SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM:
GIÚP HỌC SINH LỚP 9 RÈN LUYỆN KỸ NĂNG LÀM DÀN BÀI VĂN
NGHỊ LUẬN THEO HƯỚNG ĐỔI MỚI

I/ĐẶT VẤN ĐỀ:

Trong bộ môn Ngữ văn có nhiều phân môn: tiếng Việt, văn bản và tập
làm văn. Trong các phân môn đó thì phân môn Tập làm văn là khó nhất đối
với học sinh; bởi trong phân môn tập làm văn nói chung và của chương trình
lớp 9 nói riêng có nhiều bài viết ở hệ số 2.; trong khi đó HS đại đa số chưa
có thói quen và kĩ năng lập dàn ý trước khi làm bài văn hoàn chỉnh, nhất là ở
dạng văn nghị luận của lớp 9 là một dạng văn khó. Cho nên, làm dàn bài văn
nghị luận là một trong các bước cần thiết phải tiến hành trước khi làm bài
văn nghị luận hoàn chỉnh (tìm hiểu đề, lập dàn bài, viết bài, đọc lại bài viết
và sửa chữa).
Thực trạng của HS nói chung và HS lớp 9 nói riêng, khi làm bài viết
tập làm văn ở các dạng và nhất là dạng văn nghị luận, thì các em không có
thói quen lập dàn ý trước khi làm bài hoàn chỉnh, thậm chí các em không
làm nháp trước. Vì vậy, đa số các em đều thiếu và ít điểm ở các bài viết tập
làm văn (mỗi học kỳ có 03 bài viết tập làm văn).


Trước thực trạng của HS về phân môn Tập làm văn lớp 9, tôi cố đầu
tư rèn luyện cho các em có thói quen và kĩ năng lập dàn bài văn nghị luận
trước khi làm bài hoàn chỉnh theo hướng đổi mới hiện nay. Việc rèn luyện
kĩ năng làm dàn bài trước khi viết bài văn hoàn chỉnh, tôi đã áp dụng trong
nhiều năm học ở các lớp học kể cả các lớp bồ dưỡng HS giỏi và đã thấy kết
quả tương đối khả quan và thành công.
Trong chương trình phân môn Tập làm văn lớp 9 có ba dạng: thuyết
minh, tự sự và văn nghị luận, thì dạng văn nghị luận là khó nhất nên tôi chọn
dạng này để rèn luyện kĩ năng làm dàn bài trước khi làm bài văn nghị luận

bài văn nghị luận:


+ Toàn bộ bài văn (giải thích, bình luận, chứng minh hay phân
tích tác phẩm truyện, thơ...) phải dựa trên một phương hướng nội dung nhất
định, không có tình trạng đoạn đầu của bài văn theo hướng nội dung này còn
đoạn cuối theo một phương hướng khác (có dẫn chứng).
+ Các ý trong dàn bài phải được trình bày trên cùng một bình
diện lôgic, tức là chúng phải cùng một bình diện với nhau và phải bao hàm
đầy đủ các khía cạnh của vấn đề (có dẫn chứng).
+ Các ý của đoạn nào phải đặt đúng vào đoạn đó và giữa các
đoạn phải có sự chuyển ý.
Về mặy hình thức trình bày. Các ý trong dàn bài phải được sắp
xếp theo hệ thống (thao tác này cũng không phức tạp và cũng không khó, nó
chỉ cần HS hiểu rõ ý nghĩa , có ý thức, có thói quen thực hiện nó trong quá
trình làm dàn bài).
3/- Các thao tác cần rèn luyện để hình thành kĩ năng làm dàn bài
văn nghị luận:
+ Phân tích đề bài để nắm được vấn đề cần trình bày trong bài
văn nghị luận.
+ Xác dịnh phương hướng nội dung làm cơ sở cho việc giải
quyết vấn đề nghị luận.


+ Lựa chọn trong vốn hiểu biết của bản thân các tư liệu cần thiết
phục vụ cho bài văn nghị luận.
+ Hệ thống hoá để sắp xếp các ý đã có theo một trình tự chặt
chẽ.
+ Trình bày từng phần nội dung của đề bài.
+ Kiểm tra lại toàn bộ dàn bài để sửa chữa và bổ sung các ý cần

luận.
- Phải nắm chắc bố cục của bài văn nghị luận, nắm dàn ý chung
cho bài văn nghị luận để vận dụng vào từng đề bài cụ thể.
4.2- Cách tiến hành làm bài văn nghị luận:


* GV dặn dò HS xem, đọc kĩ các đề bài ở SGK. Về nhà tập lập
dàn ý cho từng đề bài.
* GV gợi ý cách lập dàn ý cho từng đề bài.
* Đến lớp, trong tiết làm bài viết Tập làm văn, GV ghi đề lên
bảng, đọc đề, cho HS ghi vào giấy làm bài; sau đó GV yêu cầu lấy giấy rồi
ghi tên, lớp và lập dàn ý cho đề văn nghị luận (làm dàn ý trong 30 phút), thời
gian còn lại HS triển khai viết bài hoàn chỉnh từ dàn ý đã lập.

* Dàn ý chung đề văn nghị luận có bố cục như sau:
+ Mở bài:
- Nêu vấn đề cần nghị luận (giải thích, bình luận, chứng minh,
phân tích tác phẩm ...).
- Ghi lại lời nhận định của tác giả (trong đề bài) hoặc đoạn thơ
(nếu ngắn) hoặc tên tác phẩm (nêu tác phẩm).

+ Thân bài:
Lần lượt giải thích (bình luận, chứng minh hoặc phân tích...)
từng luận điểm mà đề bài yêu cầu. Trong mỗi luận điểm phải trình bày nhiều
luận cứ, luận chứng.


+ Kết bài:
- Khẳng định lại vấn đề đã nghị luận.
- Nêu suy nghĩ của bản thân về vấn đề đã nghị luận.


- GV yêu cầu HS lấy một tờ giấy
khác (có ghi tên, lớp) lập dàn ý (sau

- Sửa chữa, bổ sung, sau đó chép khi đã tìm hiểu đề bài) trong khoảng
vào bài làm.

30 phút


- Sửa chữa cho kĩ lưỡng đầy đủ các
ý, các phần trong dàn ý.
- Từ dàn ý triển khai thành bài viết
hoàn chỉnh (GV kiểm tra, quan sát
việc thực hiện lập dàn ý của HS
trong lớp).
* Hoạt động 3:

* Hoạt động 3:

- HS viết bài hoàn chỉnh

HS viết bài văn hoàn chỉnh vào
giấy làm bài.

* Minh hoạ cụ thể về việc rèn luyện kĩ năng lập dàn bài văn nghị luận qua
các tiết dạy trên lớp:
1/- Tiết 100: Cách làm bài văn nghị luận về một sự việc, hiện
tượng, đời sống:
* Bài dạy và cách học của HS trước * Bài dạy và cách học của HS sau


bài (Phần II).

- GV cho HS đọc đề ở SGK và các - GV cho HS đọc đề SGK và đọc 4
bước làm bài văn nghị luận. Sau đó bước cân fhtiết khi làm bài văn nghị
HS đọc ghi nhớ.

luận.
Dàn bài chung GV ghi ra giáo án để
chiếu trên màn hình gọi HS (nhìn lên
màn hình chiếu) đọc lại. Sau đó gọi
01 HS đọc lại toàn bộ phần ghi nhớ ở
SGK.

- Hoạt động 3:

- Hoạt động 3: Hướng dẫn luyện tập


Hướng dẫn luyện tập:

15 phút

- GV gọi HS đọc yêu cầu bài tập - GV cho 4 bông hoa kiến thức trên
(Lập dàn ý cho 4 đề, mục I).

màn hình (bông hoa 1-4) mỗi bông
hoa tương ứng một đề bài. GV gọi

- GV chấm, xem một vài HS cách lần lượt từng nhóm chọn bông hoa và

môn văn hướng dẫn các nhóm trao
đổi bài viết (đã làm ở nhà) trình bày
miệng truớc lớp. Các nhóm góp ý bổ

sung lẫn nhau.
Với tiết học trên (tiết 100: cách làm bài văn nghị luận về một sự việc,
hiện tượng đời sống), thông qua phương tiện CNTT (giáo án điện tử) giúp
HS tiếp thu nhanh và khắc sâu kiến thức, có nhiều thời gian luyệnt ập, rèn
luyện kĩ năng, thao tác lập daàný.
Để tập thói quen và rèn luyện kĩ năng làm dàn bài văn nghị luận trước
khi làm bài hàon chỉnh, tôi dẫ áp dụng sáng kiến này trong các tiết dạy.
2/- Tiết 115: Cách làm bài văn nghị luận về một vấn đề tư tưởng
đạo lý.
Trong phần III: Luyện tập, tôi hướng dẫn HS xây dựng dàn bài cho 4
đề: đề số 3: bàn về tranh giành và nhường nhịn; đề số 4: đức tính khiêm
nhường; đề số 5: có chí thì nên; đề số 7: tinh thần tự học (cho 4 nhóm). Các
nhóm trình bày dàn ý trước lớp và trao đổi, đánh giá, nhận xét, bổ sung. Sau
đó GV trình bày dàn ý khái quát cho từng đề.


3/- Tiết 119: Cách làm bài nghị luận về tác phẩm truyện (hoặc
đoạn trích).
Trong phần III: Luyện tập, tôi cho HS đọc nội dung và yêu cầu luyện
tập theo đề ở SGK. HS làm việc độc lập, trình bày trên lớp phần mở bài.
Phần thân bài GV định hướng các ý chính:
- Nổi khổ của người nông dân trước CM.
- Vẽ đẹp tâm hồn của lão Hạt.
- Giải quyết cái sống và cái chết.
Sau đó GV cho HS thảo luận xây dựng các luận cứ trong từng luận
điểm trên.



bài văn viết Tập làm văn và có tiến bộ về kĩ năng lập dàn ý cho bài văn nghị
luận.
VI/- KẾT QUA NGHIÊN CỨU SAU KHI THỰC HIỆN CÁC GIẢI
PHÁP ĐÃ NÊU:

HK Lớp TSHS
II
Năm
học
SL TL SL TL SL TL SL TL SL TL
Chư 2007- 9/2 35 1 2,9% 5 14,3% 20 57,1% 12 25,7% 26 74,3%
a áp 2008
dụn

Bài

g

viết

SK

số 5

KN

Thanh trach, ngày