải giúp các em nhận ra được âm thanh cao, thấp tương ứng với vị
trí các nốt nhạc trên khuông trong phạm vi 1 quãng 8. Sau đó, các em được
tiếp cận với thang 5 âm: Đô - Rê - Mi – Son – La và tiến tới thang 7 âm: Đô Rê - Mi – Pha – Son La – Si.
Sang lớp 5, phân môn tập đọc nhạc cũng dựa trên cơ sở các kiến thức
đã học ở lớp 4 nhưng nâng cao hơn. Cả năm, các em được học 8 bài tập đọc
nhạc đều viết ở nhịp

;

dựa trên cao độ của thang 5 âm: Đô, Rê, Mi, Son,

La

hoặc thang 7 âm: Đô, Rê, Mi, Pha, Son, La, Si.
Về tiết tấu, các em tiếp tục được củng cố lại trường độ với các hình móc
đơn, nốt đen, nốt trắng, lặng đen và chấm dôi. Cách dạy thực hành các hình
nốt có thể thực hiện gõ theo tiết tấu, cũng có thể cho học sinh tập đọc bằng

7


tên gọi các hình nốt: đơn, đen, trắng, ta có thể thay bằng tiếng trống: Tùng,
rinh...
Việc giúp học sinh tập đọc 1 bài tập đọc nhạc muốn thu được kết quả
cũng phải được thực hiện theo đúng các bước theo trình tự nhất định. Sau khi
giới thiệu bài tập đọc nhạc, nếu như ở tập hát, bước đầu tiên là luyện thanh thì
ở tập đọc nhạc sẽ phải là luyện tập cao độ. Cho các em đọc lại cao độ của các
nốt nhạc không chỉ giúp các em khởi động giọng mà còn giúp các em nhớ vị
trí các nốt trên khuông nhạc và cảm nhận cao độ các nốt so với nhau. Muốn
các em thực hiện tốt bài tập, giáo viên phải đưa ra yêu cầu để các em tìm

hướng dẫn các em ghi chép đơn giản và dễ thực hiện. Tuy nhiên, đơn giản
không có nghĩa là không quan trọng, ngược lại tập ghi chép nhạc là sự đúc kết
giữa 2 phân môn tập hát và tập đọc nhạc để khắc sâu kiến thức. Do đó đòi hỏi
phải có sự chính xác tuyệt đối từng vị trí nốt trên khuông nhạc, quan trọng
hơn nữa là qua chép nhạc các em phải nhớ được tên các nốt nhạc là gì, nằm ở
vị trí nào, cách viết các hình nốt ra sao, các hình nốt đó có ý nghĩa gì và phải
thể hiện thế nào. Việc ghi chép nhạc còn giúp các em ghi nhớ các ký hiệu
khác về âm nhạc. Các kiến thức đó hổ trợ cho việc tập đọc nhạc hoặc thực
hiện các bài hát theo yêu cầu của tác giả như: dấu luyến, dấu chấm dôi, dấu
quay lại, dấu hồi đoạn, dấu lặng đen, lặng đơn, ngắt câu, ...
Việc ghi chép nhạc là công việc đòi hỏi phải hướng dẫn các em thực
hiện một cách thường xuyên. Tuy nhiên không nhất thiết lúc nào cũng phải
thực hiện ngay tại lớp vì như thế sẽ mất rất nhiều thời gian. Ở lớp chỉ hướng
dẫn các em cách thực hiện việc ghi chép, nhận ra cách trình bày thế nào cho
đúng, cho đẹp còn việc ghi chép lại bài nên cho các em thực hiện ở nhà.
IV. Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm
Từ đầu năm học tôi đã áp dụng thực hiện giảng dạy tập đọc nhạc với
các phương pháp và biện pháp như đã trình bày ở trên và thấy các em rất say
mê hứng thú học tập, do đó kết quả đã nâng lên rõ rệt: Kết quả đánh giá học
lực môn Âm nhạc học kì I năm học 2011-2012 của cả 3 khối 4, 5 không có
học sinh xếp loại B, học sinh hoàn thành tốt đã tăng lên khoảng 20%, trong đó
phần tập đọc nhạc các em thể hiện được tốt hơn cụ thể ở khối lớp 5 như sau:
9


Phân loại học sinh đọc bài tập

Tổng số

Số em đạt


46

26em(56,5%

3em (0,66%)

Tập đọc nhạc là phân môn khó học, việc giảng dạy cho học sinh cấp
Tiểu học đòi hỏi phải có những phương pháp, biện pháp đặc thù riêng. Hơn
nữa người giáo viên còn phải biết lựa chọn và áp dụng các phương pháp, biện
pháp sao cho phù hợp với từng đối tượng học sinh. Về phía bản thân, với một
số phương pháp, biện pháp nêu trên, qua thực tế giảng dạy tại trường, tôi nhận
thấy hiệu quả của các phương pháp, biện pháp này là khá cao. Tuy nhiên, khi
vận dụng những phương pháp, biện pháp này, giáo viên có thể tuỳ cơ ứng
biến sao cho phù hợp với từng hoàn cảnh, từng đối tượng cụ thể để thu được
kết quả tốt nhất. Và điều quan trọng là chúng ta cùng nhau xây dựng nên
những phương pháp, biện pháp giảng dạy hay nhất, phù hợp nhất đối với phân
môn tập đọc nhạc để kết quả học tập của các em ngày càng được nâng cao
hơn.
Qua đề tài này tôi muốn trao đổi với quý đồng nghiệp về vấn đề học
Âm nhạc, học Âm nhạc sẽ làm cho con người thoải mái, hứng thú hơn khi học
tập môn học cũng như học các môn học khác, giáo dục Âm nhạc cùng với
giáo dục các môn học khác lập nên một nền giáo dục toàn diện để đào tạo một
thế hệ trẻ đủ năng lực, đầy tự tin trở thành người chủ tương lai của đất nước.

PHẦN KẾT LUẬN
10