SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

ĐỀ TÀI:
“SỬ DỤNG SƠ ĐỒ KHỐI ĐỂ DẠY PHẦN NGUYÊN LÍ LÀM VIỆC
CỦA MỘT SỐ HỆ THỐNG TRONG ĐỘNG CƠ ĐỐT TRONG”


A. ĐẶT VẤN ĐỀ
I. LỜI NÓI ĐẦU.
Trên con đường hội nhập và phát triển cùng thế giới, đất nước ta đã và đang từng
bước đổi mới, áp dụng khoa học - kỹ thuật - công nghệ hiện đại vào trong mọi lĩnh vực
của đời sống và sản xuất để thực hiện công cuộc “ công nghiệp hoá, hiện đại hoá” đất
nước. Do đó việc đào tạo ra nguồn nhân lực có tri thức và đạo đức đang là mục tiêu lớn
của ngành giáo dục nước ta hiện nay.
Cùng với mục tiêu chung của ngành giáo dục, mục tiêu của giáo dục cấp THPT đó
là: “Giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo đức , trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ
năng cơ bản ; phát triển năng lực cá nhân, tính năng động và sáng tạo , hình thành nhân
cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa; chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên hoặc đi
vào cuộc sống lao động , tham gia xây dựng và bảo vệ tổ quốc”.
Luật giáo dục đã quy định : “ Giáo dục THPT nhằm giúp học sinh cũng cố và phát
triển những kết quả của giáo dục THCS, hoàn thiện học vấn phổ thông có những hiểu biết
thông thường về kỹ thuật và hướng nghiệp, có điều kiện lựa chọn hướng phát triển và
phát huy năng lực cá nhân, tiếp tục học Đại học, Cao đẳng, Trung học chuyên nghiệp ,
học nghề hoặc đi vào cuộc sống lao động”. Môn Công nghệ 11 được Bộ giáo dục và Đào
tạo biên soạn trên tinh thần đổi mới , đảm bảo tính phổ thông, cơ bản, hiện đại và phù
hợp với thực tiễn Việt Nam. Nó cùng với các môn học khác trong nhà trường phổ thông
góp phần quan trọng vào việc tạo nền tảng ban đầu để đào tạo con người phát triển toàn
diện.
Thực tế như chúng ta đã thấy, động cơ đốt trong có vai trò rất quan trọng và được
sử dụng phổ biến trong nhiều lĩnh vực như : Nông nghiệp, công nghiệp, ngư nghiệp, giao
thông vận tải, quân sự... Do đó đối với người học sinh phổ thông dù sau này có lựa chọn

ấy phải được tổ chức thế nào để giúp học sinh tiếp nhận một cách dễ dàng và hứng thú.
Hoà nhập với việc đổi mới chương trình, sách giáo khoa, phương pháp dạy học hiện nay,
rút kinh nghiệm giảng dạy từ đồng nghiệp và bằng thực tế giảng dạy của mình, tôi xin
mạnh dạn giới thiệu sáng kiến kinh nghiệm : " Sử dụng sơ đồ khối để dạy phần nguyên
lí làm việc của một số hệ thống trong động cơ đốt trong".
Để thực hiện tốt giờ dạy theo tinh thần đổi mới, phát huy tính tích cực, chủ động,
sáng tạo và hứng thú của học sinh. Bản thân tôi đã không ngừng đổi mới về tư duy, nhận
thức từ khâu soạn giáo án ( Thiết kế bài học ) cho đến cách sử dụng thiết bị dạy học, lập
phiếu điều tra để nắm bắt tình hình học tập của học sinh, từ đó điều chỉnh cho phù hợp
với thực tế nhà trường và đối tượng học sinh.


B. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I. PHƯƠNG PHÁP DẠY PHẦN NGUYÊN LÍ LÀM VIỆC CỦA MỘT SỐ HỆ
THỐNG TRONG ĐỘNG CƠ ĐỐT TRONG HIỆN NAY
Phương pháp dạy phần nguyên lí làm việc của một số hệ thống trong động cơ đốt
trong đang được sử dụng phổ biến hiện nay đó là: Giáo viên hướng dẫn học sinh làm việc
bằng cách thông qua một số câu hỏi gợi mở, học sinh nghiên cứu sách giáo khoa, quan
sát sơ đồ cấu tạo rồi tiến hành tư duy, hình dung, tưởng tượng và rút ra nguyên lí làm việc
của hệ thống. Sau đó giáo viên tóm tắt và kết luận lại cho học sinh về nguyên lí làm việc
của hệ thống dưới dạng lí thuyết.
Với cách thực hiện như trên không phải hoàn toàn là cái dở mà cũng có cái hay của
nó. Qua đó nó thể hiện được phong cách, phương pháp và khả năng truyền đạt kiến thức
của người giáo viên. Tuy nhiên với cách thực hiện như vậy, nó cũng gây không ít khó
khăn cho cả giáo viên lẫn học sinh. Sau khi nghiên cứu xong, kiến thức về nguyên lí làm
việc của các hệ thống trong động cơ đốt trong là những lí thuyết. Chúng thường mờ nhạt
và trừu tượng. Do đó học sinh rất khó khăn trong quá trình tiếp nhận cũng như khắc sâu
kiến thức vừa nghiên cứu.
II. PHƯƠNG PHÁP SỬ DỤNG SƠ ĐỒ KHỐI ĐỂ DẠY PHẦN NGUYÊN LÍ LÀM
VIỆC CỦA MỘT SỐ HỆ THỐNG TRONG ĐỘNG CƠ ĐỐT TRONG

Dầu bôi trơn chảy trong hệ thống theo sơ đồ khối như sau:
Cacte
dầu

Lưới
lọc

Bơm
dầu

Bầu
lọc

Van
khống
chế

Đường
dầu
chính

Bề mặt
ma sát

Giải thích nguyên lí theo sơ đồ:
Khi động cơ làm việc, dầu bôi trơn được bơm dầu hút từ cacte dầu đưa qua lưới lọc và
bầu lọc để lọc sạch rồi đưa qua van khống chế đến đường dầu chính rồi theo các đường
ống đến bôi trơn các bề mặt ma sát của động cơ, sau đó trở về cacte.
* Trường hợp 2: Khi áp suất của dầu bôi trơn vượt quá giá trị cho phép
Dầu bôi trơn chảy trong hệ thống theo sơ đồ khối như sau:

dầu từ sau bơm chảy ngược về trước bơm làm giảm áp suất của dầu xuống. Khi đó hệ
thống làm việc theo trường hợp bình thường.
* Trường hợp 3: Khi nhiệt độ của dầu cao quá giới hạn định trước
Dầu bôi trơn chảy trong hệ thống theo sơ đồ khối như sau:
Cacte
dầu

Lưới
lọc

Bơm
dầu

Bầu
lọc

Két
làm
mát

Đường
dầu
chính

Bề mặt
ma sát

Giải thích nguyên lí theo sơ đồ:
Khi nhiệt độ của dầu cao quá giới hạn định trước thì van khống chế đóng lại để toàn bộ
lượng dầu chảy qua két làm mát dầu, làm nhiệt độ của dầu giảm xuống. Khi đó dầu bôi

được bơm nước hút từ két nước đưa đến các áo nước để làm mát các chi tiết, sau đó dược
đưa qua van hằng nhiệt, theo đường ống số 8 chảy thẳng về bơm tạo thành vòng tuần
hoàn khép kín.
* Trường hợp 2: Khi nhiệt độ nước trong áo nước xấp xỉ giới hạn định mức
Nước làm mát chảy trong hệ thống theo sơ đồ khối như sau

Két
nước

Bơm
nước

Áo
nước

Giải thích nguyên lí theo sơ đồ:

Van
bằng
nhiệt

Đường
ống số
8


Khi nhiệt độ nước trong áo nước xấp xỉ giới hạn định mức thì van hằng nhiệt mở cả cửa
thông với đường ống số 8 và cửa thông với két nước. Khi đó nước làm mát được bơm
nước hút từ két nước đưa đến các áo nước để làm mát các chi tiết, sau đó dược đưa qua
van hằng nhiệt, một phần theo đường ống số 8 chảy thẳng về bơm còn một phần chảy qua


Bộ
chia
điện

Biến
áp
đánh
lửa

Bu
gi


Giải thích nguyên lí theo sơ đồ:
Khi mở khoá điện và ma-nhê-tô hoạt động thì các sức điện động xoay chiều trên các cuộn
dây WN và WĐK của ma-nhê-tô được đưa đến bộ chia điện. Nhờ tác dụng của bộ chia điện,
dòng điện được đưa đến biến áp đánh lửa. Tại đây nó tạo ra tia lửa điện và đặt ở bugi.
* Trường hợp 2: Khi đóng khoá điện
Dòng điện chạy trong hệ thống theo sơ đồ khối như sau:

Ma
nhê
tô

Khoá
điện

“Mát”


Số
học
sinh

Mức độ nắm kiến thức

41

Số

Tốt

Khá
Tỉ lệ

Số

Tỉ lệ

Trung bình

Không
được

Số lượng Tỉ lệ

Số

nắm
Tỉ lệ


Tỉ lệ

Số
lượng

14

32,5% 19

Tỉ lệ

Trung bình

Không
được

Số lượng Tỉ lệ

Số
lượng

44,2% 10

23,3% 0

nắm

Tỉ lệ
0%

Không
được

Số lượng Tỉ lệ

Số
lượng

35,7% 7

16,7% 0

nắm

Tỉ lệ
0%


Bảng 2: So sánh kết quả khi dạy phần nguyên lí làm việc của hệ thống làm mát
bằng nước loại tuần hoàn cưỡng bức.
Lớp 11A5 - Ban cơ bản.
( Dạy theo hình thức không sử dụng sơ đồ khối )
Số
học
sinh

44

Mức độ nắm kiến thức
Tốt

Số
lượng

7

15,9% 11

50%

nắm

Lớp 11A2 - Ban cơ bản.
( Dạy theo hình thức sử dụng sơ đồ khối - Không sử dụng giáo án điện tử )
Số
học
sinh

39

Mức độ nắm kiến thức
Tốt

Khá

Số
lượng

Tỉ lệ

Số

học

Mức độ nắm kiến thức
Tốt

Khá

Trung bình

Không

nắm


sinh
42

được
Số
lượng

Tỉ lệ

Số
lượng

20

47,6% 14


lượng

Tỉ lệ

Số
lượng

7

16,3% 10

Tỉ lệ

Trung bình

Không
được

Số lượng Tỉ lệ

Số
lượng

23,3% 22

51,2% 4

nắm

Tỉ lệ


nắm

Số
lượng

Tỉ lệ


18

41,8% 14

32,5% 11

25,7% 0

0%

Lớp 11A4 - Ban cơ bản.
( Dạy theo hình thức sử dụng sơ đồ khối - Có sử dụng giáo án điện tử )
Số
học
sinh

41

Mức độ nắm kiến thức
Tốt


nắm

Tỉ lệ
0%

Mặc dù sự chuyển biến của học sinh cần có một quá trình lâu dài. Nhưng để quá
trình đó thuận chiều thì đây là một thực tế khả quan. Tôi rất tin vào cách làm này. Tôi đã
và đang sử dụng để giảng dạy tại trường trung học phổ thông Trần Hưng Đạo .
II. KIẾN NGHỊ , ĐỀ XUẤT.
1. Đối với giáo viên:
Trước hết để phục vụ tốt cho giờ học này, người giáo viên phải có sự chuẩn bị tốt ở
nhà. Giáo viên phải chịu khó suy nghĩ, nghiên cứu, chuẩn bị giáo án và xây dựng hệ
thống câu hỏi phù hợp một cách cẩn thận , chu đáo và chính xác.
Giáo viên cần động viên, khuyến khích, tạo cơ hội và điều kiện cho học sinh tham gia
một cách tích cực trong quá trình lĩnh hội kiến thức . Chú ý khai thác vốn kinh nghiệm,
kỹ năng đã có của học sinh, giúp các em phát triển tối đa năng lực, tiềm năng của bản
thân .
2. Đối với học sinh:
Để lĩnh hội các kiến thức một cách dễ dàng và khắc sâu vấn đề cần nghiên cứu cũng
đòi hỏi học sinh phải có sự chuẩn bị tốt ở nhà, nghiên cứu bài học mới trước khi đến lớp.


Học sinh phải nhiệt tình, tích cực, chủ động trong quá trình lĩnh hội kiến thức; nghiêm túc
thực hiện các quy định của lớp học, thể hiện một tinh thần thái độ tốt trong học tập .
3. Đối với các cấp lãnh đạo :
Đề nghị các cấp lãnh đạo quan tâm và tạo điều kiện nhiều hơn nữa cho môn học trong
việc mua sắm trang thiết bị cũng như cơ sở vật chất phục vụ cho việc dạy và học bộ môn
Công nghệ.
Đổi mới phương pháp dạy học đã trở thành pháp lệnh. Chỉ có đổi mới phương pháp
dạy và học chúng ta mới có thể tạo được sự đổi mới thực sự trong giáo dục. Trên đây là