HƯỚNG DẪN NGẮN ĐỂ HIỂU VÀ QUẢN
LÝ CẢM XÚC BẢN THÂN
rubi | October 4, 2016 | Tự Lực (Self-help) | No Comments

CẢM XÚC QUAN TRỌNG ĐẾN MỨC NÀO?
Cảm xúc rất quan trọng, có giá trị và đáng được quan tâm. Phần tình cảm trong chúng ta rất đặc
biệt. Nếu làm cảm xúc biến mất, nếu xua đuổi cảm xúc, chúng ta sẽ đánh mất phần quan trọng của
bản thân và cuộc sống của mình. Cảm xúc đem lại cho ta niềm vui cũng như nỗi buồn, sự sợ hãi và
giận dữ. Phần cảm xúc bên trong biết cười lẫn biết khóc. Nó là trung tâm trao đi và nhận lại hơi ấm
của tình yêu thương. Đây là phần giúp ta cảm thấy gần gũi với người khác, đồng thời tận hưởng
từng cái chạm cảm xúc tinh tế.
Cảm xúc cũng là một chiếc “phong vũ biểu.” Khi thấy vui, thoải mái, ấm áp và thoả mãn, ta
thường biết rằng hiện tại mọi chuyện trong đời mình đều tốt đẹp. Khi thấy khó chịu vì tức giận, sợ
hãi hay đau buồn, cảm xúc mách bảo ta rằng đang có vấn đề. Vấn đề đó có thể thuộc về bên trong
– một điều gì đó mà ta đang làm hoặc đang suy nghi – hoặc nó có thể thuộc về bên ngoài. Nhưng
có chuyện bất ổn đang diễn ra.
Cảm xúc cũng có thể là những động lực tích cực. Cơn giận thôi thúc ta giải quyết một vấn đề
phiền toái. Nỗi sợ thúc đẩy ta chạy trốn nguy hiểm. Khi liên tục bị tổn thương và đau khổ, ta biết
mình cần phải tránh đi.
Đồng thời, cảm xúc cũng cung cấp những manh mối: mơ ước, mong muốn và khao khát của ta.
Cảm xúc giúp ta khám phá bản thân, những gì ta đang thật sự nghĩ đến. Ta khai thác phần sâu
thẳm bên trong mình vốn luôn tìm và biết sự thật, phần luôn khao khát bảo vệ bản thân, phát triển
bản thân, sự an toàn và tử tế. Cảm xúc gắn liền với ý thức, quá trình tư duy và món quà bí ẩn mang
tên bản năng hay trực giác.
Tuy nhiên, cảm xúc cũng có mặt tối của nó. Nỗi đau tinh thần thường rất đau, có thể đau đến nỗi
khiến ta nghĩ toàn bộ con người mình chỉ có hoặc mãi chỉ có nỗi đau cảm xúc này thôi. Đau đớn và
muộn phiền có thể dai dẳng. Nỗi sợ hãi có thể là vật cản đường; nó ngăn ta làm những việc mình
muốn và cần làm để tận hưởng cuộc sống.


Đôi khi chúng ta sa lầy vào cảm xúc – bị rơi vào cái giếng cảm xúc tăm tối nào đó – và nghĩ rằng

hoạch sống khôn ngoan. Khi ngừng cảm nhận, ta ngưng cả những nhu cầu sâu kín của bản thân –
nhu cầu yêu và được yêu. Ta mất khả năng tìm thấy niềm vui trong chuyện gối chăn, hoạt động tiếp
xúc giữa người với người, không còn cảm thấy gần gui với mọi người, hay còn gọi là sự thân mật.
Ta mất khả năng tận hưởng những chuyện vui vẻ trong cuộc sống.
Chúng ta mất kết nối với bản thân cùng môi trường xung quanh và không còn gắn kết với bản năng
bên trong. Ta không nhận thức được những gì cảm xúc đang mách bảo và bất kì vấn đề nào trong
môi trường sống. Ta mất đi khả năng truyền động lực của cảm xúc. Nếu không cảm thấy gì thì ắt
hẳn ta sẽ không tìm hiểu những suy nghĩ song hành với cảm xúc, và ta không biết bản thân mình
đang nói gì. Và nếu không xử lý cảm xúc của bản thân, ta sẽ không thay đổi và phát triển. Ta sẽ lâm
vào cảnh bế tắc.
Tuy không phải lúc nào cảm xúc trong ta cũng là vui mừng hoan hỉ, nhưng việc kiềm chế cảm xúc
rất đau khổ. Vậy giải pháp là gì? Ta cần làm gì với thứ cảm xúc phiền toái có vẻ vừa là gánh nặng
vừa là niềm vui đây?
Chúng ta lắng nghe cảm xúc. Ta có thể làm điều đó. Cảm nhận mọi cung bậc cảm xúc là điều bình
thường. Cảm xúc không sai trái. Đó là lẽ tự nhiên. Ta không cần phải thấy tội lỗi vì cảm xúc của
mình. Cảm xúc không phải là hành động; giận đến nỗi muốn giết người thì hoàn toàn khác với
hành động giết người. Cảm xúc không nên bị phán xét là tốt hay xấu. Cảm xúc là năng lượng; chứ
không phải đặc điểm tính cách.
Người ta cho rằng có hàng trăm cảm xúc khác nhau, từ cáu kỉnh đến khó chịu đến hồ hởi đến vui
sướng và nhiều hơn nữa. Một số bác sỹ trị liệu đã chia danh sách này thành 4 nhóm: tức giận,
buồn bã, mừng vui và sợ hãi. Đây là 4 nhóm cảm xúc cơ bản, còn lại là các sắc thái và những
biến hoá của cảm xúc. Ví dụ, cô đơn và “xìu như bánh bao chiều” rơi vào nhóm buồn bã; lo lắng và


hồi hộp là những cảm xúc biến hoá từ sợ hãi; thích thú và hạnh phúc hợp với nhóm mừng vui. Bạn
muốn gọi tên những cảm xúc là gì tuỳ ý; quan trọng là bạn phải lắng nghe.
Như thế không có nghĩa là chúng ta phải luôn sẵn sàng đón nhận hết cảm xúc này đến cảm xúc
khác, hay phải dành phần lớn cuộc đời đắm chìm trong đó. Trên thực tế, xử lý cảm xúc có nghĩa là
ta có thể thoát khỏi bãi lầy, tức là nếu một cảm xúc – nguồn năng lượng – trỗi dậy trong ta, ta lắng
nghe nó. Ta dành vài phút, công nhận cảm giác này và chuyển sang bước tiếp theo. Ta không loại

cùng, không ai chịu trách nhiệm cho cảm xúc của ta ngoài chính bản thân ta, dù ta có khăng khăng
là họ phải chịu trách nhiệm thế nào đi nữa. Người khác có thể góp phần khiến ta có cảm xúc đó,
nhưng không phải hoàn toàn là do họ. Họ cũng không thể thay đổi cảm xúc của ta. Chỉ có ta mới
làm được việc này. Hơn nữa, ta không cần chịu trách nhiệm cho cảm xúc của người khác, mặc dù
ta có trách nhiệm lựa chọn cân nhắc cảm xúc của họ. Những người có trách nhiệm đôi khi lựa chọn
làm việc đó.
Ta cũng cần quan tâm đến cảm xúc của mình nữa. Cảm xúc của ta là những phản ứng trước các
tình huống trong cuộc sống. Do đó, phép lịch sự yêu cầu rằng khi bạn nói về cảm xúc của mình với
người khác thì bạn thường nói, “Tôi cảm thấy thế này và thế này khi anh/chị làm chuyện này và
chuyện kia vì…” chứ không phải “Anh/chị khiến tôi cảm thấy…”
Thỉnh thoảng, xử lý cảm xúc nghĩa là ta cần thay đổi cách tư duy. Nhiều bác sỹ trị liệu thừa nhận
rằng có mối tương quan trực tiếp giữa những gì ta nghĩ với những gì ta cảm nhận. Có sợi dây kết
nối ở đây. Suy nghĩ ảnh hưởng đến cảm xúc. Đôi khi lối tư duy sai lệch, thái quá hoặc không phù
hợp là nguyên nhân gây nên cảm xúc hoặc khiến cảm xúc kéo dài hơn mức cần thiết. Nếu ta nghĩ
một chuyện gì đó thật khủng khiếp, rằng tình hình sẽ không bao giờ chuyển biến theo chiều hướng
tốt hơn, thì cảm xúc của ta sẽ rất mãnh liệt. Tôi gọi đây là lối tư duy thảm hoạ. Đó là lí do vì sao sau
khi lắng nghe cảm xúc, việc xem xét suy nghĩ của mình là rất quan trọng. Hãy suy xét tường tận.
Nếu suy nghĩ đó không phù hợp thì ta biết mình phải làm gì để giải quyết vấn đề rồi nhỉ?
Có những lúc ta cần nói về cảm xúc và suy nghĩ của mình với người khác. Việc sống tách biệt với
mọi người sẽ không có lợi cho ta. Hành động chia sẻ cảm xúc với người khác sẽ tạo ra sự gần gũi,
thân mật. Đồng thời, việc được người khác chấp nhận con người thật của mình cũng giúp ta chấp
nhận bản thân. Đây luôn là một trải nghiệm kỳ diệu. Và nếu mong muốn một mối quan hệ thân thiết
với ai đó, ta cần nói chuyện với họ về những cảm xúc thường trỗi dậy trong ta. Đây gọi là sự thành
thật về mặt cảm xúc.
Chú ý: Theo Scott Egleston, các cảm xúc vui vẻ tột cùng cũng có thể đáng sợ và khiến ta phân
tâm hệt như cảm xúc buồn bã. Thỉnh thoảng, ta làm những chuyện khiến mình buồn sau khi cảm
nhận niềm vui, hoặc vào bất kì lúc nào ta có cảm giác mình có thể sẽ thấy vui vẻ. Hãy cứ vui tươi.
Hãy cứ buồn bã. Hãy để năng lượng cảm xúc tuôn chảy, và hãy phấn đấu để được bình yên và cân
bằng.
Có lúc, ta cần được chuyên gia hỗ trợ xử lý cảm xúc. Nếu mắc kẹt trong một cảm xúc nhất định, ta