Sáng kiến kinh nghiệm
"Sử dụng sơ đồ khối để dạy phần nguyên lí làm việc của một số hệ thống trong động cơ đốt trong".
A. Đặt vấn đề
I. lời nói đầu.
Trên con đờng hội nhập và phát triển cùng thế giới, đất nớc ta đã và đang
từng bớc đổi mới, áp dụng khoa học - kỹ thuật - công nghệ hiện đại vào trong mọi
lĩnh vực của đời sống và sản xuất để thực hiện công cuộc công nghiệp hoá, hiện
đại hoá đất nớc. Do đó việc đào tạo ra nguồn nhân lực có tri thức và đạo đức đang
là mục tiêu lớn của ngành giáo dục nớc ta hiện nay.
Cùng với mục tiêu chung của ngành giáo dục, mục tiêu của giáo dục cấp THPT
đó là: Giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo đức , trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và
các kỹ năng cơ bản ; phát triển năng lực cá nhân, tính năng động và sáng tạo , hình
thành nhân cách con ngời Việt Nam xã hội chủ nghĩa; chuẩn bị cho học sinh tiếp
tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động , tham gia xây dựng và bảo vệ tổ
quốc.
Luật giáo dục đã quy định : Giáo dục THPT nhằm giúp học sinh cũng cố và
phát triển những kết quả của giáo dục THCS, hoàn thiện học vấn phổ thông có
những hiểu biết thông thờng về kỹ thuật và hớng nghiệp, có điều kiện lựa chọn h-
ớng phát triển và phát huy năng lực cá nhân, tiếp tục học Đại học, Cao đẳng,
Trung học chuyên nghiệp , học nghề hoặc đi vào cuộc sống lao động. Môn Công
nghệ 11 đợc Bộ giáo dục và Đào tạo biên soạn trên tinh thần đổi mới , đảm bảo
tính phổ thông, cơ bản, hiện đại và phù hợp với thực tiễn Việt Nam. Nó cùng với
các môn học khác trong nhà trờng phổ thông góp phần quan trọng vào việc tạo
nền tảng ban đầu để đào tạo con ngời phát triển toàn diện.
Thực tế nh chúng ta đã thấy, động cơ đốt trong có vai trò rất quan trọng và đợc
sử dụng phổ biến trong nhiều lĩnh vực nh : Nông nghiệp, công nghiệp, ng nghiệp,
giao thông vận tải, quân sự Do đó đối với ngời học sinh phổ thông dù sau này có
lựa chọn nghề nghiệp gắn bó với động cơ đốt trong hay không thì những hiểu biết
về động cơ đốt trong nói chung cũng nh nguyên lí làm việc của các hệ thống trong
động cơ đốt trong vẫn luôn gắn liền với đời sống thực tiễn của họ. Chính vì vậy để
GV: Hoàng Văn Hoan Trờng THPT Trần Hng Đạo

không thấy kiến thức ấy phải đợc tổ chức thế nào để giúp học sinh tiếp nhận một
cách dễ dàng và hứng thú. Hoà nhập với việc đổi mới chơng trình, sách giáo khoa,
GV: Hoàng Văn Hoan Trờng THPT Trần Hng Đạo
2
Sáng kiến kinh nghiệm
"Sử dụng sơ đồ khối để dạy phần nguyên lí làm việc của một số hệ thống trong động cơ đốt trong".
phơng pháp dạy học hiện nay, rút kinh nghiệm giảng dạy từ đồng nghiệp và bằng
thực tế giảng dạy của mình, tôi xin mạnh dạn giới thiệu sáng kiến kinh nghiệm : "
Sử dụng sơ đồ khối để dạy phần nguyên lí làm việc của một số hệ thống trong
động cơ đốt trong".
Để thực hiện tốt giờ dạy theo tinh thần đổi mới, phát huy tính tích cực, chủ
động, sáng tạo và hứng thú của học sinh. Bản thân tôi đã không ngừng đổi mới về
t duy, nhận thức từ khâu soạn giáo án ( Thiết kế bài học ) cho đến cách sử dụng
thiết bị dạy học, lập phiếu điều tra để nắm bắt tình hình học tập của học sinh, từ
đó điều chỉnh cho phù hợp với thực tế nhà trờng và đối tợng học sinh.
B. giải quyết vấn đề
I. Phơng pháp dạy phần nguyên lí làm việc của một số hệ
thống trong động cơ đốt trong hiện nay
Phơng pháp dạy phần nguyên lí làm việc của một số hệ thống trong động cơ
đốt trong đang đợc sử dụng phổ biến hiện nay đó là: Giáo viên hớng dẫn học sinh
làm việc bằng cách thông qua một số câu hỏi gợi mở, học sinh nghiên cứu sách
giáo khoa, quan sát sơ đồ cấu tạo rồi tiến hành t duy, hình dung, tởng tợng và rút
ra nguyên lí làm việc của hệ thống. Sau đó giáo viên tóm tắt và kết luận lại cho
học sinh về nguyên lí làm việc của hệ thống dới dạng lí thuyết.
Với cách thực hiện nh trên không phải hoàn toàn là cái dở mà cũng có cái hay
của nó. Qua đó nó thể hiện đợc phong cách, phơng pháp và khả năng truyền đạt
kiến thức của ngời giáo viên. Tuy nhiên với cách thực hiện nh vậy, nó cũng gây
không ít khó khăn cho cả giáo viên lẫn học sinh. Sau khi nghiên cứu xong, kiến
thức về nguyên lí làm việc của các hệ thống trong động cơ đốt trong là những lí
thuyết. Chúng thờng mờ nhạt và trừu tợng. Do đó học sinh rất khó khăn trong quá

dụng giáo án điện tử để thuận tiện cho việc giảng dạy, rút ngắn thời gian vẽ sơ đồ
và nhất là tạo sinh động hơn trong tiết học, thu hút đợc học sinh, làm cho học sinh
có sự hứng thú và say mê môn học.
III. vận dụng cụ thể
1. Nguyên lí làm việc của hệ thống bôi trơn cỡng bức
( Bài25: Hệ thống bôi trơn )
* Tr ờng hợp 1 : Khi hệ thống làm việc bình thờng
Dầu bôi trơn chảy trong hệ thống theo sơ đồ khối nh sau:
GV: Hoàng Văn Hoan Trờng THPT Trần Hng Đạo
4
Sáng kiến kinh nghiệm
"Sử dụng sơ đồ khối để dạy phần nguyên lí làm việc của một số hệ thống trong động cơ đốt trong".
Cacte
dầu
Lới
lọc
Bơm
dầu
Bầu
lọc
Van
khống
chế
Đờng
dầu
chính
Bề mặt
ma sát
Dầu bôi trơn chảy trong hệ thống theo sơ đồ khối nh sau:
Cacte
dầu
Lới
lọc
Bơm
dầu
Bầu
lọc
Két
làm
mát
Đờng
dầu
chính
Bề mặt
ma sát
GV: Hoàng Văn Hoan Trờng THPT Trần Hng Đạo
5
Sáng kiến kinh nghiệm
"Sử dụng sơ đồ khối để dạy phần nguyên lí làm việc của một số hệ thống trong động cơ đốt trong".
Giải thích nguyên lí theo sơ đồ:
Khi nhiệt độ của dầu cao quá giới hạn định trớc thì van khống chế đóng lại để toàn
bộ lợng dầu chảy qua két làm mát dầu, làm nhiệt độ của dầu giảm xuống. Khi đó
dầu bôi trơn đợc bơm dầu hút từ cacte dầu đa qua lới lọc và bầu lọc để lọc sạch rồi
đa qua két làm mát đến đờng dầu chính, theo các đờng ống đến bôi trơn các bề
mặt ma sát của động cơ, sau đó trở về cacte.

"Sử dụng sơ đồ khối để dạy phần nguyên lí làm việc của một số hệ thống trong động cơ đốt trong".
Két
nớc
Bơm
nớc
áo n-
ớc
Van
hằng
nhiệt
Đờng
ống
số 8 Giải thích nguyên lí theo sơ đồ:
Khi nhiệt độ nớc trong áo nớc xấp xỉ giới hạn định mức thì van hằng nhiệt mở cả
cửa thông với đờng ống số 8 và cửa thông với két nớc. Khi đó nớc làm mát đợc
bơm nớc hút từ két nớc đa đến các áo nớc để làm mát các chi tiết, sau đó dợc đa
qua van hằng nhiệt, một phần theo đờng ống số 8 chảy thẳng về bơm còn một
phần chảy qua két nớc để làm mát trớc khi đa đến bơm tạo thành vòng tuần hoàn
khép kín.
* Tr ờng hợp 3 : Khi nhiệt độ nớc trong áo nớc vợt quá giới hạn định mức
Nớc làm mát chảy trong hệ thống theo sơ đồ khối nh sau:
Két
nớc
Bơm
nớc
áo n-
ớc


Giải thích nguyên lí theo sơ đồ:
Khi mở khoá điện và ma-nhê-tô hoạt động thì các sức điện động xoay chiều trên
các cuộn dây W
N
và W
ĐK
của ma-nhê-tô đợc đa đến bộ chia điện. Nhờ tác dụng
của bộ chia điện, dòng điện đợc đa đến biến áp đánh lửa. Tại đây nó tạo ra tia lửa
điện và đặt ở bugi.
* Tr ờng hợp 2 : Khi đóng khoá điện
Dòng điện chạy trong hệ thống theo sơ đồ khối nh sau:
Ma
nhê
tô
Khoá
điện
Mát

Giải thích nguyên lí theo sơ đồ:
Khi đóng khoá điện thì điện từ cuộn W
N
của ma-nhê-tô sẽ truyền qua khoá điện ra
mát. Khi đó hệ thống đánh lửa ngừng làm việc.GV: Hoàng Văn Hoan Trờng THPT Trần Hng Đạo
8
Sáng kiến kinh nghiệm
"Sử dụng sơ đồ khối để dạy phần nguyên lí làm việc của một số hệ thống trong động cơ đốt trong".

Tốt Khá Trung bình Không nắm đợc
GV: Hoàng Văn Hoan Trờng THPT Trần Hng Đạo
9
Sáng kiến kinh nghiệm
"Sử dụng sơ đồ khối để dạy phần nguyên lí làm việc của một số hệ thống trong động cơ đốt trong".
41 Số lợng Tỉ lệ Số lợng Tỉ lệ Số lợng Tỉ lệ Số lợng Tỉ lệ
6 14,6% 10 24,4% 22 53,7% 3 7,3%

Lớp 11A3 - Ban cơ bản.
( Dạy theo hình thức sử dụng sơ đồ khối - Không sử dụng giáo án điện tử )
Số học
sinh
Mức độ nắm kiến thức
Tốt Khá Trung bình Không nắm đợc
43
Số lợng Tỉ lệ Số lợng Tỉ lệ Số lợng Tỉ lệ Số lợng Tỉ lệ
14 32,5% 19 44,2% 10 23,3% 0 0%
Lớp 11A4 - Ban cơ bản.
( Dạy theo hình thức sử dụng sơ đồ khối - Có sử dụng giáo án điện tử )
Số học
sinh
Mức độ nắm kiến thức
Tốt Khá Trung bình Không nắm đợc
42
Số lợng Tỉ lệ Số lợng Tỉ lệ Số lợng Tỉ lệ Số lợng Tỉ lệ
20 47,6% 15 35,7% 7 16,7% 0 0%

Bảng 2: So sánh kết quả khi dạy phần nguyên lí làm việc của hệ thống làm
mát bằng nớc loại tuần hoàn cỡng bức.
Lớp 11A5 - Ban cơ bản.

20 47,6% 14 33,3% 8 19,1% 0 0%
Bảng 3: So sánh kết quả khi dạy phần nguyên lí làm việc của hệ thống đánh
lửa điện tử không tiếp điểm
Lớp 11A3 - Ban cơ bản.
( Dạy theo hình thức không sử dụng sơ đồ khối )
Số học
sinh
Mức độ nắm kiến thức
Tốt Khá Trung bình Không nắm đợc
43
Số lợng Tỉ lệ Số lợng Tỉ lệ Số lợng Tỉ lệ Số lợng Tỉ lệ
7 16,3% 10 23,3% 22 51,2% 4 9,2%

Lớp 11A6 - Ban cơ bản.
( Dạy theo hình thức sử dụng sơ đồ khối - Không sử dụng giáo án điện tử )
Số học
sinh
Mức độ nắm kiến thức
Tốt Khá Trung bình Không nắm đợc
43
Số lợng Tỉ lệ Số lợng Tỉ lệ Số lợng Tỉ lệ Số lợng Tỉ lệ
18 41,8% 14 32,5% 11 25,7% 0 0%
GV: Hoàng Văn Hoan Trờng THPT Trần Hng Đạo
11
Sáng kiến kinh nghiệm
"Sử dụng sơ đồ khối để dạy phần nguyên lí làm việc của một số hệ thống trong động cơ đốt trong".
Lớp 11A4 - Ban cơ bản.
( Dạy theo hình thức sử dụng sơ đồ khối - Có sử dụng giáo án điện tử )
Số học
sinh

Đề nghị các cấp lãnh đạo quan tâm và tạo điều kiện nhiều hơn nữa cho môn
học trong việc mua sắm trang thiết bị cũng nh cơ sở vật chất phục vụ cho việc dạy
và học bộ môn Công nghệ.
Đổi mới phơng pháp dạy học đã trở thành pháp lệnh. Chỉ có đổi mới phơng
pháp dạy và học chúng ta mới có thể tạo đợc sự đổi mới thực sự trong giáo dục.
Trên đây là đề tài nghiên cứu và đã đợc tôi áp dụng vào thực tế giảng dạy tại trờng
trung học phổ thông Trn Hng o. Tuy nhiên để có đợc những giờ dạy thành
công cần phải liên tục rút kinh nghiệm. Vì thế tôi rất mong đợc sự góp ý chân tình
của quý thầy cô và các bạn đồng nghiệp.
Hng Yờn, thỏng 3 nm 2013

Tác giả
Hoàng Văn Hoan
GV: Hoàng Văn Hoan Trờng THPT Trần Hng Đạo
13
Sáng kiến kinh nghiệm
"Sử dụng sơ đồ khối để dạy phần nguyên lí làm việc của một số hệ thống trong động cơ đốt trong".
Mục lục
Trang
a. đặt vấn đề
I. Lời nói đầu 1
II. Thực trạng vấn đề nghiên cứu 2
b. giải quyết vấn đề
I. Phơng pháp dạy phần nguyên lí làm việc 3
II. Phơng pháp sử dụng sơ đồ khối 4
III. Vận dụng cụ thể 5
c. Kết luận
I. Kết quả 9
II. Kiến nghị, đề xuất 13
Tài liệu tham khảo