ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
--------------------------------

NGUYỄN NAM HƢNG

TƢ TƢỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ ĐOÀN KẾT VÀ VẬN DỤNG
Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

Chuyên ngành: Triết học
Mã số: 60 22 03 01
LUẬN VĂN THẠC SĨ
Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: TS. Nguyễn Thị Thanh Mai
Hội đồng chấm luận văn: PGS.TS. Dƣơng Văn Thịnh, Chủ tịch
PGS.TS. Phạm Ngọc Anh, Phản biện 1
PGS.TS. Nguyễn Mạnh Tƣờng, Phản biện 2
PGS. TS. Đỗ Thị Hòa Hới, Thƣ ký
PGS. TS. Lại Quốc Khánh, Ủy viên

HÀ NỘI, 2014


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan, luận văn này là công trình nghiên cứu khoa học của
riêng tôi dƣới sự hƣớng dẫn của TS. Nguyễn Thị Thanh Mai. Các số liệu và
nguồn tài liệu đƣợc dẫn trích trong luận văn là trung thực, chính xác và có
nguồn gốc xuất sứ rõ ràng. Tôi xin chịu mọi trách nhiệm trƣớc Nhà trƣờng và
pháp luật về lời cam đoan này của tôi.
Hà Nội, ngày 27 tháng 11 năm 2014
Tác giả


1. 2. 2. 1. Mục đích đoàn kết………………………………………….…………….36
1. 2. 2. 2. Đối tƣợng đoàn kết ................................... Error! Bookmark not defined.
1. 2. 3. Nguyên tắc và phƣơng pháp đoàn kết theo tƣ tƣởng Hồ Chí Minh....... Error!
Bookmark not defined.
1. 2. 3. 1. Nguyên tắc đoàn kết ................................. Error! Bookmark not defined.
1. 2. 3. 2. Phƣơng pháp đoàn kết............................... Error! Bookmark not defined.
CHƢƠNG 2: VẬN DỤNG TƢ TƢỞNG ĐOÀN KẾT CỦA HỒ CHÍ MINH TRONG
QUÁ TRÌNH XÂY DỰNG KHỐI ĐẠI ĐOÀN KẾT Ở NƢỚC TA HIỆN
NAY………………………………………………………………………………...65
2. 1. Nhận thức của Đảng về tính cấp thiết của việc xây dựng khối đại đoàn kết
................................................................................... Error! Bookmark not defined.


2. 2. Thực trạng của việc vận dụng tƣ tƣởng Hồ Chí Minh về đoàn kết ở nƣớc ta
trong những năm vừa qua ......................................... Error! Bookmark not defined.
2. 2. 1. Những thành tựu và nguyên nhân ................. Error! Bookmark not defined.
2. 2. 2. Những hạn chế và nguyên nhân .................... Error! Bookmark not defined.
2. 2. 2. 1. Những hạn chế .......................................... Error! Bookmark not defined.
2. 2. 2. 2. Nguyên nhân của những hạn chế .............. Error! Bookmark not defined.
2. 3. Một số giải pháp nhằm vận dụng thành công tƣ tƣởng Hồ Chí Minh về đại đoàn
kết ở nƣớc ta hiện nay ............................................... Error! Bookmark not defined.
2. 3. 2. Giải pháp nâng cao hiệu quả vận dụng tƣ tƣởng đoàn kết của Hồ Chí Minh ở
nƣớc ta hiện nay ........................................................ Error! Bookmark not defined.
2. 3. 2. 1. Đẩy mạnh công tác nghiên cứu tƣ tƣởng Hồ Chí Minh để khai thác những
nội dung, khía cạnh có giá trị .................................... Error! Bookmark not defined.
2. 3. 2. 2. Đẩy mạnh công tác tuyên truyền và vận động quần chúng ............... Error!
Bookmark not defined.
2. 3. 2. 3. Phát huy vai trò và nâng cao năng lực của chủ thể vận dụng...................99
C. KẾT LUẬN ........................................................... Error! Bookmark not defined.


bại”. Những lời lẽ và nhận định, đƣợc đƣa ra từ một ngƣời với tƣ cách là ngƣời mà
Bác và Đảng đã trao nhiệm vụ thành lập, lãnh đạo và chỉ huy Quân đội nhân dân
3


Việt Nam từ những ngày đầu, là một nhân chứng lịch sử, đã đi qua suốt thế kỷ XX,
một thế kỷ đầy thử thách khốc liệt và thắng lợi vẻ vang đối với dân tộc ta thì chắc
hẳn trong mỗi chúng ta không còn nghi ngờ gì nữa về tính chân thực của nó.
Mặc dù đã đi xa gần nửa thế kỷ, song những tƣ tƣởng - lý luận cách mạng, cũng
nhƣ thành quả trong thực tiễn của những tƣ tƣởng và quá trình hoạt động cách mạng
của Ngƣời để lại cho dân tộc ta, cùng toàn thể nhân loại là một di sản vô cùng quý
giá. Điều này một lần nữa cho thấy Hồ Chí Minh xứng đáng là một vị lãnh tụ thiên
tài, một nhà hoạt động thực tiễn tài ba đồng thời là một nhà lý luận xuất sắc.
Trong số các di sản Ngƣời để lại cho dân tộc ta thì tƣ tƣởng về đại đoàn kết là
một tƣ tƣởng nổi bật, bao trùm, xuyên suốt, nhất quán cả trong tƣ duy lý luận và thực
tiễn của Ngƣời. Dƣới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, tƣ tƣởng Đại đoàn
kết đã trở thành tình cảm, suy nghĩ của mọi ngƣời Việt Nam yêu nƣớc, là sợi dây liên
kết cả dân tộc và tạo nên sức mạnh to lớn, đƣa tới thắng lợi vẻ vang của Cách mạng
Tháng Tám năm 1945, dân tộc Việt Nam độc lập hoàn toàn, đất nƣớc Việt Nam
thống nhất trọn vẹn năm 1975.
Song, theo Hồ Chí Minh, thắng đế quốc, phong kiến là nhiệm vụ không dễ,
nhƣng thắng bần cùng lạc hậu còn khó khăn hơn. Hồ Chí Minh nhấn mạnh: “Đánh
đổ giai cấp địch đã khó, đấu tranh xây dựng chủ nghĩa xã hội còn gian khổ, khó
khăn hơn nhiều”[11, tr. 139]. Để hoàn thành một nhiệm vụ “khó khăn hơn nhiều”so
với trƣớc kia, tất yếu phải có sức mạnh lớn hơn trƣớc. Điều ấy có nghĩa là sự nghiệp
xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay khó khăn hơn trƣớc bội phần và đòi hỏi phải
phát huy tối đa sức mạnh đoàn kết dân tộc.
Nhƣ vậy có thể thấy rằng, trong tƣ tƣởng Hồ Chí Minh thì đoàn kết có vị trí vô
cùng quan trọng trong sự nghiệp duy trì, bảo vệ nền độc lập dân tộc và quan trọng
hơn cả là đƣa dân tộc Việt Nam, xã hội Việt Nam ngày một phát triển và đi lên. Nhƣ

và ngoài nƣớc tiếp tục đi sâu tìm hiểu và nghiên cứu về Hồ Chí Minh. Kết quả của
quá trình nghiên cứu đó đã đƣợc thể hiện thông qua hàng loạt các sách chuyên khảo,
giáo trình, luận văn, luận án, các bài viết tạp chí… hay các công trình nghiên cứu
khoa học khác. Liên quan đến đề tài “Tư tưởng đoàn kết của Hồ Chí Minh và vận
dụng ở Việt Nam hiện nay”có thể kể đến một vài công trình sau:
+ Sách chuyên khảo và giáo trình:
Trƣớc hết, chúng ta phải nhắc tới chƣơng trình KX02. 07 do PGS. PTS Phùng
Hữu Phú làm chủ nhiệm. Ở công trình này, tƣ tƣởng đại đoàn kết dân tộc của Hồ Chí
Minh đã đƣợc tiếp cận, nghiên cứu từ nhiều hƣớng và tập trung chủ yếu vào những
nội dung cụ thể nhƣ: Đề tài khẳng định tƣ tƣởng Hồ Chí Minh về đại đoàn kết nói
chung, tƣ tƣởng về đại đoàn kết dân tộc nói riêng không phải ra đời từ một mảnh đất
trống mà hình thành, phát triển và hoàn thiện trên nền tảng: kế thừa truyền thống đoàn

5


kết, cố kết cộng đồng của dân tộc Việt Nam; sự khảo cứu, trải nghiệm về những bài
học thất bại, thành công của phong trào cách mạng trong nƣớc và thế giới… Tuy
nhiên, tiền đề lý luận đóng vai trò to lớn và có ý nghĩa quyết định nhất tạo nên sự phát
triển về chất trong tƣ tƣởng Hồ Chí Minh về đại đoàn kết dân tộc chính là chủ nghĩa
Mác – Lênin, đặc biệt là những quan điểm duy vật lịch sử về vai trò của quần chúng
nhân dân trong lịch sử, về vấn đề đoàn kết dân tộc, đoàn kết giai cấp và tập hợp lực
lƣợng. . . Bên cạnh đó, lòng yêu thƣơng con ngƣời và tinh thần khoan dung là nhân tố
chủ quan có ý nghĩa đặc biệt quan trọng hình thành nên tƣ tƣởng của Ngƣời về đại
đoàn kết. Không những thế, đề tài còn khẳng định quá trình hoạt động thực tiễn của
Hồ Chí Minh cũng góp phần quan trọng trong quá trình hoàn thiện và phát triển tƣ
tƣởng của Ngƣời về đoàn kết. Cũng ở công trình này, các tác giả cũng thống nhất với
nhau rằng: theo tƣ tƣởng Hồ Chí Minh, để tinh thần đoàn kết có thể đƣợc khơi dậy và
phát huy một cách hiệu quả thì cần phải có sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt
Nam.

Hồ Chí Minh về đoàn kết dân tộc”. Ở bài viết này, tác giả đã khái quát một cách
ngắn gọn, súc tích nội dung tƣ tƣởng Hồ Chí Minh về đoàn kết, cách thức, tập hợp
lực lƣợng và đặc biệt là vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam. Cụ thể, theo
tác giả, trong tƣ tƣởng Hồ Chí Minh, nguyên tắc cao nhất khi thực hiện đại đoàn kết
là đặt lợi ích của Tổ quốc, của dân tộc, của toàn dân lên trên hết, trƣớc hết. Theo
Ngƣời, đoàn kết toàn dân càng rộng rãi thì thắng lợi càng to, thành tích càng lớn. Vì
vậy, trong cách mạng dân tộc, dân chủ nhân dân và trong cách mạng CNXH, phải
thƣờng xuyên khơi dậy và phát huy tinh thần đoàn kết.
Tác giả Hồ Thanh Hải, có bài viết: “Vận dụng tư tưởng Đại đoàn kết của Hồ
Chí Minh trong công tác xây dựng Đảng ở các cơ quan, đơn vị hiện nay”, đăng
trên Tạp chí Lý luận của Ban Tuyên giáo Trung ƣơng. Bài viết này tập trung phân
tích những vấn đề mang tính chất vận dụng quan điểm Đại đoàn kết của Hồ Chí
Minh đối với công tác xây dựng Đảng ở các cơ quan, đơn vị hiện nay ở góc độ một
số bài học nhƣ: đoàn kết quyết định đến hiệu quả công việc, đoàn kết phải chân
thành, lâu dài, thân ái giúp nhau cùng tiến bộ, phát huy vai trò, sức mạnh của các tổ
chức chính trị - xã hội. Không những thế, tác giả còn lƣu ý: “Nước ta hiện nay, đội
ngũ cán bộ, đảng viên còn ở tuổi đoàn chiếm một tỷ lệ khá lớn. Điều này cho thấy
rằng, công tác đoàn có một vai trò rất quan trọng trong nhiệm vụ củng cố và tăng

7


cường tinh thần đoàn kết”. Bởi vì, theo Hồ Chí Minh, đoàn kết trong thanh niên sẽ
tạo ra phong trào to lớn thu hút đông đảo thanh niên tham gia. Đoàn kết, tập hợp
thanh niên sẽ tạo cho Đoàn thanh niên sức mạnh để hoàn thành nhiệm vụ mà Đảng
và nhân dân giao phó.
Bài viết: “Tư tưởng Hồ Chí Minh về đoàn kết quốc tế, một trong những di sản
vô giá hiện nay”của tác giả Hà Huy Thông - Học viện Quốc phòng, đăng trên Báo
điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam. Ở bài viết này, tác giả khẳng định: tƣ tƣởng đoàn
kết của Hồ Chí Minh không chỉ dừng lại ở phạm vi của quốc gia dân tộc, mà nó

chiến tranh nhân dân vĩ đại, đã làm nên những chiến thắng huyền thoại”. Vị trí,
cũng nhƣ vai trò to lớn của tƣ tƣởng đoàn kết ở Hồ Chí Minh còn đƣợc tác giả tiếp
tục khẳng định và luận giải trong quá trình xây dựng và bảo vệ tổ quốc trong thời
gian vừa qua. Qua đó, tác giả cho rằng để phát triển nhanh, rút ngắn khoảng cách
giữa nền kinh tế nƣớc ta với các nƣớc phát triển thì tính chiến lƣợc của vấn đề phát
huy sức mạnh nhân dân, khối đại đoàn kết toàn dân tộc theo tƣ tƣởng Hồ Chí Minh
phải đƣợc đồng thuận nhận thức và cùng hành động cụ thể từ mỗi cá nhân, từng tập
thể đến toàn xã hội. Muốn đạt đƣợc điều đó trƣớc hết, toàn Đảng, toàn dân phải
đồng thuận nhận thức sâu sắc về một di sản tinh thần truyền thống quý báu - phát
huy sức mạnh nhân dân, của khối đại đoàn kết dân tộc mà ông cha ta dày công xây
dựng và sử dụng nhƣ một thần khí viết nên những trang sử vàng chói lọi của dân
tộc trong sự nghiệp dựng nƣớc và giữ nƣớc, cần đƣợc nhân lên trong thời kỳ phát
triển kinh tế thị trƣờng định hƣớng xã hội chủ nghĩa, hội nhập quốc tế hiện nay.
Hơn nữa, mỗi cá nhân, tập thể, địa phƣơng và cả cộng đồng dân tộc hãy cùng hành
động trong thực tế nhằm phát huy sức mạnh nhân dân, xây dựng khối đại đoàn kết
toàn dân trong mỗi công việc, kế hoạch theo những quyết sách của Đảng, cùng phát
triển kinh tế thị trƣờng định hƣớng xã hội chủ nghĩa, thực hiện thắng lợi Nghị
quyết Đại hội XI của Đảng.
Nhƣ vậy, chúng ta có thể thấy rằng, tƣ tƣởng Hồ Chí Minh về đoàn kết và sự
vận dụng tƣ tƣởng đó vào quá trình xây dựng khối đại đoàn kết ở nƣớc ta hiện nay
là một hệ vấn đề, nhận đƣợc sự quan tâm nghiên cứu của nhiều nhà khoa học, nhà
nghiên cứu của cả trong và ngoài nƣớc. Ở đó, xuất hiện hai hƣớng nghiên cứu
chính đó là: nguồn gốc hình thành và nội dung cơ bản trong tư tưởng Hồ Chí Minh
về đại đoàn kết dân tộc và tình hình cũng như giải pháp vận dụng, phát huy tư
tưởng Hồ Chí Minh về đại đoàn kết dân tộc vào sự nghiệp đổi mới ở nước ta hiện

9


nay. Do có sự khác nhau về mục đích, quan điểm nghiên cứu nên các công trình dù

10


4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
+ Đối tượng:
- Tƣ tƣởng của Hồ Chí Minh thông qua các tác phẩm, bài viết, bài phát biểu
cũng nhƣ những hoạt động thực tiễn của Ngƣời.
- Nhận thức và thực tiễn chỉ đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam trong việc xây
dựng khối đại đoàn kết ở nƣớc ta hiện nay,
+ Phạm vi:
- Luận văn chỉ tập trung nghiên cứu tƣ tƣởng Hồ Chí Minh về đoàn kết và sự
nhận thức cũng nhƣ vận dụng tƣ tƣởng đó vào quá trình xây dựng khối đại đoàn kết
ở Việt Nam hiện nay dƣới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam.
5. Cơ sở lý luận - phƣơng pháp nghiên cứu
Cơ sở lý luận: Luận văn đƣợc thực hiện trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa duy
vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử về xã hội.
Phƣơng pháp nghiên cứu: Luận văn nghiên cứu dựa vào các phƣơng pháp luận
mácxít trong việc nghiên cứu lịch sử tƣ tƣởng, cụ thể là những phƣơng pháp nhƣ
phân tích tổng hợp, phƣơng pháp lịch sử và logic, phƣơng pháp so sánh…
6. Ý nghĩa của luận văn
Luận văn góp phần khẳng định vai trò to lớn của tƣ tƣởng Hồ Chí Minh nói
chung và tƣ tƣởng đoàn kết của Ngƣời nói riêng trong quá trình xây dựng khối đại
đoàn kết ở Việt Nam hiện nay.
Luận văn thành công có thể làm tài liệu tham khảo cho học viên, sinh viên các
khóa sau và những ngƣời quan tâm nghiên cứu chuyên sâu về vấn đề này.
7. Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm có
2 chƣơng và 5 tiết.

11

20. Hồ Chí Minh: Toàn tập (2000), Tập 12, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
21. Hồ Chí Minh: Bài nói chuyện tại lớp bồi dưỡng cán bộ về công tác mặt trận
(8/1962)

12


22. Chuyện kể về Bác Hồ (2002), Tập 5, NXB Nghệ An.
23. Nghiên cứu tƣ tƣởng Hồ Chí Minh, Tuyển Tập (1993), Tập 2, NXB Chính trị
Quốc gia, Hà Nội,.
24. Góp phần tìm hiểu tư tưởng Hồ Chí Minh (1992), NXB Sự thật, Hà Nội.
25. Tư tưởng Hồ Chí Minh-Di sản văn hóa dân tộc (1995), NXB Quân đội.
26. Nguyễn Thế Kiệt (2008), Xây dựng và phát triển con người, nâng cao chất lượng
nguồn lực con người trong công cuộc đổi mới ở Việt Nam hiện nay, Tạp chí Triết
học, số 6, trang 3 - 10.
27. Vũ Khiêu (1993), Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh, truyền thống dân tộc và nhân
loại, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội.
28. Nguyễn Văn Khoa (2008), Đi tới mùa xuân tư tưởng Hồ Chí Minh, Nxb Thanh
niên.
29. Đặng Xuân Kỳ (chủ biên), (2005), Tư tưởng Hồ Chí Minh về phát triển văn hoá
và con người, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
30. Đinh Đức Lập: Tư tưởng đại đoàn kết – ngọn đuốc soi đường dân tộc,
daidoanket. vn
31. Đinh Xuân Lâm (2008), Góp phần tìm hiểu cuộc đời và tư tưởng Hồ Chí Minh,
Nxb chính trị Quốc gia, Hà Nội.
32. Nguyễn Lân, (1958) Lịch sử giáo dục học thế giới, Nxb Sự thật, Hà Nội
33. Phan Ngọc Liên (2007), Hồ Chí Minh về giáo dục, Nxb Bách Khoa, Hà Nội.
34. Luật giáo dục (2006), Nxb Chính trị quốc gai, Hà Nội
35. Nguyễn Thị Tuyết Mai (2009), Quan niệm của Nho giáo về con người, về giáo
dục và đào tạo con người, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội.

mới, xây dựng và bảo vệ tổ quốc hiện nay, Nxb QĐND, Hà Nội.
52. Lê Trọng Tuyến (2011), Giáo dục bồi dưỡng thanh niên hiện nay theo tư tưởng
Hồ Chí Minh, Tạp chí lý luận chính trị, số 3, trang 8 – 13
53. Nguyễn Hữu Vui (2008), Lịch sử Triết học, Nxb Chính tri Quốc gia.
54. Viện Khoa học xã hội Việt Nam (1998), Đại Việt sử ký toàn thư, Tập 1, Nxb
KHXH, Hà Nội.
55. J. Neehrru: Phát hiện Ấn Độ (1990), Tập 2, NXB Văn học, Hà Nội.
56. Phạm Xanh (1990): Nguyễn Ái Quốc với việc truyền bá chủ nghĩa Mác-Lênin ở
Việt Nam (1921-1930). Nxb Thông tin lý luận, Hà Nội.
57. Phạm Xanh: Các Mác với các nước thuộc địa, Tạp chí Lịch sử Đảng, số 5/1998.

14