ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

LÊ THỊ MAI

VAI TRÒ CỦA CHÍNH SÁCH ƯU ĐÃI XÃ HỘI VÀ TRỢ GIÚP
XÃ HỘI ĐỐI VỚI ĐỜI SỐNG CỦA NGƯỜI DÂN HIỆN NAY
(NGHIÊN CỨU TẠI XÃ LÝ THƯỜNG KIỆT, HUYỆN YÊN MỸ,
TỈNH HƯNG YÊN)

LUẬN VĂN THẠC SĨ XÃ HỘI HỌC

HÀ NỘI - 2014


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN HÀ NỘI

LÊ THỊ MAI

VAI TRÒ CỦA CHÍNH SÁCH ƯU ĐÃI XÃ HỘI VÀ TRỢ GIÚP XÃ HỘI
ĐỐI VỚI ĐỜI SỐNG CỦA NGƯỜI DÂN HIỆN NAY
(NGHIÊN CỨU TẠI XÃ LÝ THƯỜNG KIỆT, HUYỆN YÊN MỸ, TỈNH
HƯNG YÊN)

Chuyênngành:Xã hội học
Mã số 60 31 03 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ

Ngườihướngdẫnkhoahọc:

MỤC LỤC
PHẦN 1: MỞ ĐẦU ......................................................................................................... 1
1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI ............................................................................................... 1
2. TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU.................................................................. 2
3. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ Ý NGHĨA THỰC TIỄN ........... Error! Bookmark not
defined.
3.1.
Ý nghĩa khoa học .......................................... Error! Bookmark not defined.
3.2.
Ý nghĩa thực tiễn .......................................... Error! Bookmark not defined.
4. ĐỐI TƢỢNG, KHÁCH THỂ, PHẠM VI NGHIÊN CỨU ..... Error! Bookmark not
4.1.

defined.
Đối tƣợng nghiên cứu ................................... Error! Bookmark not defined.

4.2.
Khách thể nghiên cứu ................................... Error! Bookmark not defined.
4.3.
Phạm vi nghiên cứu ...................................... Error! Bookmark not defined.
5. MỤC ĐÍCH VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU ......... Error! Bookmark not defined.
5.1.
Mục đích nghiên cứu .................................... Error! Bookmark not defined.
5.2.
Nhiệm vụ nghiên cứu ................................... Error! Bookmark not defined.
6. CÂU HỎI NGHIÊN CỨU......................................... Error! Bookmark not defined.
7. GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU ................................. Error! Bookmark not defined.
8. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ............................. Error! Bookmark not defined.
8.1.
Phƣơng pháp luận ......................................... Error! Bookmark not defined.

Cơ sở lý thuyết .......................................... Error! Bookmark not defined.

1.1.2.1

Lý thuyết nhu cầu của Maslow ................. Error! Bookmark not defined.

1.1.2.2

Lý thuyết hành động xã hội của M.Werber ............ Error! Bookmark not

defined.
Đặc điểm địa bàn nghiên cứu .............................. Error! Bookmark not defined.

1.2.

CHƢƠNG 2. VAI TRÒ CỦA UĐXH VÀ TGXH ĐỐI VỚI ĐỜI SỐNG CỦA GIA
ĐÌNH THƢƠNG BINH- LIỆT SĨ................................. Error! Bookmark not defined.
2.1. Khái quát chung về tình hình gia đình thƣơng binh, liệt sĩ tại xã Lý Thƣờng
Kiệt. ........................................................................... Error! Bookmark not defined.
2.2. Vai trò chính sách ƣu đãi và trợ giúp xã hội đối với đời sống thƣơng binh, gia
đình thƣơng binh. ...................................................... Error! Bookmark not defined.
2.2.1.

Một số đặc điểm về nhân khẩu của thƣơng binh .... Error! Bookmark not

2.2.2.

defined.
Chính sách ƣu đãi phụ cấp trợ cấp hàng tháng đối với thƣơng binh Error!


2.3.3.

Bookmark not defined.
Vai trò của chính sách ƣu đãi, trợ giúp về y tế đối với thân nhân liệt sĩ

2.3.4.

Error! Bookmark not defined.
Vai trò của chính sách ƣu đãi, trợ giúp về giáo dục đối với gia đình liệt sĩ .

2.3.5.

................................................................... Error! Bookmark not defined.
Vai trò của chính sách ƣu đãi, trợ giúp trong lao động và việc làm ....... Error!
Bookmark not defined.


2.3.6.

Vai trò của chính sách ƣu đãi, trợ giúp về nhà ở đối với gia đình liệt sĩ

Error! Bookmark not defined.
CHƢƠNG 3. CÁC YẾU TỐ ẢNH HƢỞNG ĐẾN VIỆC THỰC HIỆN CÁC VAI
TRÒ CỦA UĐXH VÀ TGXH ĐỐI VỚI ĐỜI SỐNG GIA ĐÌNH THƢƠNG BINH
LIỆT SĨ
............................................................ Error! Bookmark not defined.
3.1.
3.2.
3.3.



Bảo hiểm xã hội

BHYT

Bảo hiểm y tế

CSXH

Chính sách xã hội

LĐTBXH

Lao động Thƣơng binh và Xã hội

TCXH

Trợ cấp xã hội

TGXH

Trợ giúp xã hội

XHCN

Xã hội chủ nghĩa

UĐXH

Ƣu đãi xã hội


defined.
Bảng 7:Tƣơng quan giữa tuổi và vai trò của nguồn trợ cấp hàng tháng ............... Error!
Bookmark not defined.

Biểu 1: Đánh giá vai trò của trợ cấp hàng tháng đối với nguồn thu nhập(%) ....... Error!
Bookmark not defined.
Biểu 2: Những ƣu đãi trong khám chữa bệnh của thƣơng binhError! Bookmark not
defined.
Biểu 3: Sự hài lòng đối với những ƣu đãi khi khám chữa bệnhError! Bookmark not
defined.
Biểu 4: Đánh giá vai trò của trợ cấp hàng tháng đối với nguồn thu nhập(%) ....... Error!
Bookmark not defined.
Biểu 5: Cơ sở khám chữa bệnh trong vòng 1 năm qua …………………………..…..50


PHẦN 1: MỞ ĐẦU
1.

LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Dân tộc Việt Nam đã trải qua những năm tháng chiến tranh tàn khốc và ác

liệt, chiến tranh đã để lại hậu quả nặng nề, hàng triệu ngƣời con hy sinh, hàng
chục vạn ngƣời đã góp một phần xƣơng máu của mình cho Tổ quốc, khi trở về
cuộc sống đời thƣờng, họ gặp nhiều khó khăn trong sinh hoạt, hạn chế trong lao
động sản xuất. Khắc phục những hậu quả đó và đảm bảo cuốc sống cho gia đình
thƣơng binh liệt sĩ là nhiệm vụ của toàn Đảng, toàn dân.
Chủ tịch Hồ Chí Minh, vị lãnh tụ vĩ đại của dân tộc lúc bấy giờ rất quan
tâm tới công tác chăm sóc gia đình thƣơng binh, liệt sĩ. Trong thƣ gửi cụ Vũ
Đình Tụng – Bộ trƣởng Bộ thƣơng binh (cũ) nhân ngày 27/7/1956, bác có viết

nghiên cứu: “Vai trò của chính sách ưu đãi xã hội và trợ giúp xã hội đối với đời
sống của người dân hiện nay”, đƣợc tiến hành nghiên cứu tại xã Lý Thƣờng
Kiệt, huyện Yên Mỹ, Hƣng Yên.
2.

TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU
Trong những năm qua đã có nhiều tác giả nghiên cứu với nhiều cách tiếp

cận khác nhau liên quan đến ASXH nói chung và UĐXH,TGXH nói riêng. Các
nghiên cứu cập đến cơ sở lý luận cũng nhƣ thực tiễn của hệ thống chính sách.
 Nhóm nghiên cứu lý luận
Nửa đầu những năm 1980 đến những năm 1990, trong bối cảnh khủng
hoảng kinh tế xã hội và những chuyển biến về quá trình đổi mới thì vấn đề về
ASXH đã thu hút đƣợc nhiều quan tâm của các nhà nghiên cứu. Đề tài nghiên
cứu “Một số vấn đề về chính sách BĐXH ở nước ta hiện nay” (1993) thuộc đề tài
“Luận cứ khoa học cho việc đổi mới và hoàn thiện chính sách BĐXH trong điều
kiện nền kinh tế nhiều thành phần theo định hướng XHCN ở Việt Nam”. Đây là

2


một đề tài nhánh của đề tài Khoa học Công nghệ cấp Nhà nƣớc “Những luận cứ
khoa học cho việc đổi mới các CSXH và việc quản lý các CSXH” (KX.04.05).
Tác phẩm này là sự tổng hợp các bài viết, tham luận của các nhà khoa học, các
nhà hoạch định chính sách của nhiều cơ quan, ban ngành khác nhau xoay quanh
các lĩnh vực ĐBXH nhƣ: BHXH, TGXH, UĐXH.
Trong khoảng thời gian 1993 – 2002, Viện Xã hội học đã hoàn thành
chƣơng trình phân tích dữ liệu định lƣợng quốc gia để tìm hiểu mối tƣơng quan
giữa PLXH và biến đổi kết cấu giai tầng xã hội trong thời gian qua. Chƣơng
trình “Một phân tích tổng quan về CSXH quốc gia” nêu lên 7 khuyến nghị chính

Đề tài cấp nhà nƣớc về "Hoàn thiện chính sách TCXH trong hệ thống
ASXH Việt Nam giai đoạn 2006- 2010" Đề tài nghiên cứu và hệ thống hoá các
vấn đề lý luận về TCXH, hệ thống ASXH trong mối quan hệ biện chứng với sự
phát triển và ổn định xã hội. Phân tích thực trạng chính sách TCXH ở nƣớc ta
giai đoạn vừa qua, từ đó rút ra những vấn đề cần phải hoàn thiện để nâng cao
chất lƣợng chính sách và mở rộng đối tƣợng thụ hƣởng nhằm xây dựng hệ thống
ASXH hiện đại, phù hợp với quá trình phát triển kinh tế xã hội ở nƣớc ta. Luận
văn tập chung nghiên cứu vấn đề lý luận, thực tiễn việc xác định cơ sở khoa học,
hình thành chính sách TCXH ở Việt Nam giai đoạn 2006- 2010. - Phân tích thực
trạng hình thành và tổ chức thực hiện chính sách TCXH ở nƣớc ta giai đoạn vừa
qua và một số bài học kinh nghiệm nƣớc ngoài có liên quan. Đóng góp của đề
tài: - Nghiên cứu hệ thống các vấn đề lý luận của việc lựa chọn căn cứ khoa học
cho các chính sáchTCXH và hệ thống ASXH; - Phân tích thực trạng thực hiện
chính sáchTCXH ở nƣớc ta giai đoạn vừa qua và một số kinh nghiệm của một số
nƣớc ngoài; - Đề xuất một số kiến nghị và giải pháp nhằm hoàn thiện việc ban
hành và thực hiện các chính sáchTCXH giai đoạn tới.
Bảo hiểm Xã hội Việt Nam năm 2002 đƣa ra cuốn chuyên khảo về “Hệ
thống các văn bản pháp luật hiện hành về chính sách đối với thương binh, bệnh
binh, gia đình liệt sĩ và ngưòi có công”. Cuốn chuyên khảo là một nghiên cứu

4


tổng quát hệ thống các văn bản pháp luật hiện hành về chính sách đối với
thƣơng binh, bệnh binh, gia đình liệt sĩ và ngƣòi có công thời điểm hiện tại.
Cuốn sách giúp cho chúng ta có một hệ thống tài liệu về các văn bản pháp luật
đúng đắn nhất để có thể đánh giá đúng đắn, nhìn nhận chính xác quá trình thực
thi các chính sách đến với các đối tƣợng đƣợc hƣởng thụ.
Cuốn sách Một số vấn đề cơ bản về chính sách xã hội ở Việt Nam hiện
nay do GS. TS. Mai Ngọc Cƣờng (Chủ biên), Nhà xuất bản Chính trị quốc gia –


DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Bộ Lao động – Thƣơng binh và Xã hội, Cục Bảo trợ Xã hội (2009) Định
hướng chính sách và hệ thống văn bản pháp luật trợ giúp Người có công có
hoàn cảnh đặc biệt, Nxb Lao động – Xã hội, Hà Nội.
2. Bộ Lao động – Thƣơng binh và Xã hội (2010), Dự thảo chiến lược ASXH
giai đoạn 2011 – 2020.
3. Bộ Lao động – Thƣơng binh và Xã hội, Bộ Giáo dục và Đào tạo (2006),
Thông tư liên tịch hướng dẫn về chế độ ưu đãi trong giáo dục và đào đối với
người có công với cách mạng và con của họ,số 16.
4. Chính phủ (2013) Nghị định quy định chi tiết hướng dẫn thi hành một số
điều của Pháp lệnh ưu đãi người có công cách mạng, số 31, NĐ –CP.
5. Chính phủ (2013) Nghị định quy định mức trợ cấp, phụ cấp ưu đãi với
người có công cách mạng, số 101.
6. Chính phủ (2013), Nghị định quy định chính sách trợ giúp xã hội đối với
các đối tượng bảo trợ xã hội, số 136.
7. Lê Bạch Dƣơng, Khuất Thu Hồng (2008),Di dân và Bảo trợ xã hội, Nxb
Thế giới, Hà Nội.
8. Bùi Thế Cƣờng(2003), Phúc lợi xã hội ở Việt Nam – Hiện trạng, vấn đề
và điều chỉnh, đề tài cấp Bộ, Hà Nội.
9. Bùi Thế Cƣờng (2007),Các lý thuyết về hành động xã hội”(bằng tiếng
Việt). Tạp chí Khoa học xã hội”,Hà Nội.
10. Phạm Tất Dong, Lê Ngọc Hùng (2002), Xã hội học đại Cương, NXB Đại
học quốc gia Hà Nội.
11. Đàm Hữu Đắc (2007),Việt Nam đang hướng tới hệ thống ASXH năng
động và hiệu quả, tạp chí Khoa học Xã hội, số 8, tr 34 - 38.
12. Lê Ngọc Hùng (2002),aLịch sử và lý thuyết xã hội học; NXB Đại học
Quốc gia Hà Nội.

7

thống pháp luật ASXH Việt Nam”, tạp chí Luật học, số 11/2007, Hà Nội.

8


24. Nguyễn Trƣờng Phát (2009), Ảnh hưởng của hệ thống ASXH tới vấn đề
nghèo đói của hộ nông dân huyện Văn Chấn - tỉnh Yên Bái", Luận văn tốt
nghiệp Khoa Kinh tế Nông nghiệp, Đại học Thái Nguyên.
25. Nguyễn Ngọc Toản (2010), Chính sách TGXH thường xuyên cộng đồng ở
Việt Nam” Chuyên ngành Khoa học quản lý, Đại học kinh tế Quốc dân.
26. Viện Khoa học Lao động và Xã hội, Bộ Lao động-Thƣơng binh và Xã hội
(2013),''Phát triển hệ thống ASXH Việt Nam đến năm 2020''.
27. Ủy ban thƣờng vụ quốc hội (2005), pháp lệnh ưu đãi Người có công với
cách mạng.
28. UBND xã Lý Thƣờng Kiệt, Báo cáo chính sách xã hội 6 tháng đầu năm
2014.
29.

UBND xã Lý Thƣờng Kiệt, Báo cáo kinh tế xã hội năm 2013.

9