SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

ĐỀ TÀI:
"NÂNG CAO HIỆU QUẢ VIỆC TỔ CHỨC TỌA ĐÀM ĐÁNH GIÁ
VĂN HÓA GIAO TIẾP, ỨNG XỬ CỦA HỌC SINH THPT BẰNG
HÌNH THỨC SÂN KHẤU HÓA"

1


I. ĐẶT VẤN ĐỀ
1. Lý do chọn đề tài
Văn hóa giao tiếp và ứng xử từ lâu đã trở thành một vấn đề được nhiều người quan
tâm. Trong thời đại hội nhập hiện nay, vấn đề giao tiếp và ứng xử lại trở nên quan trọng
và cần thiết hơn bao giờ hết. Trong đó thanh niên đang đối mặt với nhiều khó khăn trong
việc lựa chọn những giá trị mới vừa phù hợp truyền thống của dân tộc vừa đáp ứng xu
hướng phát triển của xã hội hiện đại, nhất là việc lựa chọn hành vi ứng xử trong cuộc
sống, trong học tập, công tác và các mối quan hệ xã hội.
Hành vi ứng xử văn hóa là những biểu hiện hoạt động bên ngoài của con người,
được thể hiện ở lối sống, nếp sống, suy nghĩ và cách ứng xử của con người đối với bản
thân, với những người chung quanh, trong công việc và môi trường hoạt động hằng ngày.
Tuy nhiên hành vi ứng xử văn hóa của mỗi cá nhân là khác nhau, nó được hình thành qua
quá trình học tập, rèn luyện và trưởng thành của mỗi cá nhân trong xã hội.
Bên cạnh những biểu hiện của hành vi ứng xử có văn hóa, hiện nay vẫn còn một bộ
phận trong giới trẻ có những hành vi ứng xử thiếu văn hóa. Ðối với bản thân họ không có
ý chí phấn đấu, sống buông thả, sa đà vào các tệ nạn xã hội: cờ bạc, ma túy, mại dâm...
Ðây hoàn toàn là những biểu hiện của nếp sống xa lạ, sai trái, đi ngược với truyền thống
văn hóa dân tộc. Hiện tượng các bạn trẻ là học sinh THPT văng tục, chửi thề; ngang
nhiên vi phạm luật lệ giao thông; có thái độ không đúng mực với người già; hành động
ứng xử thiếu văn hóa nơi công cộng... còn khá phổ biến.
Ứng xử như thế nào để được coi là người có văn hóa và làm thế nào để hướng giới

+ Phương pháp quan sát - phỏng vấn: Quan sát thực trạng các hoạt động giao tiếp,
ứng xử của học sinh, tìm hiểu nhận thức của HS về văn hóa giao tiếp, ứng xử và qui trình
tổ chức các buổi tọa đàm giao tiếp, ứng xử dành cho học sinh THPT để làm cơ sở thực
tiễn cho đề tài.
+ Phương pháp thực tiễn: Qua thực tiễn tổ chức tọa đàm giao tiếp, ứng xử phân
tích các kết quả thực nghiệm để kiểm tra tính hiệu quả của hình thức sân khấu hóa trong
tổ chức tọa đàm giao tiếp, ứng xử.
II. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ.
A. Giải quyết nhiệm vụ 1: Cơ sở lý luận của giao tiếp, ứng xử và một số phương pháp
tổ chức tọa đàm giao tiếp, ứng xử trong trường THPT
1. Cơ sở lý luận của giao tiếp, ứng xử
1.1. Khái niệm
Giao tiếp, ứng xử là một quá trình con người ý thức được mục đích, nội dung và
những phương tiện cần đạt được khi tiếp xúc với người khác. Trong quá trình giao tiếp,
ứng xử thì cả đối tượng và chủ thể giao tiếp đều ý thức được những nội dung và diễn biến
tâm lý của mình trong giao tiếp, ứng xử. Nhờ đặc trưng này, chúng ta dễ dàng nhận ra
được mục đích của quá trình giao tiếp, ứng xử để làm gì ? nhằm mục đích gì ?

3


Giao tiếp, ứng xử diễn ra nhằm trao đổi thông tin, tư tưởng, tình cảm, thế giới
quan, nhân sinh quan, nhu cầu ... của những người tham gia vào quá trình giao tiếp, ứng
xử. Đặc trưng này có vai trò rất lớn trong sự hình thành và phát triển nhân cách con
người.
• Giúp cho mỗi người tự hoàn thiện mình theo yêu cầu đòi hỏi của nghề nghiệp,
của các quan hệ xã hội mà họ là thành viên.
• Nhờ giao tiếp, ứng xử mà quá trình xã hội hóa mới thực chất hòa nhập mỗi cá
nhân vào các hoạt động của nhóm, cộng đồng, dân tộc, địa phương.
Qua giao tiếp, ứng xử giúp con người nhận thức, hiểu biết lẫn nhau. Sự nhận thức,

kết quả cao. Hay một học sinh có nhiều lần đi học muộn, một học sinh nhiều lần không
thuộc bài, em khác đi học thất thường, buổi đi, buổi nghỉ... đều gợi lên trong suy nghĩ của
thầy giáo một hướng giáo dục tìm kiếm những thông tin chính xác để có những biện pháp
giáo dục thích hợp. Đứng về phía học sinh, qua lời giảng của thầy, cô giáo, các em ý thức
được trình độ chuyên môn, những nét tính cách cơ bản của giáo viên đó. Nhờ đó, các em
có những phản ứng trả lời phù hợp với từng thầy, cô.
Trong cuộc sống đời thường, nhất là đối với những người lạ chưa quen biết, lần
tiếp xúc đầu tiên thường là vừa giao tiếp, ứng xử, vừa thăm dò để hiểu đối tượng tiếp xúc
của mình. Mỗi lời nói, cử chỉ, ánh mắt, nụ cười đều bao hàm những khía cạnh thông tin
quan trọng để giúp chúng ta giao tiếp, ứng xử có hiệu quả.
Qua phân tích trên, chúng ta có thể rút ra kết luận :
Quá trình giao tiếp, ứng xử giúp chúng ta khả năng xác định các mức độ nhu cầu,
tư tưởng, tình cảm, vốn sống, kinh nghiệm... của đối tượng giao tiếp, ứng xử. Nhờ đó,
chủ thể giao tiếp, ứng xử đáp ứng kịp thời, phù hợp với mục đích và nhiệm vụ giao tiếp,
ứng xử.
c . Chức năng điều chỉnh, điều khiển hành vi.
Giao tiếp, ứng xử là quá trình tiếp xúc có mục đích, nội dung và nhiệm vụ cụ thể.
Nói một cách khác con người ý thức được cần phải làm gì ? Cần đạt được những gì ? Đó
là mặt nhận thức. Trong thực tiễn khi tiến hành giao tiếp, ứng xử không ít trường hợp chủ
thể giao tiếp, ứng xử phải linh hoạt, tùy điều kiện, thời cơ mà thay đổi, lựa chọn phương
tiện ( kể cả ngôn ngữ, cách diễn đạt, giọng điệu...) tùy đối tượng giao tiếp, ứng xử mà
ứng xử.
Phương pháp giáo dục cá biệt thể hiện rất rõ chức năng này của giao tiếp, ứng xử.
Giáo dục phải phù hợp trong hoàn cảnh cụ thể, từng con người cụ thể, từng công việc,
từng loại tiết học ..mới có thể đạt được chất lượng, hiệu quả cao. Phải qua giao tiếp, ứng
xử với học sinh, chúng ta mới điều chỉnh được các biện pháp giáo dục của mình phù hợp
với từng học sinh. Trong đời sống sinh hoạt thường ngày, có biết bao nhiêu điều chúng ta
đã trãi qua, cảm nhận do không xem xét linh hoạt, mềm dẻo trong giao tiếp, ứng xử mà
xảy ra những chuyện hiểu nhầm trong tình cảm thầy trò, đồng nghiệp thậm chí ngay cả
đối với vợ con, cha mẹ...

người cùng xem phim, nghệ thuật, cùng mua hàng... Giao tiếp, ứng xử không chính thức
là sự giao tiếp, ứng xử giữa các cá nhân trong nhóm không chính thức với nhau.
1.4. Giao tiếp, ứng xử và sự phát triển nhân cách
- Giao tiếp, ứng xử giúp con người hình thành và phát triển ngôn ngữ:
- Trí tuệ của con người được hình thành và phát triển trong quá trình giao tiếp,
ứng xử với những người xung quanh.
- Giao tiếp, ứng xử giúp cho lao động và các hoạt động của con người mang tính
xã hội, tính tập thể.
Trên cơ sở khoa học về văn hóa giao tiếp, ứng xử tác giả nêu đặc điểm của học sinh
THPT.

6


1.5. Đặc điểm của học sinh THPT
Học sinh THPT ngày nay có những bước nhảy vọt về chất và hình thức tư duy
trong quá trình học tập và rèn luyện. Các em mạnh dạn hơn, suy nghĩ táo bạo hơn, có
những nhu cầu mới hơn, đặc biệt là nhu cầu về hoạt động. Mặc dù học tập vẫn là hoạt
động chủ đạo, song nội dung và tính chất hoạt động học tập ở lứa tuổi này khác rất nhiều
so với các lứa tuổi trước. Nói đòi hỏi ở các em tính năng động và độc lập cao hơn, tư duy
lôgíc nhiều hơn. Những yêu cầu đó vừa phải được thể hiện trong hoạt động học tập, vừa
phải cụ thể hoá trong các hoạt động của tập thể. Đây là một trong những đặc điểm rất rõ
nét của học sinh THPT. Vì vậy, việc tổ chức các hoạt động với những hình thức đa dạng
do học sinh quản lý và điều khiển đòi hỏi giáo viên phải đổi mới các phương pháp tổ
chức hoạt động tránh áp đặt một chiều hoặc chỉ cực đoan ở một vài hình thức hoạt động
quá quen thuộc, gây nhàm chán cho học sinh. Yêu cầu của đổi mới phương pháp giáo dục
phổ thông là phải "khuyến khích, tự học", phải "bồi dưỡng cho học sinh năng lực tư duy
sáng tạo, năng lực giải quyết vấn đề". Vì vậy, đổi mới phương pháp tổ chức hoạt động
vừa là một tất yếu, vừa phải gắn với đặc điểm học sinh THPT hiện nay.
1.6.Tình hình tổ chức các buổi tọa đàm giao tiếp, ứng xử ở trường THPT hiện nay

hoạt động. Tính sáng tạo của học sinh.
+ Đổi mới phương pháp tổ chức tọa đàm giao tiếp, ứng xử cần định hướng vào việc
phát triển tính chủ động, tích cực, sáng tạo của học sinh, khả năng hoạt động độc lập, khả
năng tự đề xuất và giải quyết vấn đề trong hoạt động cũng như khả năng tự kiểm tra đánh
giá kết quả hoạt động của các em. Nói cách khác đó là khả năng tự kiểm tra đánh giá kết
quả hoạt động của các em, tạo điều kiện cho học sinh phát huy tinh thần trách nhiệm
trong việc tham gia và điều khiển hoạt động của tập thể. Cụ thể là:
- Phải đưa học sinh vào những tình huống cụ thể với những công việc được giao cụ
thể nhằm tăng cường trải nghiệm và phát huy tư duy " quy nạp". Có như vậy mới giúp
các em có điều kiện để trưởng thành.
- Phát huy cao độ khả năng của đội ngũ cán bộ lớp, đồng thời khéo léo lôi cuốn mọi
thành viên trong lớp cùng tham gia vào các khâu của quá trình hoạt động.
Trong điều kiện khó khăn hiện nay, việc sân khấu hóa nội dung tọa đàm giao tiếp,
ứng xử là một cách làm thể hiện sự sáng tạo và linh hoạt. Đồng thời đổi mới đánh giá kết
quả hoạt động cũng là một bước trong quá trình đổi mới phương pháp tổ chức tọa đàm
giao tiếp, ứng xử.
Khi đánh giá phải bám sát vào mục tiêu, đối chiếu với mục tiêu để xem xét, mức độ
thực hiện hoạt động của học sinh. Bởi vì đánh giá là dịp giúp học sinh tự nhìn nhận được
những tiến bộ cũng như những tồn tại cần khắc phục trong quá trình tham gia và điều
khiển hoạt động.
Đánh giá hoạt động cần nhấn mạnh kỹ năng và hành vi, coi đó là yêu cầu cơ bản
cần đạt được sau mỗi hoạt động. Học sinh được chủ động tự đánh giá và đánh giá lẫn
nhau.
2. Một số phương pháp tổ chức tọa đàm giao tiếp, ứng xử

8


Phương pháp tổ chức tọa đàm giao tiếp, ứng xử rất đa dạng và phong phú. Có thể
giới thiệu một vài phương pháp cơ bản sau đây.



+ Ban tổ chức tọa đàm giao tiếp, ứng xử
+ Ban giám khảo
+ Qui chế và thang điểm tọa đàm
+ Chỉ tiêu khen thưởng
+ Thời gian, địa điểm tổ chức và tổng kết buổi tọa đàm
+ Kinh phí cho buổi tọa đàm
Bước 3: Thông qua kế hoạch tọa đàm giao tiếp, ứng xử và triển khai thực hiện kế
hoạch tọa đàm giao tiếp, ứng xử. Ban tổ chức, ban giám khảo họp triển khai và thực hiện
các nhiệm vụ của mình.
Bước 4: Tổ chức và công bố kết quả (Do ban tổ chức và ban giám khảo thực hiện)
Bước 5: Tổng kết buổi tọa đàm giao tiếp, ứng xử ( Đánh giá toàn bộ các hoạt động
của tọa đàm giao tiếp, ứng xử, rút kinh nghiệm đề ra phương hướng mới)
Đây là các bước tổ chức một tọa đàm giao tiếp, ứng xử. Kết quả của buổi tọa đàm
phụ thuộc vào chất lượng của việc thực hiện các bước tiến hành của tọa đàm giao tiếp,
ứng xử, để đạt được điều đó trong quá trình tổ chức cần lưu ý:
- Xin ý kiến của BGH nhà trường và các tổ chức trong nhà trường để có thể phối
hợp thực hiện, họp tổ chuyên môn bàn kế hoạch tổ chức tọa đàm giao tiếp, ứng xử
- Lập kế hoạch chi tiết cho tọa đàm giao tiếp, ứng xử, bao gồm nội dung các công
việc, phân công phụ trách, người thực hiện, địa điểm cụ thể, nguồn kinh phí....
- Công bố chủ đề, nội dung tọa đàm giao tiếp, ứng xử, hình thức tọa đàm thời
gian... cho đối tượng tham gia.
2.5. Tổ chức tọa đàm giao tiếp, ứng xử
- Khai mạc
- Thể hiện từng tiết mục theo sự điều khiển của người dẫn chương trình. Sau mỗi
phần tọa đàm ban cố vấn đánh giá và cho điểm công khai, ban thư kí cộng điểm cho từng
đội.
- Giữa các tình huống có thể chuẩn bị các tiết mục văn nghệ xen kẽ.
- Công bố kết quả, trao giải hoặc quà lưu niệm

+ Trước tình huống bất ngờ, cần bình tĩnh chủ động xử lý. Trong trường hợp ngoài
giới hạn cho phép cần xin ý kiến của ban tổ chức hay ban giám khảo, cố vấn.
* Trong việc chuẩn bị hội trường, âm thanh, ánh sáng, các phương tiện kỹ thuật
cần sử dụng ...việc chuẩn bị phải chu đáo, bố trí hợp lý, dùng các phương tiện vào các
thời điểm thích hợp và kiểm tra kỹ sự hoạt động trước khi tọa đàm bắt đầu.
B.Giải quyết nhiệm vụ 2: Xây dựng và triển khai thực nghiệm tổ chức tọa đàm giao
tiếp, ứng xử tại trường THPT Hà Văn Mao

11


Sau khi lập kế hoạch, báo cáo Chi ủy, Ban giám hiệu nhà trường. Ngày 30 tháng 3
năm 2013, Đoàn TNCS Hồ Chí Minh trường THPT Hà Văn Mao tổ chức tọa đàm đánh
giá hiệu quả công tác giáo dục văn hóa giao tiếp trong thanh niên học sinh năm học 2012
-2013. Với nội dung như sau:
1. Địa điểm:
- Trường THPT Hà Văn Mao
2. Thành phần:
- Đại diện Chi Ủy, BGH nhà trường, các thầy cô là Tổ trưởng chuyên môn, các
thầy cô dạy nếp sống thanh lịch văn minh, đơn vị khách mời như:
- Trường THPT Cẩm Thuỷ 3: 20 học sinh và 02 giáo viên.
- Trường THPT Bá Thước: 20 học sinh và 02 giáo viên.
- Trường THPT Thạch Thành 4: 05 học sinh và 02 giáo viên.
- Hơn 700 học sinh của 2 khối 10 và 11 trường THPT Hà Văn Mao
3. Nội dung:
- Ổn định tổ chức, văn nghệ chào mừng.
- Tuyên bố lí do, giới thiệu đại biểu.
- Giới thiệu Ban cố vấn là những thầy cô giáo dạy nếp sống thanh lịch văn minh và mời
03 thầy cô là TTCM.
- Nội dung chi tiết:

“Buổi tọa đàm không chỉ có sức lan tỏa đối với thanh niên, học sinh trong trường mà
còn có ý nghĩa giáo dục sâu sắc tới các bạn thanh niên học sinh trường bạn đến tham dự
diễn đàn hôm nay”.
- Cô Võ Thị Chuyên - Cố vấn buổi tọa đàm cho biết: “ Tổ chức các buổi tọa đàm
như thế này có ý nghĩa giáo dục sâu hơn là giảng dạy nếp sống trên lớp, Đoàn trường
nên tham mưu nhiều hơn cho Chi Ủy, BGH để có nhiều sân chơi có tính chất giáo dục kỹ
năng sống cho thanh niên học sinh..”
- Một kết quả ý nghĩa nhất mà tác giả nhận thấy là : Tính tự giác tích cực của học
sinh là rất lớn trong quá trình chuẩn bị nội dung diễn đàn. Kết quả của buổi tọa đàm góp
phần không nhỏ trong việc xây dựng trường học thân thiện học sinh tích cực.
- Kết quả thăm dò học sinh qua phiếu:
Các
mặt
Thích
khảo sát
Số lượng, tỉ Số

Nên tổ chức
Tác
động Hiệu quả cải
thường
rất tốt
thiện nề nếp
xuyên
Tỉ lệ Số

Tỉ lệ Số

Tỉ lệ Số



14