Mở đầu
Hồ Chí Minh là nhà tư tưởng vĩ đại, nhà lý luận thiên tài của cách mạng
Việt Nam. Tư tưởng của Người là tài sản vô giá của Đảng, nhân dân và mỗi
người dân Việt Nam. Hồ Chí Minh là người đưa chủ nghĩa Mác vào hiện thực
Việt Nam và phát huy giá trị của nó linh hoạt, hiệu quả và mang sắc thái
riêng. Về khía cạnh tư tưởng lý luận, chủ nghĩa Mác-Lênin tư tưởng Hồ Chí
Minh đã thổi một luồng gió mới vào trình độ lý luận của dân tộc, trong đó có
nội dung triết học của dân tộc Việt Nam.
Tư tưởng triết học Hồ Chí Minh là một bộ phận quan trọng của tư
tưởng triết học Việt Nam, phản ánh bước phát triển nhảy vọt về chất của tư
duy triết học dân tộc trong thời đại mới. Tư tưởng triết học Hồ Chí Minh là
phương pháp luận của triết học Mác-Lênin được vận dụng, chuyển hóa vào
cách mạng Việt Nam nhưng có sự đặc sắc riêng có của Hồ Chí Minh.
Với bề dày truyền thống suốt mấy nghìn năm dựng và giữ nước của dân
tộc Việt Nam, văn hóa nói chung và tư tưởng triết học về văn hóa Việt Nam
có vai trò quan trọng trong đời sống tinh thần và tư duy lý luận dân tộc. Là
người con ưu tú của dân tộc, Hồ Chí Minh luôn quan tâm sâu sắc tới văn hóa
và xây dựng nền văn hóa mới. Tư tưởng triết học Hồ Chí Minh là nội dung
quan trọng trong toàn bộ hệ thống tư tưởng triết học của Người. Nó thể hiện
sâu sắc và toàn diện những nội dung cơ bản về một nền văn hóa mới- văn hóa
Việt Nam thời đại Hồ Chí Minh.
Tìm hiểu tư tưởng triết học Hồ Chí Minh vừa là vinh dự vừa là trách
nhiệm của mỗi chúng ta hôm nay. Nó góp phần nâng cao nhận thức và củng
cố niềm tin của mỗi người về chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh,
tạo ra kháng thể miễn dịch, loại bỏ những tàn dư và thù địch trên mặt trận văn
hóa tư tưởng, xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân
tộc


Nội dung
1. Tư tưởng triết học Hồ Chí minh về văn hóa

Đồng thời tư tưởn trên con xác định được cấu trúc của văn hóa. Đó là
văn hóa vật chất và văn hóa tinh thần. Văn hóa bao gồm cả ngôn ngữ, chữ
viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật( văn hóa vật
chất) và các công cụ, phương tiện đáp ứng nhu cầu ăn, ở, mặc, đi lại, giao
tiếp( văn hóa vật chất). Văn hóa, trong quan niệm của Hồ Chí Minh không
phải là những giá trị mà con người đã tạo ra nói chung mà là các giá trị mà
nhân loại đã sáng tạo ra và phục vụ nhu cầu của con người. Những sản phẩm
khác, đi người với lợi ích dân tộc, giai cấp, nhân loại thì không phải là văn
hóa. Những sản phẩm đó cần phải được loại bỏ.
Bên cạnh đó, trong toàn bộ tư tưởng triết học Hồ Chí Minh, người
thường dùng văn hóa với nghĩa hẹp, đó là văn hóa tinh thần, là hoạt động sản
xuất ra các giá trị tinh thần nhằm phục vụ cho nhu cầu con người hướng tới
các giá trị chân, thiện, mỹ. Còn văn hóa vật chất chẳng qua chỉ là vật thể hóa
các giá trị văn hóa tinh thần, truyền tải các giá trị văn hóa tinh thần. Với cách
hiểu như vậy, văn hóa là một mặt của đời sống tinh thần xã hội. Nó là bộ phận
quan trọng cùng với đời sống vật chất làm nên đời sống xã hội con người
trong mối quan hệ biện chứng với đời sống vật chất.
Từ quan niệm về văn hóa theo tư tưởng triết học Hồ Chí Minh, không
chỉ nhận thức quan niệm về văn hóa mà còn xác định phương pháp luận cụ
thể trong nhận thức, xây dựng và phát triển nền văn hóa nước ta hiện nay.
Nhiệm vụ đó bao gồm cả việc xây dựng và cải tao được tiến hành trong quá
trình xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật của đất nước. Xây dựng văn hóa gắn
với con người, xuất phát từ con người và phục vụ con người và hoàn thiện
con người mới xã hội chủ nghĩa.


1.2 Quan niệm Hồ Chí Minh về bản sắc, bản chất của văn hóa
Tư tưởng triêt học Hồ Chí Minh về bản sắc, bản chất của văn hóa bao
giờ cũng bao hàm nội dung, tính chất của quan hệ hài hòa. Đó là mối quan hệ
hài hòa với tự nhiên và với con người. Cốt lõi trong mối quan hệ hài hòa đó là

văn sâu sắc của họ. Người tự nhận mình là học trò của những vị sáng lập ra
các tôn giáo lớn như : Thích Ca Mâu Ni, Khổng Tử, Giê Su, của các vị cách
mạng tiền bối như Tôn Dật Tiên, C. Mác. Có lẽ vì thế mà một nhà văn - nhà
báo phương Tây đã có nhận xét tinh tế về Người: "ở con người Hồ Chí Minh
mỗi người đều thấy hiển hiện của nhân vật cao quý nhất, bình dị nhất và được
yêu quý nhất trong gia đình mình…Hình ảnh Hồ Chí Minh được hoàn chỉnh
với sự khôn ngoan của Phật, lòng bác ái của Chúa, triết học của C. Mác, thiên
tài cách mạng của V. I.Lênin và tình cảm của một người chủ gia tộc, tất cả
bao bọc trong dáng dấp rất tự nhiên". Hồ Chí Minh đã gạn đục khơi trong,
tiếp thu những giá trị của tôn giáo như: Đạo lý uống nước nhớ nguồn của đạo
thờ tổ tiên, quan niệm nhân nghĩa của đạo Nho, từ bi của Phật, bác ái, bình
đẳng của Chúa. Người nói:"Chúa Giê Su dạy: Đạo đức là bác ái, Phật Thích
Ca dạy: Đạo đức là từ bi, Khổng Tử dạy: Đạo đức là nhân nghĩa”. Người còn
chỉ ra sự tương đồng của các tôn giáo là: "Mục tiêu cao cả của Phật Thích Ca
và Chúa Giê Su đều giống nhau: Thích Ca và Giê Su đều muốn mọi người có
cơm ăn, áo mặc, bình đẳng chú, tự do và thế giới đại đồng”. Người đánh giá
cao ưu điểm của Nho giáo là trọng tu dưỡng cá nhân và Người đưa ra lời
khuyên: "… chúng ta hãy tự hoàn thiện mình, về mặt tinh thần bằng cách đọc
các tác phẩm của Khổng Tử, về mặt cách mạng thì cần đọc các tác phẩm của
V.I.Lênin".


Nhng ni dung trờn, mt phn no ú giỳp chỳng ta nhn thc t
tng bin chng H Chớ Minh v vn húa trong ú ni bc l s thng nht
v u tranh ca hai mt i lp trong mt ch th. H Chớ Minh phõn bit rừ
i tỏc v i tng nc Phỏp v nn vn húa Phỏp. ú cng l
nhng bi hc sõu sc trong t tng trit hc H Chớ Minh núi riờng v t
tng H Chớ Minh vi t cỏch l mt chnh th núi chung.
Trong quan nim ca H Chớ Minh, vn húa luụn l vn húa ca dõn
tc trong mi quan h bin chng vi vn húa th gii. Khi núi v giỏ tr vn

tiếp biến. Vì vậy, mỗi quốc gia dân tộc, mỗi chế độ xã hội cần xác định và giữ
vững những giá trị văn hóa mang bản sắc của mình nhưng đồng thời phải mở
rộng giao lưu, học hỏi những thành tựu văn hóa của các quốc gia, dân tộc, các
nền văn hóa khác để làm giàu, sinh động và xây dựng nền văn hóa của mình
đủ sức đáp ứng nhu cầu của những chủ thể hưởng thụ nó.
Trong tất cả các giá trị văn hóa của dân tộc, tư tưởng Hồ Chí Minh về
đoàn kết dân tộc mang nhiều nét độc đáo về cả lý luận và thực tiễn. Lối diễn
đạt ngắn gọn, súc tích, dễ hiểu, Người khẳng định tư tưởng triết học của mình
qua tư tưởng về đoàn kết dân tộc qua nhiều tác phẩm, nhiều mẫu chuyện,
nhiều câu thơ. Nhưng tựu trung lại là “ Đoàn kết, đoàn kết, đại đoàn kết,
thành công, thành công, đại thành công”. Chủ nghĩa Mác-Lênin khẳng định
mâu thuẩn nội tại là động lực của sự phát triển của mỗi sự vật hiện tượng
trong thế giới. Nhưng Hồ Chí Minh vận dụng sáng tạo, linh hoạt trong sự bổ
sung những yếu tố “dân tộc học” của Châu Á. Đoàn kết là nguồn gốc của
thắng lợi đúng như quy luật hình thành dân tộc Việt Nam và lịch sử Việt Nam
đã khẳng định điều đó. Nhưng đoàn kết theo tư tưởng triết học Hồ Chí Minh
không phải là đoàn kết xuôi chiều mà nó được hình thành từ những nguyên
nhân tác động cùng chiều và trong mối quan hệ biện chứng với đấu tranh .
Đoàn kết theo tư tưởng Hồ Chí Minh luôn có mục đích cụ thể. Chính
mục đích chung này là nguyên nhân cùng chiều trong tư tưởng đoàn kết Hồ
Chí Minh. Tháng Tám năm 1945, những điều kiện khách quan và chủ quan
cho cuộc cách mạng giải phóng dân tộc đã hội tụ chín muồi, thời cơ tổng khởi


ngha ó n, lónh t H Chớ Minh kờu gi ton th ng bo: Gi quyt
nh cho vn mnh dõn tc ó n. Ton quc ng bo hóy ng dy em
sc ta m t gii phúng cho ta. Trong on kt quc t cng nh vy, H Chớ
Minh tỡm thy mi liờn h gia cỏch mng Vit Nam v phong tro u tranh
ca cỏc bn Lo, Miờn nờn ó xõy dng ba nc ụng Dng trong mt
phong tro chung, ỏnh ui k thự chung, cựng mc tiờu ginh ly c lp

chớnh tr, kinh t, xó hi, vn 8. Bi vỡ, theo H Chớ Minh, núi n i sng
thỡ phi núi c i sng vt cht v i sng tinh thn9. Quan im duy vt
bin chng ca H Chớ Minh v vn húa l c s lý lun cho quỏ trỡnh xõy
dng nn vn húa Vit Nam trong giai on hin nay.
Vn húa l mt dũng chy liờn tc. S phỏt trin ca vn húa l s
thng nht ca hai quỏ trỡnh: lc b nhng cỏi xu, phn giỏ tr, phn tin b
v k tha cỏi tt, cỏi tinh hoa, cỏi cú giỏ tr. Theo H Chớ Minh, trong thi
i chỳng ta, ai cng ớt nhiu mang nhng vt tớch ca xó hi c. Nờn theo
Ngi, cỏi gỡ c m xu thỡ phi b, cỏi c m phin phc thỡ phi sa i, cỏi
c m tt thỡ phi phỏt trin, cỏi hay m mi thỡ phi lm. õy chớnh l s k
tha bin chng trong ni dung t tng trit hc H Chớ Minh v vn húa.
Quỏ trỡnh k tha ú khụng cú gii hn v khụng gian v thi gian. Ngi
hc tp vn húa phng Tõy, phng ụng v tỡm thy ỏnh sỏng ca ch
ngha Mỏc-Lờnin, chớnh ỏnh sỏng ch ngha Mỏc-Lờnin li l yu t quyt
nh cho s k tha truyn thng my nghỡn nm ch ngha yờu nc ca dõn
tc. ú l: Cỏc vua Hựng ó cú cụng dng nc
Bỏc chỏu ta phi cựng nhau gi ly nc
Nh vy, t tng bin chng trit hc H Chớ Minh khng nh, vn
húa l mt s giao thao v k tha trong mi quan h vi cỏc b phn ca
kin trỳc thng tng v chu s quyt nh ca c s h tng.
xõy dng nn vn húa Vit Nam, H Chớ Minh phỏt hin nhng
mõu thun trong quỏ trỡnh phỏt trin vn húa v coi vn húa l mt mt trn
Hồ Chí Minh, Về văn hoá, Bảo tàng Hồ Chí Minh xuất bản, Hà Nội 1997, tr 320.
Hồ Chí Minh, Văn hoá nghệ thuật là một mặt trận, Nxb Văn học, Hà Nội 1981, tr 345.
9
Hồ Chí Minh, Toàn tập, Nxb CTQG, Hà Nội 2000, Tập 10, tr 660.
7
8



2. Vận dụng những nội dung cơ bản của tư tưởng Hồ Chí Minh về văn
hóa để xem xét một số vấn đề về văn hóa hiện nay
2.1Tư tưởng triết học Hồ Chí Minh tầm nhìn của thời đại
Những quan niệm về văn hóa trong tư tưởng triết học Hồ Chí Minh vẫn
còn nguyên giá trị thời sự và cấp bách trong xem xét những vấn đề văn hóa
hiện nay cũng như giá trị to lớn trong quá trình xây dựng nền văn hóa Việt
Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.
Từ những quan điểm lớn của Hồ Chí Minh, chúng ta có thể vận dụng
để xem xét những vấn đề nhỏ đến những vấn đề trọng đại của quốc gia hay
những vấn đề được quốc tế quan tâm. Quan điểm văn hóa là hài hòa, hài hòa
với thiên nhiên và hài hòa với con người của Bác quả thật độc đáo nếu như
nhìn vào vấn đề bảo vệ môi trường mà thế giới hiện nay đang chung tay góp
sức. Nó trở thành tiêu chí quan trọng để xác định chất lượng cuộc sống của
con người hiện nay. Người ta không chỉ quan tâm đến thu nhập, đời sống vật
chất mà hiện nay họ còn quan tâm đến môi trường sống, đến vấn đề nước
sạch, không khí…điều mà Hồ Chí Minh đã đề cập ở giữa thế kỷ trước.
Trong đời sống quốc tế hiện nay, vấn đề nhân quyền được quan tâm sát
sao. Bởi vì nó là giá trị nhân văn cao quý nhất. Con người phải ứng xử hài
hòa với với con người. Trong một cộng đồng chung, mọi người đều có quyền
bình đẳng, tự do, có quyền được có “ cơm ăn, áo mặc”, “ học hành”. Đó là
trách nhiệm chung của cộng đồng xã hội, là mục tiêu mà nhân loại hướng đến.
Trong tư tưởng triết học Hồ Chí Minh đã xuất hiện “đối tượng” và “đối
tác” dù là trong lĩnh vực văn hóa. “ Đối tượng” và “đối tác” là khái niệm mà
đảng ta đã vận dụng sau thời kỳ đổi mới, trong quá trình hội nhập của đất
nước. Chính sự vận dụng đó đã xóa bỏ tư duy dập khuôn, máy móc đã đè
nặng lên tất cả các lĩnh vực kinh tế-xã hội của đất nước trong một chặng
đường tương đối dài. Chúng ta tách biệt giữa đối tượng và đối tác. Đối tác là


hệ thống các nước xã hội chủ nghĩa và phong trào cộng sản công nhân quốc

dân tộc trên cơ sở tiếp thu có chọn lọc những giá trị văn hóa nhân loại và bảo
tồn, phát huy những giá trị văn hóa cổ truyền, các nét đẹp văn hóa dân tộc.
Đấu tranh chống khuynh hướng sùng ngoại, lai căn hiện nay.
Ba, phát huy mạnh mẽ tính đa dạng, bản sắc độc đáo của văn hóa các
dân tộc anh em, làm phong phú nền văn hóa chung của cả nước, vừa kiên trì
của cố nâng cao tính thống nhất trong đa dạng của văn hóa Việt Nam, đấu
tranh chống các khuynh hướng lợi dụng văn hóa để chia rẽ, phá hoại khối
đoàn kết dân tộc.
Huy động mọi tiềm lực xã hội cho sự nghiệp văn hóa. Đảng, Nhà nước
có cơ chế, chính sách phù hợp tạo điều kiện cho văn hóa nước nhà phát triển
đúng hướng và vững chắc, phục vụ tối ưu nhu cầu văn hóa của nhân dân.


Kết luận
Cùng với triết học Mác-Lênin, tư tưởng triết học Hồ Chí Minh là cơ sở
thế giới quan, phương pháp luận khoa học của Đảng ta trong xây dựng đường
lối chiến lược, sách lược đấu tranh cách mạng, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc
xã hội chủ nghĩa. Thắng lợi của cách mạng Việt Nam là thắng lợi của thế giới
quan và phương pháp luận triết học Mác-Lênin, Hồ Chí Minh.
Tư tưởng triết học Hồ Chí Minh về văn hóa là sự vận dụng linh hoạt,
sáng tạo triết học Mác-Lênin vào xem xét lĩnh vực văn hóa ở Việt Nam. Tư
tưởng đó đã xác định rõ nguồn gốc, quan niệm về văn hóa, nội dung và các
yếu tố cơ bản của văn hóa làm cơ sở lý luận cho nghiên cứu, xem xét các vấn
đề về văn hóa và quan trọng hơn là xây dựng nền văn hóa Việt Nam trong giai
đoạn hiện nay.
Trong giai đoạn hiện nay, chúng ta đang thực hiện xây dựng nền văn
hóa Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc. Đó là một trong những nội
dung quan trọng trong tư tưởng triết học Hồ Chí Minh về văn hóa. Thực hiện
tư tưởng đó của Người không chỉ là tình yêu và trách nhiệm mà là vấn đề có
tính khoa học cần thiết để xây dựng và đáp ứng nhu cầu cần thiết trong đời