BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ
HUỲNH VĂN GÌN

DẠY HỌC TÍCH CỰC HÓA CHO NGƯỜI LỚN TUỔI
MÔN VẬT LÍ 11 TẠI TRUNG TÂM GIÁO DỤC
THƯỜNG XUYÊN BÌNH LONG, TỈNH BÌNH PHƯỚC

NGÀNH GIÁO DỤC HỌC - 601401

S KC 0 0 4 1 6 3

Tp. Hồ Chí Minh, tháng 10 năm 2013


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ
HUỲNH VĂN GÌN

DẠY HỌC TÍCH CỰC HÓA CHO NGƯỜI LỚN TUỔI
MÔN VẬT LÍ 11 TẠI TRUNG TÂM GIÁO DỤC THƯỜNG
XUYÊN BÌNH LONG, TỈNH BÌNH PHƯỚC

NGÀNH: GIÁO DỤC HỌC - 601401

GVHD: TS. NGUYỄN TOÀN

Phƣớc.
- Các thầy cô giảng dạy môn Vật lí tại các Trung tâm GDTX và các
trường THPT thuộc tỉnh Bình Phƣớc.
- Và những người thân, bạn bè của tôi đã luôn động viên, giúp đỡ, tạo mọi
điều kiện thuận lợi để tôi hoàn thành luận văn.
Do điều kiện khách quan và chủ quan nên luận văn này sẽ không tránh khỏi
những thiếu sót. Do vậy, tác giả rất mong nhận đƣợc sự góp ý của quý Thầy, Cô và
bạn bè để luận văn đạt đƣợc kết quả nhƣ mong muốn.
Xin trân trọng cảm ơn!
Tp. Hồ Chí Minh, ngày

tháng

năm 2013

Ngƣời nghiên cứu

Huỳnh Văn Gìn

ii


TÓM TẮT
Giáo dục là nền tảng phát triển của nhiều quốc gia trên thế giới. Và Việt
Nam với phƣơng châm : “Giáo dục là quốc sách hàng đầu” luôn đƣợc Đảng, Nhà
nƣớc và toàn xã hội đặc biệt quan tâm. Trong xu thế hội nhập và toàn cầu hóa nhƣ
hiện nay, đổi mới giáo dục là vấn đề then chốt mang tính quyết định đến sự phát
triển của đất nƣớc ta.
Ngoài giáo dục chính quy, giáo dục thƣờng xuyên cũng đƣợc Đảng và Nhà
nƣớc ta chú trọng, định hƣớng và đầu tƣ qua các kỳ Đại hội V, VI, VII, VIII, IX, X,

Dựa trên cơ sở lí luận và cơ sở thực tiễn của luận văn, tác giả đã đề xuất quy
trình dạy học theo nhóm môn Vật lí 11 cho học viên lớn tuổi và tiến hành thực
nghiệm sƣ phạm nhằm đánh giá tính khả thi đề xuất. Kết quả thu đƣợc bƣớc đầu
khá tốt: Học viên tích cực, chủ động, phát triển tƣ duy, kỹ năng, kỹ xảo, khả năng
vận dụng vào thực tế đƣợc nâng lên. Mục tiêu của đề tài đã đạt đƣợc. Vì vậy, hình
thức dạy học theo nhóm cho học viên lớn tuổi môn Vật lí 11 rất hiệu quả và phù
hợp, cần đƣợc triển khai và nhân rộng cho các môn học khác.

iv


ABSTRACT
Education is the developing foundation for many countries around the world.
For Vietnam, Education is a top priority national policy that has always been
particularly interested by the Communist Party, the State and whole society. In the
trend of integration and globalization, an educational innovation is the crucial issue
to the development of our country.
In addition to formal education, non-formal education is also paid more
attention, oriented and invested by the fifth, sixth, seventh, eighth, ninth, tenth,
eleventh Congress of the Communist Party, the State of Vietnam; Educational Laws
(2005) and modified Educational Laws (2009), as well as many legal documents
related.
For the Binh Long Center of Non-formal Education, an innovation of teaching
methods to improve the quality of teaching is always the top target of leaders,
teachers, and employees. As a teacher of physics, I try my best to work for the
Center’s common target by the means of response actively to the campaign: "Say no
to negative examinations and achievement in education" but first of all: "Say no to
traditional methods of teaching by reading and written ". So I selected the
dissertation: "Active teaching in 11th grade physics for adults at the Binh Long
Centre of Non-formal Education in Binh Phuoc province”.

Trang tựa
Quyết định giao đề tài
Lời cam đoan............................................................................................................ i
Lời cảm ơn .............................................................................................................. ii
Tóm tắt ................................................................................................................... iii
Mục lục ................................................................................................................. vii
Danh sách các chữ viết tắt ....................................................................................... x
Danh mục các bảng ................................................................................................ xi
Danh mục các sơ đồ và biểu đồ ............................................................................ xiv
PHẦN I. MỞ ĐẦU................................................................................................. 1
1. Lí do chọn đề tài .................................................................................................. 1
2. Đối tƣợng và khách thể nghiên cứu...................................................................... 2
3. Mục tiêu nghiên cứu ............................................................................................ 2
4. Nhiệm vụ nghiên cứu........................................................................................... 2
5. Phạm vi nghiên cứu ............................................................................................. 3
6. Giả thuyết khoa học ............................................................................................. 3
7. Phƣơng pháp nghiên cứu ..................................................................................... 3
8. Cấu trúc luận văn ................................................................................................. 3
PHẦN II. NỘI DUNG ........................................................................................... 5
Chƣơng 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN DẠY HỌC TÍCH CỰC HÓA CHO NGƢỜI LỚN
TUỔI ....................................................................................................................... 5
1.1. Lịch sử vấn đề nghiên cứu ................................................................................ 5
1.1.1. Trên thế giới .......................................................................................... 5
1.1.2. Ở Việt Nam ........................................................................................... 6
1.2. Một số khái niệm cơ bản ................................................................................... 8
1.2.1. Tích cực hóa .......................................................................................... 8
1.2.2. Ngƣời lớn tuổi ....................................................................................... 8

vii



viii


3.1.1. Chƣơng trình giáo dục thƣờng xuyên cấp trung học phổ thông ............ 51
3.1.2. Chƣơng trình môn Vật lí 11 ................................................................. 51
3.2. Thiết kế kịch bản sƣ phạm dạy học tích cực hóa cho học viên lớn tuổi môn Vật
lí 11 ....................................................................................................................... 53
3.3. Kiểm nghiệm, đánh giá ................................................................................... 69
3.3.1. Phƣơng pháp chuyên gia ..................................................................... 69
3.3.2. Phƣơng pháp thực nghiệm sƣ phạm có đối chứng ................................ 72
Kết luận chương 3 ............................................................................................... 84
PHẦN III. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ ........................................................... 86
1. Kết luận ............................................................................................................. 86
1.1. Kết quả đạt đƣợc .................................................................................... 86
1.2. Hạn chế và tồn tại ................................................................................... 87
1.3. Dự kiến hƣớng nghiên cứu mở rộng ....................................................... 87
2. Kiến nghị ........................................................................................................... 88
2.1. Về phía cơ sở giáo dục ........................................................................... 88
2.2. Về phía giáo viên ................................................................................... 88
2.3. Về phía học viên .................................................................................... 88
TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC

ix


DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
Các từ viết tắt


GV

Giáo viên

6

HS

Học sinh

7

HV

Học viên

8

HTDH

Hình thức dạy học

9

PPDH

Phƣơng pháp dạy học

10


16

2

Bảng 2.1. Độ tuổi của HV lớp 11 năm học 2012 - 2013

32

3

Bảng 2.2. Kết quả môn Vật lí 11 của HV tại các trung tâm GDTX ở

33

tỉnh Bình Phước
4

Bảng 2.3. Kết quả môn Vật lí 11 của HV tại Trung tâm GDTX Bình

34

Long
5

Bảng 2.4. Kết quả khảo sát HV về mức độ tiếp thu bài sau mỗi giờ

34

học môn Vật lí 11
6

38

11

Bảng 2.10. Kết quả khảo sát GV về mức độ áp dụng các PPDH

39

môn Vật lí 11
12

Bảng 2.11. Kết quả khảo sát GV về tác dụng của hình thức dạy học

41

theo nhóm môn Vật lí 11
13

Bảng 2.12. Kết quả khảo sát GV về thái độ học tập của HV khi có tổ

41

chức hoạt động nhóm môn Vật lí 11
14

Bảng 2.13. Kết quả khảo sát GV về sự tham gia của HV khi có tổ
chức hoạt động nhóm môn Vật lí 11

xi


lí 11 của HV
19

Bảng 2.18. Đánh giá của GV về các hình thức kiểm tra – đánh giá

48

môn Vật lí 11
20

Bảng 2.19. Hình thức kiểm tra – đánh giá HV yêu thích nhất

49

21

Bảng 3.1. Phân bố tiết học cho từng chương môn Vật lí 11

52

22

Bảng 3.2. Ý kiến của GV về mục tiêu của đề xuất áp dụng HTDH

70

theo nhóm môn Vật lí 11 cho HV lớn tuổi
23

Bảng 3.3. Ý kiến của GV về nội dung của đề xuất áp dụng HTDH

28

Bảng 3.8. Kết quả khảo sát HV về hoạt động khi tham gia thảo luận

75

nhóm môn Vật lí 11
29

Bảng 3.9. Kết quả khảo sát HV về sự yêu thích được thường xuyên

75

hoạt động nhóm trong giờ học môn Vật lí 11
30

Bảng 3.10. Phân bố tần số, tần suất, tần số lũy tích bài kiểm tra lần
1

xii

76


31

Bảng 3.11. Các tham số đặc trưng bài kiểm tra lần 1

77


Tên các sơ đồ và biểu đồ

TT

Trang

1

Sơ đồ 1.1. Tiến trình dạy học theo nhóm

19

2

Sơ đồ 1.2. Mô hình phát biểu lần lượt

20

3

Sơ đồ 1.3. Mô hình hiệp ý tay đôi

20

4

Sơ đồ 1.4. Mô hình hoàn thiện từng bước

21



10

Biểu đồ 2.3. PPDH môn Vật lí 11 GV sử dụng

40

11

Biểu đồ 2.4. Những khó khăn khi áp dụng HTDH theo nhóm môn

43

Vật lí 11
12

Biểu đồ 2.5. Phương tiện dạy học phục vụ dạy học môn Vật lí 11

46

13

Biểu đồ 2.6. Hình thức kiểm tra – đánh giá môn Vật lí 11

48

14

Biểu đồ 2.17. Hình thức kiểm tra – đánh giá HV yêu thích nhất


Biểu đồ 3.5. Biểu đồ tần suất bài kiểm tra lần 2

80

20

Biểu đồ 3.6. Biểu thị tần suất lũy tích bài kiểm tra lần 2

81

21

Biểu đồ 3.7. Biểu đồ tần suất trung bình 2 lần kiểm tra

83

xiv


22

Biểu đồ 3.8. Biểu thị tần suất lũy tích trung bình 2 lần kiểm tra

xv

83


PHẦN I. MỞ ĐẦU
1. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI

+ Luật Giáo dục 2005, điều 45.4, đã ghi “Phương pháp giáo dục thường xuyên
phải phát huy vai trò chủ động, khai thác kinh nghiệm của người học, coi trọng việc
bồi dưỡng năng lực tự học, sử dụng phương tiện hiện đại và công nghệ thông tin để
nâng cao chất lượng, hiệu quả dạy và học”. [10]
Do đó, để thực hiện các quyết định và chỉ thị của Bộ Giáo dục và Đào tạo về
chƣơng trình mục tiêu quốc gia đến năm 2015, định hƣớng đến năm 2020 và không
ngừng nâng cao chất lƣợng dạy và học, ngƣời thầy phải tổ chức dạy học sao cho
phát huy đƣợc tính tích cực, tự giác, chủ động sáng tạo của ngƣời học trong học tập.
Qua tìm hiểu thực trạng việc dạy học môn Vật lí 11 giáo dục thƣờng xuyên tại
tỉnh Bình Phƣớc, tác giả nhận thấy còn nhiều hạn chế. Đặc biệt là phƣơng pháp dạy
học Vật lí mà giáo viên sử dụng, qua đó đa phần giáo viên chủ yếu là cố gắng cung
cấp kiến thức, vận dụng kiến thức bằng hình thức giải bài tập. Vì vậy, việc dạy học
môn Vật lí 11 giáo dục thƣờng xuyên trên địa bàn tỉnh Bình Phƣớc chƣa phát huy
đƣợc tính tích cực, chủ động của ngƣời học.
Để góp phần nâng cao chất lƣợng dạy học môn Vật lí 11, tác giả chọn đề tài:
“Dạy học tích cực hóa cho người lớn tuổi môn vật lí 11 tại Trung tâm giáo dục
thường xuyên Bình Long, tỉnh Bình Phước”.

2. ĐỐI TƢỢNG VÀ KHÁCH THỂ NGHIÊN CỨU
2.1. Đối tượng nghiên cứu: Dạy học theo hƣớng tích cực hóa học viên lớn tuổi
môn Vật lí 11.
2.2. Khách thể nghiên cứu: Quá trình dạy học môn Vật lí 11.

3. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
Dạy học tích cực hóa cho học viên lớn tuổi môn Vật lí 11 tại Trung tâm giáo
dục thƣờng xuyên Bình Long, tỉnh Bình Phƣớc.

4. NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU
4.1. Nghiên cứu lí luận về dạy học tích cực hóa ngƣời học môn Vật lí 11 tại
Trung tâm giáo dục thƣờng xuyên Bình Long, tỉnh Bình Phƣớc.

7.3. Phương pháp thống kê toán học: nhằm đánh giá tính khả thi của đề xuất
về dạy học tích cực hóa cho ngƣời lớn tuổi môn Vật lí 11 tại Trung tâm giáo dục
thƣờng xuyên Bình Long, tỉnh Bình Phƣớc.

8. CẤU TRÚC LUẬN VĂN
Ngoài phần mở đầu và kết luận, kiến nghị luận văn gồm 3 chƣơng:
1) Chƣơng 1: Cơ sở lí luận dạy học tích cực hóa cho ngƣời lớn tuổi.
2) Chƣơng 2: Cơ sở thực tiễn dạy học cho ngƣời lớn tuổi môn Vật lí 11 hệ
giáo dục thƣờng xuyên tỉnh Bình Phƣớc.

3


3) Chƣơng 3: Dạy học tích cực hóa học viên lớn tuổi môn Vật lí 11 tại Trung
tâm giáo dục thƣờng xuyên Bình Long, tỉnh Bình Phƣớc.

4


PHẦN II. NỘI DUNG
CHƢƠNG 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN DẠY HỌC TÍCH CỰC HÓA
CHO NGƢỜI LỚN TUỔI
1.1. LỊCH SỬ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
1.1.1. Trên thế giới
Ngay từ thời cổ đại, ở phƣơng Tây, nhà Triết học cổ đại Hy Lạp Socrate (469
– 390 TCN) đã từng nói: “Hãy nhận biết bản thân mình” và trong dạy học, với
phƣơng pháp đàm thoại, ông đã giúp ngƣời học phát hiện ra chân lý bằng cách đặt
câu hỏi gợi mở để họ dần tìm ra kết luận.
Ở phƣơng Đông, Khổng Tử (551 – 479 TCN) đã quan tâm đến việc khích lệ tƣ
duy của ngƣời học. Mạnh Tử (372 – 289 TCN) cũng đòi hỏi ngƣời học phải tự tìm

thứ năm ở Hamburg, CHLB Đức (1997)... [37, Tr 19 – 20]
Năm 2000, diễn đàn giáo dục thế giới đƣợc tổ chức tại Đakar (Senegal). Tại
đây, một tuyên ngôn quan trọng đƣợc đƣa ra: “Giáo dục cho mọi người”.
Năm 2003, tại Bangkok (Thái Lan) một hội nghị quốc tế về giáo dục đƣợc tổ
chức. Tại hội nghị này, các đại biểu nhắc lại nội dung GDNL đã đƣợc đề cập trong
hội nghị thế giới về GDNL lần 5.
Qua tìm hiểu về GDNL/GDTX ở một số nƣớc trên thế giới nhƣ: Liên Xô (cũ),
Anh, Thụy Điển, Nam Tƣ (cũ), Trung Quốc, Úc, Nhật Bản, Thái Lan, Ấn Độ,
Inđônexia… tác giả nhận thấy rằng hầu hết các quốc gia trên thế giới đều rất quan
tâm đến GDNL/GDTX. Đó cũng là xu thế phát triển của giáo dục trên thế giới
nhằm hƣớng tới xây dựng thành công một xã hội học tập.

1.1.2. Ở Việt Nam
Từ những năm cuối của thế kỷ XX, các tài liệu giáo dục và một số văn bản của
Bộ GD & ĐT thƣờng nói đến việc cần thiết phải chuyển từ kiểu dạy học “lấy GV
làm trung tâm” sang kiểu dạy học “lấy HS làm trung tâm”. [23, Tr 40]
Trong các kỳ của tạp chí giáo dục, tác giả cũng tìm thấy một số bài viết có liên
quan đến vấn đề nghiên cứu sau đây:
- Ngô Quang Sơn – Bài dạy học điện tử trên Website học tập cho HV người
lớn ở các trung tâm GDTX thị xã, thành phố, Tạp chí giáo dục, số 197/2008.

6


- Nguyễn Ngọc Hƣng – Nguyễn Xuân Thành – Nội dung đổi mới PPDH vật lí
lớp 10 theo chương trình và sách giáo khoa mới, Tạp chí giáo dục, số đặc biệt
5/2008.
- Nguyễn Văn Giang – Tổ chức hoạt động nhận thức tích cực, tự lực, sáng tạo
cho HS trong dạy học các kiến thức “sản xuất điện năng” (Vật lí 9), Tạp chí giáo
dục, số 188/2008.

dụng một cách đúng đắn trong việc đổi mới hoạt động dạy học theo hƣớng tích cực
hóa học tập của ngƣời học.

1.2. MỘT SỐ KHÁI NIỆM CƠ BẢN
1.2.1. Tích cực hóa
“Tích cực hóa là một tập hợp các hoạt động của thầy giáo và của các nhà
giáo dục nói chung, nhằm biến người học từ thụ động thành chủ động, từ đối tượng
tiếp nhận tri thức sang chủ thể tìm kiếm tri thức để nâng cao hiệu quả học tập”.
[35, Tr 465]

1.2.2. Ngƣời lớn tuổi
Ngƣời lớn tuổi đề cập trong luận văn này là những ngƣời đi học ngoài độ tuổi
(trên 20 tuổi). Trong các lớp học, ngƣời lớn tuổi còn đƣợc gọi là HV lớn tuổi. HV
lớn tuổi là những ngƣời có tâm sinh lí và xã hội ổn định, là chủ thể của các hoạt
động và có đủ năng lực tự chịu trách nhiệm về các hoạt động và hành vi của bản
thân. Việc học tập của HV lớn tuổi bị chi phối bởi nhiều yếu tố nhƣ: đặc điểm tâm –
sinh lí, kinh nghiệm thực tiễn cuộc sống, hoạt động nghề nghiệp, độ tuổi, hoàn
cảnh…

1.2.3. Giáo dục thƣờng xuyên
Theo UNESCO khu vực, “GDTX là một khái niệm rộng rãi bao gồm tất cả cơ
hội học tập cho mọi người có mong muốn và nhu cầu sau xóa mù chữ cơ bản hoặc
giáo dục tiểu học”. [37, Tr 18]

1.3. CƠ SỞ PHÁP LÍ
Ngay từ khi giành đƣợc chính quyền, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ rõ: “một
dân tộc dốt là một dân tộc yếu”. Bắt đầu từ Nghị quyết của Đại hội Đảng (Khóa IV
– 1979) xác định GD & ĐT là một nhiệm vụ quan trọng của cách mạng Việt Nam.
Tƣ tƣởng chỉ đạo trên đƣợc phát triển, bổ sung và hoàn thiện cho phù hợp với yêu