Các yếu tố tác động đến sinh kế bền vững của người dân tái định cư thuộc Dự án thủy điện Sơn La
Tổng quan
Tính cấp thiết
Việc xây dựng các dự án thủy điện đã và đang gây ra rất nhiều tranh cãi. Mục đích chính của các dự
án thủy điện là ngăn lũ, cung cấp nước cho tưới tiêu và sản xuất điện. Tuy nhiên, các dự án thủy điện
đã và đang gây ra những tác động tiêu cực rất lớn tới hệ sinh thái và đời sống của người dân địa
phương sinh sống trên địa bàn của dự án cũng như các khu vực liền kề. So với các dự án phát triển
khác như dự án xây dựng trường học, khu công nghiệp hay đường cao tốc, số lượng người phải di
dời gây ra bởi các dự án thủy điện là lớn nhất. Các tác động tiêu cực do các dự án này gây ra cũng
được đánh giá là nghiêm trọng nhất. Theo thống kê, tính đên cuối thế kỷ 20 có khoảng 40-80 triệu
người bị mất nhà và chịu ảnh hưởng nặng nề từ quá trình tái định cư bắt buộc (WCD, 2000).
Nhiều nghiên cứu đã cho thấy, tái định cư có thể dẫn tới những tác động tiêu cực lên đời sống của
người dân như mất tài sản (đất đai, nhà cửa, mùa màng), thất nghiệp, thu nhập giảm, đói nghèo và
dịch bệnh tăng, cấu trúc xã hội bị phá vỡ... (Cernea, 2003; Scudder, 1997). Mặc dù trong các dự án
thủy điện được thực hiện gần đây, các tác động về mặt môi trường và xã hội của chương trình tái
định cư đã được chú ý hơn nhưng các dự án như vậy vẫn tiếp tục đẩy hàng triệu người dân tái định
cư đến cảnh bần cùng. Một số nghiên cứu cho thấy, người dân tái định cư có thể hưởng lợi từ dự án,
mức sống của họ tăng sau tái định cư do các khoản đền bù và hỗ trợ của chính phủ. Tuy nhiên, sau
khi các khoản hỗ trợ này kết thúc, việc duy trì sinh kế một cách bền vững cho người dân tái định cư
vẫn là một vấn đề khó giải quyết đối với các dự án thủy điện hiện nay.
Các nghiên cứu trước đây về dự án thủy điện đã phân tích khá rõ những tác động có thể quan sát
được của các chương trình tái định cư về các mặt tài sản, thu nhập, an toàn lương thực, đói
nghèo...Tuy nhiên, một câu hỏi ít được quan tâm là những người dân bị ảnh hưởng bởi các chương
trình tái định cư thích nghi như thế nào với hoàn cảnh và điều kiện mới, và các yếu tố nào hỗ trợ
hoặc cản trở quá trình thích nghi của họ, các yếu tố nào giúp họ duy trì và cải thiện sinh kế một cách
bền vững. Vấn đề này rất quan trọng bởi thực tế đã chứng minh, rất nhiều quốc gia đã và đang phải
gánh chịu những hậu quả nặng nề từ những chương trình tái định cư thất bại do thay vì nên tập
trung vào mục tiêu phục hồi và phát triển về mặt kinh tế - xã hội cho các cộng đồng bị ảnh hưởng thì
chỉ chú ý đến quá trình di dời cơ học. Xuất phát từ thực tiễn đó, chúng tôi đã đề tài: "Các yếu tố tác
động đến sinh kế bền vững của người dân tái định cư thuộc Dự án thủy điện Sơn La " để làm đề tài
nghiên cứu khoa học.

- Phương pháp thống kê mô tả và kỹ thuật phân tích các yếu tố thành phần (Shorrocks, 1982; Fields,
2003): so sánh, phân tích những thay đổi về tài sản sinh kế, chiến lược sinh kế và kết quả của các
chiến lược sinh kế của các hộ tái định cư và hộ sở tại trước và sau tái định cư
- Mô hình hồi quy đa biến: Xác định và phân tích các yếu tố ảnh hưởng tới sinh kế của người dân tái
định cư.
3. Kết quả nghiên cứu
+ Đánh giá và phân tích những thay đổi về sinh kế của người dân tái định cư sau khi tái định cư:
những thay đổi về tài sản sinh kế, chiến lược sinh kế và kết quả của chiến lược sinh kế.
+ Phân tích các yếu tố tác động đến sự lựa chọn các chiến lược sinh kế của người dân và kết quả của
các chiến lược đó.
4. Đề xuất các kiến nghị nhằm giúp người dân tái định cư xây dựng sinh kế theo hướng bền vững


Tải file Các yếu tố tác động đến sinh kế bền vững của người dân tái định cư thuộc Dự án thủy điện
Sơn La tại đây
PP nghiên cứu
+ Mô hình lý thuyết: Mô hình sinh kế bền vững (DFID, 2001)
+ Địa điểm thu thập số liệu: Các điểm tái định cư thuộc huyện Yên Châu, tỉnh Sơn La.
+ Phương pháp thu thập số liệu: phỏng vấn cấu trúc và bán cấu trúc các hộ tái định cư và hộ sở tại
thuộc dự án thủy điện Sơn La.
+ Phương pháp phân tích số liệu:
- Phương pháp thống kê mô tả và kỹ thuật phân tích các yếu tố thành phần (Shorrocks, 1982; Fields,
2003): so sánh, phân tích những thay đổi về tài sản sinh kế, chiến lược sinh kế và kết quả của các
chiến lược sinh kế của các hộ tái định cư và hộ sở tại trước và sau tái định cư
- Mô hình hồi quy đa biến: Xác định và phân tích các yếu tố ảnh hưởng tới sinh kế của người dân tái
định cư.
Hiệu quả KTXH
1.

Sản phẩm



- Kinh tế, xã hội: Báo cáo là tài liệu tham khảo có giá trị cho những người chịu trách nhiệm lập Kế
hoạch tái định cư, Ban quản lý dự án thủy điện và tái định cư, các đơn vị triển khai công tác tái định
cư từ trung ương đến địa phương. Kết quả nghiên cứu của đề tài góp phần giúp các đơn vị thực hiện
dự án hỗ trợ có hiệu quả quá trình thích nghi của người dân tái định cư, giúp họ phục hồi sinh kế
một cách bền vững và giảm thiểu các tác động tiêu cực của tái định cư.
ĐV sử dụng
- Học viên cao học, sinh viên chuyên ngành kinh tế nông nghiệp.
- Những người chịu trách nhiệm lập Kế hoạch tái định cư, Ban quản lý dự án thủy điện và tái định cư,
các đơn vị triển khai công tác tái định cư từ trung ương đến địa phương.