MỤC LỤC
Danh mục chữ viết tắt
Danh mục bảng biểu, sơ đồ
Tóm tắt luận văn
PHẦN MỞ ĐẦU ................................................................................................ 1
Chương 1 - Những vấn đề lý luận cơ bản về hệ thống kiểm soát nội bộ
trong quản lý tài chính tại các chi nhánh ngân hàng thương mại ............... 4
1.1. Hệ thống kiểm soát nội bộ trong quản lý ............................................... 4
1.1.1 Lý luận chung về kiểm soát nội bộ trong quản lý ......................... 4
1.1.1.1 Kiểm soát trong quản lý .................................................... 4
1.1.1.2 Phân loại hoạt động kiểm soát .......................................... 7
1.1.2 Lý luận chung về hệ thống kiểm soát nội bộ ................................ 10
1.2. Hệ thống kiểm soát nội bộ trong quản lý tài chính tại các chi nhánh
ngân hàng thương mai ........................................................................................ 15
1.2.1 Quản lý tài chính ........................................................................... 15
1.2.2 Vai trò của kiểm soát nội bộ đối với quản lý tài chính ................. 16
1.2.3 Các bộ phận cấu thành hệ thống kiểm soát nội bộ trong quản lý
tài chính .............................................................................................................. 17
1.2.3.1 Môi trường kiểm soát ........................................................ 18
1.2.3.2. Hệ thống kế toán ............................................................... 22
1.2.3.3. Các thủ tục kiểm soát ....................................................... 23
1.2.3.4. Kiểm toán nội bộ .............................................................. 25
1.2.4 Kiểm soát trên một số phần hành .................................................. 26
1.2.4.1, Kiểm soát nghiệp vụ cho vay ............................................ 26
1.2.4.2. Kiểm soát hoạt động kho quỹ ........................................... 27


1.2.4.3. Kiểm soát thu nhập ........................................................... 28
1.2.4.4. Kiểm soát chi phí .............................................................. 28
1.2.4.5. Kiểm soát hoạt động huy động vốn .................................. 29
Chương 2 - Thực trạng hệ thống kiểm soát nội bộ với việc tăng cường

3.2 Phương hướng hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ với tăng cường
quản lý tài chính tại Chi nhánh Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông
thông Long Biên ................................................................................................. 81
3.3 Những giải pháp hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ với việc tăng
cường quản lý tài chính tại chi nhánh Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển
nông thôn Long Biên ........................................................................................... 82
3.3.1 Hoàn thiện môi trường kiểm soát ................................................. 82
3.3.1.1 Điều chỉnh cơ cấu tổ chức và chú trọng công tác nhân sự 82
3.3.1.2 Chủ động xây dựng kế hoạch tài chính ............................. 87
3.3.2 Hoàn thiện hệ thống kế toán .......................................................... 90
3.3.3 Hoàn thiện thủ tục kiểm soát ........................................................ 94
3.3.4 Hoàn thiện kiểm toán nội bộ ......................................................... 96
3.3.5 Hoàn thiện về kiểm soát trên một số phần hành ........................... 97
3.4 Một số kiến nghị ...................................................................................... 99
3.4.1.Kiến nghị với NHNo&PTNT Việt Nam. ....................................... 99
3.4.2.Kiến nghị với Ngân hàng Nhà nước. ............................................. 100
KẾT LUẬN ........................................................................................................ 102
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO


i

TÓM TẮT LUẬN VĂN
Trong nền kinh tế thị trường, hoạt động kinh doanh của các doanh
nghiệp luôn gắn liền với các rủi ro. Thậm chí rủi ro trong lĩnh vực ngân hàng
còn diễn ra phức tạp và gây những hậu quả khó lường .Không một ngân hàng
nào, dù có quy mô lớn mạnh cả về mạng lưới và tài chính có thể xem mình có
đủ uy tín và tiềm lực để đứng vững trên thị trường khi luôn phải đối mặt với
rủi ro và cạnh tranh gay gắt.
Chi nhánh NHNo & PTNT Long Biên được thành lập và thực hiện

nội bộ trong quản lý qua đó thấy được kiểm tra kiểm soát không phải là một
pha hay một giai đoạn của quá trình quản lý mà nó được thực hiện ở tất cả các
giai đoạn của quá trình quản lý. Bên cạnh đó, luận văn đưa ra các định nghĩa
về hệ thống kiểm soát nội bộ và bốn mục tiêu: Bảo vệ tài sản của đơn vị, bảo
đảm độ tin cậy của các thông tin, bảo đảm việc thực hiện các chế độ pháp lý,
bảo đảm hiệu quả của hoạt động và năng lực quản lý của hệ thống kiểm soát
nội bộ. Đồng thời, Luận văn trình bày sơ lược về quản lý tài chính, vai trò của
kiểm soát nội bộ đối với quản lý tài chính, đặc biệt là đi sâu phân tích các bộ
phần cấu thành của hệ thống kiểm soát nội bộ trong quản lý tài chính tại các
chi nhánh Ngân hàng thương mại.
Môi trường kiểm soát
Môi trường kiểm soát bao gồm toàn bộ nhân tố bên trong và bên ngoài
đơn vị có tính môi trường tác động đến việc thiết kế hoạt động và xử lý dữ
liệu của các loại hình kiểm soát nội bộ. Các nhân tố của môi trường kiểm soát
bao gồm: Đặc thù về quản lý; Cơ cấu tổ chức; Chính sách nhân sự; Công tác
kế hoạch; Uỷ ban kiểm soát; Môi trường kiểm soát.
Hệ thống kế toán: bao gồm hệ thống chứng từ kế toán, hệ thống sổ kế
toán, hệ thống tài khoản kế toán và hệ thống bảng tổng hợp, cân đối kế toán.


iii

Mục đích của một hệ thống kế toán của một tổ chức là sự nhận biết, thu
thập, phân loại, ghi sổ và báo cáo các nghiệp vụ kinh tế tài chính của tổ chức
đó, thoả mãn chức năng thông tin và kiểm tra của hoạt động kế toán.
Các thủ tục kiểm soát
Các thủ tục kiểm soát do Ban giám đốc đơn vị thiết lập và thực hiện
nhằm đạt được mục tiêu quản lý cụ thể. Các thủ tục kiểm soát được thiết lập
trong đơn vị dựa trên ba nguyên tắc cơ bản: nguyên tắc phân công, phân
nhiệm rõ ràng; nguyên tắc bất kiêm nhiệm; nguyên tắc uỷ quyền và phê

quan đến uy tín của ngân hàng và rất nhạy cảm với vấn đề thất thoát tài sản.
Các bước tiến hành kiểm soát hoạt động kho quỹ:
- Xem xét việc thực hiện nhiệm vụ và quy chế hoạt động của Ban quản
lý kho quỹ và thực hiện nội quy kho tiền
- Quan sát thu chi tiền mặt trong trường hợp bố trí thủ quỹ riêng, kế toán
riêng; quan sát thu chi tiền mặt trong trường hợp giao dịch một cửa.
- Quan sát quy trình kiểm đếm, đóng gói, niêm phong.
- Quan sát viêc mở, đóng kho. Thành phần vào, ra kho và thực hiện vào,
ra kho của các thành viên trong ban quản lý kho.
- Kiểm tra việc thưc hiện ghi chép sau khi vào, ra kho.
- Quan sát việc kiểm quỹ cuối ngày.
Kiểm soát thu nhập: bao gồm Kiểm tra sự có thực của các nghiệp vụ;
Kiểm tra sự chính xác của số liệu; Kiểm tra việc hạch toán kế toán và theo dõi
ngoại bảng.
Kiểm soát chi phí: bao gồm kiểm soát chi phí về hoạt động huy động
vốn; Kiểm soát chi phí cho nhân
Kiểm soát hoạt động huy động vốn


v

Huy động vốn là nghiệp vụ quan trọng của ngân hàng thương mại, là
nguồn vốn chủ yếu của ngân hàng thương mại. Quy trình kiểm soát có thể
thực hiện như sau: Kiểm tra nghiệp vụ thu nhận, chi trả tiền gửi đối với việc
tính toán và thanh toán lãi; Kiểm tra việc đối chiếu cuối ngày giữa hạch toán
chi tiết với hạch toán tổng hợp; Kiểm tra công tác sao kê, báo cáo số dư theo
định kỳ; Kiểm tra việc theo dõi, lưu trữ, bảo quản hồ sơ, chứng từ liên quan
đến hoạt động huy động vốn…
Tại chương 2, sau khi khái quát về quá trình hình thành, phát triển, cơ
cấu tổ chức bộ máy và đặc điểm hoạt động kinh doanh của Chi nhánh Ngân

trong việc tổ chức thực hiện chế độ quản lý đảm bảo an toàn kho quỹ, thực
hiện đúng quy trình thu, chi, củng cố hệ thống sổ sách theo dõi. Đồng thời
kiểm soát nội bộ góp phần chấn chỉnh từng bước những tồn tại trong việc
chấp hành chế độ kế toán và thu, chi tài chính như: hạch toán sai tính chất tài
khoản, tính toán sai trong khâu thu lãi, trả lãi tiền gửi, tiền vay của khách
hàng, tính hợp pháp hợp lệ của chứng từ kế toán, đình chỉ những khoản chi
tiêu, phụ cấp không đúng chế độ góp phần làm lành mạnh tình hình tài chính
của chi nhánh.
Tuy nhiên một hệ thống kiểm soát nội bộ dù hoạt động hiệu quả đến
đâu cũng không thể tránh khỏi những hạn chế xuất phát từ nguyên nhân chủ
quan hoặc khách quan.
Về môi trường kiểm soát
Bộ máy tổ chức của chi nhánh được sắp xếp khá hợp lý tuy nhiên để
nâng cao hiệu quả quản lý và mở rộng quy mô hoạt động, chi nhánh cần lập
thêm một số phòng ban chuyên trách.


vii

Những quy định về chức năng, nhiệm vụ của các phòng còn chưa cụ
thể, rõ ràng. Do vậy sự phối hợp giữa các phòng vì mục tiêu chung của chi
nhánh có phần không nhịp nhàng nhất là các công việc liên quan đến nhiều
phòng ban khác nhau.
Phần lớn cán bộ tại chi nhánh là những cán bộ trẻ mới ra trường hoặc
điều chuyển từ nơi khác về nên kinh nghiệm xử lý các nghiệp vụ phát sinh
còn hạn chế.
Trong công tác kế hoạch, các phòng, ban tại Chi nhánh chỉ chi tiết các
chương trình, định hướng công tác của NHNo&PTNT Việt Nam và của Ban
lãnh đạo chi nhánh mà chưa chủ động trong việc xây dựng các kế hoạch tài
chính và các kế hoạch huy động và sử dụng nguồn.

thu của Chi nhánh do giảm thu lãi từ tài khoản điều chuyển vốn giữa chi
nhánh và Trụ sở chính.
Trong kiểm soát nghiệp vụ kho quỹ, chi nhánh chưa quan tâm đến kiểm
tra tiền giả, tiền không đủ tiêu chuẩn lưu thông, ấn chỉ quan trọng hỏng trong
kỳ. Điều này dẫn đến các khoản tiền và ấn chỉ trên có thể bị lợi dụng sử dụng
vào mục đích riêng.
- Kiểm soát thu nhập và chi phí: Hầu hết các thủ tục kiểm soát Chi
nhánh mới chỉ chú trọng tới kiểm soát xử lý và kiểm soát bảo vệ tài sản mà
chưa chú ý đến công tác kiểm soát quản lý cũng như kiểm soát tổng quát. Nói
cách khác, kiểm soát thu nhập và chi phí chưa làm tốt chức năng ngăn chặn và
giám sát mà mới chỉ thực hiện chức năng kiểm tra, phát hiện và xử lý các vấn
đề đã phát sinh.
Trong chương 3, sau khi đề cập đến sự cần thiết và phương hướng
hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội với tăng cường quản lý tài chính tại Chi
nhánh, Luận văn đã đưa ra những giải pháp hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội


ix

bộ với tăng cường quản lý tài chính tại Chi nhánh Ngân hàng Nông nghiệp và
Phát triên nông thôn Long Biên.
Thứ nhất là giải pháp hoàn thiện môi trường kiểm soát
Hoàn thiện cơ cấu tổ chức các phòng ban: Hiện nay tại Chi nhánh có 6
phòng nghiệp vụ 1 chi nhánh cấp 2 và 4 phòng giao dịch. Mỗi phòng nghiệp
vụ thực hiện một hoặc nhiều chức năng chuyên môn của mình. Để chuyên
môn hoá tập trung vào các nghiệp vụ chính thì tại Chi nhánh cần có sự phân
biệt quy định cụ thể chức năng và nhiệm vụ của từng phòng. Ngoài các phòng
chức năng hiện có Chi nhánh nên tách riêng chức năng kế hoạch tổng hợp ra
khỏi chức năng tín dụng mà hiện nay các chức năng này đang do phòng Kế
hoạch Kinh doanh đảm nhận.

cực áp dụng công nghệ thông tin, đào tạo từ xa.
- Triển khai áp dụng công nghệ thông tin, nâng cấp cơ sở hạ tầng công
nghệ ngân hàng, xây dựng và triển khai hệ thống thông tin quản lý trên nền
tảng của hệ thống kế toán theo tiêu chuẩn quốc tế.
Lập kế hoạch huy động và sử dụng vốn: Việc lập kế hoạch và sử dụng
vốn là một giải pháp tài chính nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh
của chi nhánh. Việc lập các kế hoạch khác kế hoạch nguồn vốn và sử dụng
vốn phải được xây dựng trên cơ sở kết quả tài chính năm hiện hành, mục tiêu
chỉ tiêu kế hoạch kinh doanh năm kế hoạch và định hướng mục tiêu kế hoạch
tài chính toàn ngành. Do đó công việc này đòi hỏi phải đúng toàn diện và
đồng bộ để là cơ sở tin cậy cho việc tổ chức công tác sử dụng vốn kinh doanh
một cách hiệu quả nhất.
Sau khi lập kế hoạch về huy động vốn, chi nhánh cần chủ động trong
việc phân phối và sử dụng vốn một cách có hiệu quả. Chi nhánh cần căn cứ
vào kế hoạch kinh doanh và dự báo những biến động của thị trường để đưa ra


xi

quyết định phân bổ vốn cả về mặt số lượng và thời gian. Trong hoạt động
ngân hàng, đồng vốn sử dụng có hiệu quả là đồng vốn đó được đem cho các
tổ chức kinh tế vay lại và chi nhánh thu được lãi từ khoản tiền vay đó.
Giám sát thường xuyên tình hình tài chính, so sánh và hiệu chỉnh thích
hợp. Kiểm tra giám sát là một hoạt động rất quan trọng, không thể thiếu được
trong công tác quản lý. Thông qua quá trình thu chi hàng ngày, tình hình thực
hiện các chỉ tiêu tài chính cho phép thường xuyên kiểm tra, kiểm soát tài
chính đảm bảo hoạt động kinh doanh của chi nhánh.
Định kỳ chi nhánh cần tiến hành phân tích tình hình tài chính nhằm
đánh giá việc thực hiện mục tiêu của chi nhánh. Thấy được những điểm
mạnh, điểm yếu về tình hình tài chính, qua đó giúp Ban giám đốc trong việc

Thực hiện nguyên tắc bất kiêm nhiệm, tránh tình trạng người phụ trách
phần việc này có thể kiêm nhiệm thêm phần viêc khác.
Thực hiện nguyên tắc uỷ quyền và phê chuẩn, theo sự uỷ quyền của cán
bộ lãnh đạo, các cán bộ quản lý cấp dưới được giao cho quyết định và giải
quyết một số công việc trong phạm vi nhất định. Bên cạnh đó để tuân thủ tốt
các quá trình kiể soát, mọi nghiệp vụ kinh tế phải được phê chuẩn đúng đắn.
Thứ tư, giải pháp hoàn thiện kiểm toán nội bộ
Để nâng cao chất lượng của kiểm toán nội bộ, Chi nhánh cần bố trí
thêm cán bộ vào bộ phận này bởi hiện nay tổ Kiểm tra kiểm toán nội bộ của
chi nhánh chỉ gồm 2 thành viên. Với số lượng cán bộ đông hơn, bộ phận kiểm
toán có thể kiểm tra được nhiều hoạt động nghiệp vụ tại ngân hàng và việc
chọn mẫu để kiểm toán sẽ rộng hơn. Vì vậy kết quả kiểm toán nội bộ đáng tin
cậy hơn cho nhà quản lý.


xiii

Mặt khác để nâng cao chất lượng hệ thống kiểm soát nội bộ với tăng
cường quản lý tài chính tại chi nhánh, vấn đề trọng tâm và quyết định là nhân
tố con người. Đặc biệt, với cán bộ kiểm toán nội bộ, yêu cầu đặt ra ngoài trình
độ chuyên môn nghiệp vụ còn phải nắm chắc các kiến thức về công tác kiểm
tra, kiểm soát, pháp luật, thông lệ quốc tế. Ngoài ra kiểm soát viên còn có khả
năng phân tích, dự báo... Vì vậy để nâng cao trình độ cho cán bộ làm công tác
kiểm toán Chi nhánh phải xây dựng kế hoạch đào tạo và đào tạo lại đội ngũ
cán bộ làm nhiệm vụ kiểm tra để nâng cao hơn nữa trình độ nghiệp vụ ngân
hàng, kiến thức pháp luật, kỹ năng và đạo đức nghề nghiệp làm chuyên
nghiệp hoá đội ngũ cán bộ làm công tác này.
Về phương pháp kiểm toán, Chi nhánh nên vận dụng tổng hợp các
phương pháp kỹ thuật trong thu thập bằng chứng kiểm toán để nâng cao hiệu
quả của kiểm toán cụ thể như phương pháp quan sát, phỏng vấn, phân tích…

của NHNo Việt Nam cũng như của nhà nước về quản lý tài chính, kiểm tra
tính chính xác số học và tài khoản hạch toán các khoản mục… Thông qua đó
phát hiện, ngăn chặn các sai sót và gian lận trong quá trình thực thi nhiệm vụ
của các bộ phận đồng thời giảm thiểu những rủi ro có thể xảy ra để tăng
cường quản lý tài chính tại Chi nhánh. Tuy nhiên, trong quá trình kiểm tra,
cần chú trọng đặc biệt với các tài khoản thu, khoản chi khác xem nội dung và
tính chất từng nghiệp vụ có được hạch toán đúng không.
Trên cơ sở các giải pháp đã đề xuất, Luận văn đưa ra một số kiến nghị
với NHNo&PTNT Việt Nam và Ngân hàng Nhà nước.
Đối với NHNo&PTNT Việt Nam
Để nâng cao chất lượng hoạt động kiểm soát NHNo&PTNT Việt Nam
cần từng bước hoàn thiện và ban hành Quy chế kiểm soát nội bộ, Điều lệ
kiểm toán nội bộ trong đó chỉ rõ mục tiêu và phương pháp tiến hành kiểm


xv

toán nội bộ, nhiệm vụ của kiểm toán nội bộ và nguyên tắc tiến hành kiểm
toán để áp dụng thống nhất trong toàn hệ thống. Xây dựng các quy chế, quy
trình, kế hoạch kiểm toán nội bộ cụ thể theo sát với chuẩn mực.
Thường xuyên tổ chức các lớp tập huấn về kiểm soát nội bộ, chuẩn
mực kiểm toán để các chi nhánh có điều kiện học hỏi, giao lưu kinh
nghiệm.Tạo điều kiện cho Chi nhánh được gửi các cán bộ có năng lực, có
phẩm chất đạo đức đi học các khoá đào tạo nước ngoài nhằm học hỏi kinh
nghiệm, nâng cao trình độ để chuẩn bị cho quá trình hội nhập.
Đối với Ngân hàng Nhà nước.
Trên cơ sở các chuẩn mực quốc tế, chuẩn mực của Việt Nam về kiểm
toán nội bộ, Ngân hàng Nhà nước cần sớm ban hành các chuẩn mực kiểm
toán nội bộ trong lĩnh vực ngân hàng nhằm tạo điều kiện cho công tác kiểm
toán nội bộ mang tính tích cực, hiệu quả hơn.