ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

NGUYỄN THỊ TÔN LINH

VAI TRÒ CỦA CÁC TỔ CHỨC XÃ HỘI
ĐỐI VỚI HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ Ở VIỆT NAM
HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ CHÍNH TRỊ HỌC

Hà Nội - 2015


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

Nguyễn Thị Tôn Linh

VAI TRÒ CỦA CÁC TỔ CHỨC XÃ HỘI
ĐỐI VỚI HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ Ở VIỆT NAM
HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ

Chuyên ngành: Chính trị học
Mã số:
60.31.02.01

NGƯỜI HƯỚNG DẪN: TS. Phạm Thế Lực



6

7. Kết cấu của đề tài …………………………………………………...

6

Chương 1: Một số vấn đề lý luận về vai trò của tổ chức xã hội đối với hệ
thống chính trị ………………………………………………..

7

1.1. Mối quan hệ giữa tổ chức xã hội với hệ thống chính trị .............

7

1.1.1. Khái niệm, đặc trưng của tổ chức xã hội .......................................

7

1.1.2. Quan niệm về hệ thống chính trị …………………………………

11

1.1.3. Vị trí, vai trò của các tổ chức xã hội đối với hệ thống chính trị….

17

1.2. Quá trình hình thành và phát triển các tổ chức xã hội ở Việt Nam


trương của đảng …………………………………………………..
2.1.2. Là cầu nối giữa Đảng với nhân dân ……………………………
2.1.3. Thực hiện giám sát, phản biện xã hội đối với hoạt động của các tổ
chức đảng và đảng viên ……………………………………………..
2.2. Vai trò của các tổ chức xã hội trong quá trình xây dựng nhà nước
pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam …………………….
2.2.1. Góp phần động viên các tầng lớp nhân dân thực hiện chính sách, pháp
luật của nhà nước ………………………………………………..
2.2.2. Hỗ trợ chính sách quốc gia …………………………………….
2.2.3. Thực hiện giám sát xã hội đối với hoạt động của các cơ quan nhà nước
và cán bộ, công chức …………………………………………….
2.3. Mối quan hệ giữa các tổ chức xã hội với Mặt trận Tổ quốc và các tổ
chức chính trị - xã hội …………………………………………

37
39

39

39
46
52

56

56
62
69

73

3.2. Một số giải pháp chủ yếu phát huy vai trò của các tổ chức xã hội
trong việc hoàn thiện hệ thống chính trị ở Việt Nam hiện nay …
3.2.1. Đổi mới tổ chức, nội dung và phương thức hoạt động của các tổ chức
xã hội …………………………………………………………….

86

88

88

3.2.2. Hoàn thiện khuôn khổ pháp lý cho hoạt động của các tổ chức xã hội

93

3.2.3. Đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng đối với các tổ chức xã hội

98

3.2.4. Xây dựng và hoàn thiện cơ chế giám sát, phản biện xã hội của các tổ chức
xã hội đối với Đảng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã

103

hội ………………………………………………………
Kết luận ………………………………………………………………

106

Danh mục tài liệu tham khảo ………………………………………..

hiệp thanh niên Việt Nam, Hội Luật gia, Hội Nhà báo… và nhiều tổ chức khác.

1


Tuy nhiên, hiện nay một số tổ chức xã hội hoạt động còn hình thức, kém
hiệu quả, chưa đáp ứng được nguyện vọng và lợi ích của đoàn viên và hội viên, có
tư tưởng ỷ lại, trông chờ vào sự tài trợ của nhà nước, có xu hướng "hành chính
hoá" về mặt tổ chức và hoạt động, dó đó chưa phát huy hết khả năng thu hút, tập
hợp hội viên. Vai trò tham gia phản biện các chính sách xã hội, là cầu nối giữa
Đảng và nhân dân còn hạn chế. Vai trò quản lý phát triển xã hội chưa được thể
hiện rõ trong thực tế, những đóng góp và sự phối hợp đối với Măt trận tổ quốc và
các tổ chức chính trị - xã hội còn chưa thường xuyên và chặt chẽ. Bên cạnh đó, về
phía hệ thống chính trị, một số cơ quan nhà nước, nhiều cán bộ, công chức còn
nhận thức chưa đầy đủ về tầm quan trọng và tác dụng của các tổ chức xã hội trong
đời sống xã hội nói chung và hệ thống chính trị nói riêng, có biểu hiện xem nhẹ
vai trò, tác dụng của các tổ chức xã hội này, nhận thức về vai trò của các tổ chức
xã hội đối với hệ thống chính trị trong điều kiện mới còn hạn chế. Bản thân các cơ
quan nhà nước còn e ngại, thiếu niềm tin vào các tổ chức xã hội nên chậm hoàn
chỉnh thể chế để phát huy sự tham gia của các tổ chức xã hội với sản xuất, kinh
doanh và đời sống xã hội. Do đó, cần phải có những nghiên cứu chuyên sâu về vai
trò của các tổ chức xã hội đối với hệ thống chính trị, từ đó mới có thể đưa ra
những giải pháp nhằm phát huy tối đa vai trò của các tổ chức này giúp hệ thống
chính trị Việt Nam ngày càng hoàn thiện, đáp ứng yêu cầu của thời kỳ đổi mới.
Xuất phát từ những lý do trên, tác giả chọn vấn đề: "Vai trò của các tổ
chức xã hội đối với hệ thống chính trị ở Việt Nam hiện nay", làm đề tài luận văn
thạc sĩ của mình.
2. Tình hình nghiên cứu đề tài
Các tổ chức xã hội, hệ thống chính trị và vai trò của các tổ chức xã hội đối
với hệ thống chính trị là một vấn đề quan trọng và cần thiết. Do đó, có nhiều nhà

Ngoài ra còn có một số bài báo, tạp chí đề cập đến những khía cạnh của vấn
đề này như: Bùi Thế Cường: Các tổ chức xã hội ở Việt Nam, Tạp chí Xã hội học,
3


số 2 năm 2005; Phạm Duy Nghĩa: Vai trò của các hiệp hội kinh tế trong hoạt động
vận động xây dựng chính sách của nhà nước, Tạp chí Nghiên cứu lập pháp, số 7
năm 2004; Trần Hữu Huỳnh, Đậu Anh Tuấn: Báo cáo nghiên cứu: Vận động
chính sách của các hiệp hội doanh nghiệp Việt Nam. Đánh giá thực trạng, một số
quan sát ban đầu và các kiến nghị, tháng 10 năm 2006,…
Những công trình nêu trên đã nghiên cứu nhiều góc độ của các tổ chức xã
hội, hệ thống chính trị và vai trò của các tổ chức xã hội trên một lĩnh vực cụ thể và
đem lại nhiều thành tựu quan trọng. Các công trình nghiên cứu đã có các cách tiếp
cận khác nhau về vai trò của các tổ chức xã hội, thực trạng phát huy vai trò của
các tổ chức xã hội có phạm vi hoạt động trên toàn quốc và kinh nghiệm phát huy
vai trò của các tổ chức xã hội ở một số nước trên thế giới. Bên cạnh đó, các nghiên
cứu đã đưa ra các giải pháp khả thi nhằm đổi mới và phát huy vai trò của các tổ
chức xã hội.
Tuy nhiên, về vai trò của các tổ chức xã hội đối với hệ thống chính trị cho
đến nay vẫn chưa có công trình nào đi sâu nghiên cứu. Và những công trình,
những bài viết trên là nguồn tư liệu quý giá làm cơ sở cho tác giả làm cơ sở nghiên
cứu thực hiện đề tài này.
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
3.1. Mục đích của đề tài
Đề tài tập trung làm rõ một số vấn đề lý luận và thực tiễn về vai trò của các
tổ chức xã hội đối với hệ thống chính trị Việt Nam hiện nay, trên cơ sở đó đề xuất
những giải pháp nhằm phát huy vai trò của các tổ chức xã hội đối với việc đổi mới
và hoàn thiện hệ thống chính trị ở Việt Nam trong thời gian tới.
3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Làm rõ một số vấn đề lý luận về các tổ chức xã hội, địa vị, đặc trưng, vai

5.2. Phương pháp nghiên cứu
5


- Phương pháp luận: Đề tài dựa trên phương pháp luận của chủ nghĩa duy
vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử để tiến hành nghiên cứu.
- Các phương pháp nghiên cứu cụ thể: Trong quá trình nghiên cứu, đề tài
còn sử dụng các phương pháp khác như: phân tích- tổng hợp, logic-lịch sử, so
sánh, hệ thống - cấu trúc- chức năng, phân tích tài liệu, thống kê.
6. Đóng góp của luận văn
- Đóng góp về mặt lý luận: Đề tài góp phần hệ thống hóa những vấn đề lý
luận căn bản về vai trò của các tổ chức xã hội đối với hệ thống chính trị Việt Nam
hiện nay, trên cơ sở đó cung cấp những luận chứng, luận cứ quan trọng tạo tiền đề
cho những nghiên cứu tiếp theo về vấn đề này.
- Đóng góp về mặt thực tiễn: Từ việc phân tích vai trò của các tổ chức xã
hội đối với hệ thống chính trị Việt Nam hiện nay, kết quả nghiên cứu của luận văn
có thể giúp Đảng, Nhà nước, Mặt trận tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị xã hội nhận thức sâu sắc vai trò của các tổ chức xã hội đối với hệ thống chính trị,
trên cơ sở đó xây dựng, đổi mới và hoàn thiện những thể chế, cơ chế pháp lý để
phát huy và nâng cao hơn nữa vai trò của các tổ chức xã hội trong quá trình đổi
mới và hoàn thiện hệ thống chính trị ở Việt Nam hiện nay.
7. Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, luận văn được
kết cấu thành 3 chương và 9 tiết.

6


DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Nguyễn Đức Bình (1999): Đổi mới và tăng cường hệ thống chính trị nước ta
trong giai đoạn mới, Nxb Chính trị quốc gia.

13. Phan Xuân Sơn (2005): Mở rộng và phát huy dân chủ trong nội bộ Đảng Cộng
sản Việt Nam - Vấn đề và giải pháp (Kỷ yếu đề tài khoa học cấp bộ tuyển thầu).
14. Trần Cao Sơn (2004): Môi trường xã hội nền kinh tế tri thức - những nguyên lý
cơ bản, Nxb Khoa học xã hội.
15. Lưu Văn Sùng (2005): Dân chủ trong Đảng Cộng sản: những bài học kinh
nghiệm từ cải tổ, cải cách, đổi mới ở các nước xã hội chủ nghĩa, Tạp chí Lý luận
chính trị, số 1.
16. Đặng Đình Tân (2002): Thể chế đảng cầm quyền - Một số vấn đề lý luận và
thực tiễn, Nxb Chính trị quốc gia.
17. Nguyễn Văn Tế (1999): Thể chế chính trị một số nước ASEAN, Nxb Chính trị
quốc gia.
18. Trần Quang Thái (2006): Chủ nghĩa hậu hiện đại, Nxb Tổng hợp Thành phố
Hồ Chí Minh
19. Trần Hậu Thành (2005): Cơ sở lý luận và thực tiễn xây dựng nhà nước pháp
quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân, Nxb Lý luận
chính trị.
20. Nguyễn Văn Thảo (1995): Xây dựng nhà nước pháp quyền Việt Nam: Bộ máy
lập pháp, hành pháp, Viện nghiên cứu khoa học pháp lý, Bộ Tư pháp.
21. Thái Vĩnh Thắng (2009): Tổ chức quyền lực nhà nước của một số nhà nước tư
sản tương lai, Nxb Khoa học pháp lý,
22. Hồ Bá Thâm (2003): Phát triển năng lực tư duy của người cán bộ lãnh đạo
hiện nay, Nxb Chính trị quốc gia.
8


23. Hồ Bá Thâm (2005): Đổi mới và phát triển hệ thống chính trị, Nxb Tổng hợp
TP Hồ Chí Minh.
24. Hồ Bá Thâm (2007): Dân chủ hóa và phát huy nội lực, Nxb Phương Đông.
25. Hồ Bá Thâm, Nguyễn Tôn Thị Tường Vân (đồng chủ biên) (2010): Phản biện
xã hội và phát huy dân chủ pháp quyền, Nxb Chính trị quốc gia.