ĐẠO ĐỨC CÁCH MẠNG TRONG TÁC PHẨM “SỬA ĐỐI LỐI
LÀM VIỆC”
CỦA HỒ CHÍ MINH . NHỮNG YÊU CẦU BỒI DƯỠNG, RÈN
LUYỆN
ĐẠO ĐỨC CÁCH MẠNG CHO CÁN BỘ, ĐẢNG VIÊN HIỆN
NAY
MỞ ĐẦU
Hồ Chí Minh là một trong những nhà tư tưởng, những lãnh tụ cách mạng
đã bàn nhiều nhất đến vấn đề đạo đức. Suốt cuộc đời của mình, Hồ Chí Minh
luôn quan tâm giáo dục đạo đức cách mạng cho mọi người. Tư tưởng Hồ Chí
Minh về đạo đức cách mạng được thể hiện trong nhiều tác phẩm, nhiều bài viết,
bài nói khác nhau. Tuy nhiên, với tác phẩm “Sửa đổi lối làm việc”, đạo đức cách
mạng được diễn đạt cô đọng công phu và sâu sắc không chỉ trong lý luận mà còn
được thể hiện thông qua hoạt động thực tiễn phong phú và sinh động của Người.
Hồ Chí Minh luôn quan niệm đạo đức là gốc, là nền tảng của người cách
mạng. Ngay trang đầu của tác phẩm "Đường cách mệnh" (1927), Người đã nêu về tư
cách một người cách mệnh. Trước lúc đi xa, trong Di chúc để lại cho toàn Đảng, toàn
quân, toàn dân ta, Hồ Chí Minh đã nhắc nhở: Đảng ta là một đảng cầm quyền. Mỗi
đảng viên và cán bộ phải thấm nhuần đạo đức cách mạng, thật sự cần kiệm liêm
chính, chí công vô tư. Phải giữ gìn đảng ta thật trong sạch, xứng đáng là người lãnh
đạo, là người đầy tớ thật trung thành của nhân dân... Đảng cầm quyền phải chăm lo
giáo dục đạo đức cách mạng cho Đoàn viên và thanh niên, đào tạo họ thành những
người kế tục xây dựng chủ nghĩa xã hội vừa "hồng" vừa "chuyên".Tác phẩm “Sửa
đối lối làm việc” được Hồ Chí Minh viết vào tháng 10 năm 1947 là một văn kiện có


2

ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc nhằm giáo dục cán bộ, đảng viên; xây dựng và
củng cố Đảng ta thành một đảng Mác - Lênin chân chính, đủ sức lãnh đạo sự nghiệp
giải phóng dân tộc, bảo vệ Tổ quốc và xây dựng đất nước.

Cộng sản ngày 15-5-1943 và đã ra nghị quyết tuyên bố giải tán Quốc tế cộng
sản. Tháng 9-1947, tại Vácxava, Đại biểu của 9 Đảng cộng sản của các nước xã
hội chủ nghĩa là chủ yếu đã lập ra cục thông tin quốc tế nhằm trao đổi thông tin
hoạt động. Cũng từ 1947-1948, Nam Tư không công nhận Liên xô can thiệp vào
nội bộ của mình, khi đó Liên Xô đã khai trừ Nam Tư ra khỏi hệ thống các nước
xã hội chủ nghĩa. Thời điểm này, phong trào công nhân quốc tế và phong trào
giải phóng dân tộc đang phát triển mạnh mẽ. Nhiều nước sau khi giành được độc
lập đã tuyên bố đi theo con đường xã hội chủ nghĩa.
Cũng trong thời gian này, chủ nghĩa cơ hội xét lại hiện đại xuất hiện
gây ảnh hưởng đến quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội vừa ảnh hưởng đến
phong trào cộng sản và công nhân quốc như: Chủ nghĩa xét lại Braodơ, chủ
nghĩa xét lại Nam tư, chủ nghĩa xét lại hiện đại Khơrutxôp, chủ nghĩa Mao
và các trào lưu xã hội dân chủ.
Ở nước ta, sau thắng lợi của cuộc cách mạng Tháng Tám năm 1945, nhà
nước công nông đầu tiên ở Đông Nam Á được thành lập. Đảng ta lãnh đạo nhân
dân xây dựng chế độ xã hội mới trong điều kiện vừa kháng chiến vừa kiến quốc.
Ngày 2-9 chúng ta tuyên bố độc lập, thì đến ngày Ngày 23- 9 thực dân Pháp quay trở
lại được sự giúp sức của quân đội Anh đã nổ súng đánh chiếm trụ sở ủy Ban nhân
dân Nam Bộ tại Sài Gòn. Ngày 26-9 qua đài phát thanh tiếng nói Việt Nam, Bác Hồ
kêu gọi đồng bào Nam Bộ kiên quyết giữ vững nền độc lập. Sáng ngày 19-12-1946
thực dân Pháp gửi tối hậu thư cho chủ tịch Hồ Chí Minh, yêu cầu trong 2 ngày phải


4

đình chỉ mọi hoạt động chuẩn bị kháng chiến và đòi tước vũ khí của tự vệ Hà Nội
giao cho Pháp duy trì an ninh thành phố. 20h ngày 19-12-1946 thực dân Pháp tấn
công thủ đô Hà Nội. Ngày 18 và 19-12-1946 Hội nghị thường vụ trung ương Đảng
mở rộng được triệu tập tại làng Vạn Phúc, Hội nghị đã quyết định tiến hành cuộc
kháng chiến chống Pháp xâm lược. Bước sang năm mới, năm 1947 đánh dấu một thử

rằng, khi Đảng ta trở thành Đảng cầm quyền, cán bộ, đảng viên của Đảng trở
thành cán bộ trong các cấp chính quyền, trong các ngành hoạt động khác nhau
của xã hội, nếu không bồi dưỡng, xây dựng phẩm chất đạo đức cách mạng thì
những thói hư tật xấu càng có điều kiện nảy nở, phát triển. Chính vì vậy, việc
giáo dục, xây dựng đạo đức cách mạng, chống chủ nghĩa cá nhân trong cán bộ,
đảng viên lúc đó là việc làm hết sức cần thiết và cấp bách.
Xác định đúng vị trí vai trò tầm quan trọng đặc biệt của Đảng Cộng sản
trong hệ thống chính trị mà Hồ Chí Minh coi việc xây dựng và chỉnh đốn
Đảng là nhiệm vụ quan trọng, trong đó giáo dục và rèn luyện đạo đức cách
mạng cho cán bộ, đảng viên có ý nghĩa quyết định đối với một đảng cầm
quyền như Đảng ta. Trong lúc toàn Đảng, toàn dân dốc toàn lực để chống giặc
đói, giặc dốt, giặc ngoại xâm; giữa lúc thực dân Pháp tập trung lực lượng
hòng bao vây, tiêu diệt cơ quan đầu não và lực lượng chủ lực của ta ở căn cứ
địa Việt Bắc, Hồ Chí Minh vẫn giành thời gian viết tác phẩm “Sửa đổi lối làm
việc”. Mục đích của tác phẩm là nâng cao trình độ lý luận, tình cảm cách
mạng cho đội ngũ Đảng viên làm cơ sở giáo dục, rèn luyện đạo đức cách
mạng cho đội ngũ cán bộ, đảng viên và của Đảng ta.
2. Nội dung cơ bản về đạo đức cách mạng trong “Sửa đổi lối làm việc”
của Hồ Chí Minh.
Tác phẩm “Sửa đổi lối làm việc” gồm 6 phần; Phần 1 “Phê bình và sửa
chữa” đề cập đến vấn đề học tập và phương pháp làm việc của Đảng; phần 2


6

“Mấy điều kinh nghiệm”, Hồ Chí Minh đề cập đến vai trò của đội ngũ cán bộ và
kinh nghiệm công tác; phần 3 “Tư cách và đạo đức cách mạng” bàn về nghĩa vụ,
trách nhiệm của tổ chức đảng và đảng viên; phần 4 “Vấn đề cán bộ” đề cập toàn
diện đến công tác cán bộ, khái quát những vấn đề có tính nguyên tắc trong các
khâu, các bước của việc đào tạo, bồi dưỡng và sử dụng cán bộ; phần 5 “Cách

mạng có đạo đức làm nền tảng mới hoàn thành được nhiệm vụ cách mạng vẻ
vang.
Hồ Chí Minh coi đạo đức là gốc, là nền tảng không có nghĩa là tuyệt
đối hoá mặt “Đức”, coi nhẹ mặt “Tài”. Trong nhân cách của người cách
mạng, đạo đức luôn quan hệ chặt chẽ với tài năng. Sự kết hợp chặt chẽ giữa
“Đức” và “Tài”, giữa “Hồng” và “Chuyên” đã trở thành yêu cầu bắt buộc đối
với mỗi cán bộ, đảng viên. Người căn dặn: “Có tài mà không có đức...thì
chẳng những không làm được gì ích lợi cho xã hội, mà còn có hại cho xã hội
nữa. Nếu có đức mà không có tài ví như ông Bụt không làm hại gì, nhưng
cũng không có lợi gì cho loài người.” 3
Có đạo đức cách mạng thì khi gặp khó khăn gian khổ, thất bại cũng
không sợ sệt, rụt rè, lùi bước. Nhờ có đạo đức cách mạng mà người cách mạng
không ngần ngại hy sinh tất cả lợi ích riêng của cá nhân mình, khi cần thì hy sinh
cả tính mạng của mình cho cách mạng cũng không tiếc. Có đạo đức cách mạng
thì khi gặp thuận lợi và thành công hay gặp khó khăn và thất bại đều một lòng
quyết tâm vì lợi ích của Đảng, của cách mạng, hoàn thành tốt các nhiệm vụ mà
tổ chức giao cho.

2
3

Hồ Chí Minh. Sđd. Tr.252,253.

Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 9, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2002, tr . 172


8

Theo quan niệm của Hồ Chí Minh, đạo đức cách mạng chính là vũ khí tinh
thần sắc bén của giai cấp công nhân và nhân dân lao động trong sự nghiệp đấu

đức cách mạng cũng đối lập với đạo đức của giai cấp tư sản, kìm hãm và làm
tha hoá con người trong cách sống thực dụng, vì đồng tiền, coi đồng tiền là tất
cả. Hồ Chí Minh đã xây dựng nên một nền đạo đức mới đối lập với đạo đức cũ.
Người chỉ rõ “Đạo đức cũ và đạo đức mới khác nhau nhiều. Đạo đức cũ như
người đầu ngược xuống đất chân chổng lên trời. Đạo đức mới như người hai
chân đứng vững được dưới đất, đầu ngửng lên trời” 6. Về đạo đức mới, Người
cho rằng "Đạo đức đó không phải là đạo đức thủ cựu. Nó là đạo đức mới, đạo
đức vĩ đại, nó không phải vì danh vọng của cá nhân, mà vì lợi ích chung của
Đảng, của dân tộc, của loài người" 7.
Như vậy, đạo đức mới do Hồ Chí Minh đề xướng và dầy công bồi dưỡng,
xây dựng, củng cố là đạo đức mang bản chất của giai cấp công nhân, kết hợp với
những truyền thống đạo đức tốt đẹp của dân tộc và những tinh hoa đạo đức của
nhân loại. Nền đạo đức ấy ngày càng phát triển cùng với sự vận động của thực
tiễn cách mạng Việt Nam, trở thành một bộ phận hết sức quan trọng góp phần
khắc hoạ nên bộ mặt của nền văn hoá Việt Nam. Đạo đức cách mạng theo tư
tưởng Hồ Chí Minh được biểu hiện hết sức sinh động trong hiện thực và được đề
cập một cách toàn diện tới mọi đối tượng trong xã hội; từ anh công nhân trong
các nhà máy xí nghiệp đến những người nông dân cần mẫn trên ruộng đồng;
đến trí thức, văn nghệ sỹ; đến mọi lứa tuổi, không phân biệt tôn giaó, tín
ngưỡng, miền xuôi hay miền ngược; từ những cán bộ, đảng viên, những nhà
quản lý đến những chiến sỹ đang cầm súng ngoài mặt trân…trên tất cả các
quan hệ xã hội của con người. Đạo đức đó đã trở thành vũ khí mạnh mẽ của

Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 6, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2002, tr 321
Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 6, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2002, tr 320,321
7 Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 5, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2002, tr 252
5
6





11

của dân tộc. Hồ Chí Minh yêu cầu yêu cầu cán bộ, đảng viên phải luôn luôn
nhận thức: Lợi ích cá nhân phải phục tùng lợi ích của Đảng, lợi ích của mỗi bộ
phận phải phục tùng lợi ích của toàn thể. Điều đó có nghĩa là phải đặt lợi ích của
Đảng lên trên hết, quyết tâm suốt đời đấu tranh cho Đảng, cho cách mạng. Đặt
lợi ích của Đảng và của nhân dân lao động lên trên, lên trước lợi ích riêng của cá
nhân mình. Hết lòng, hết sức phục vụ nhân dân. Vì Đảng, vì dân đấu tranh quên
mình. Người viết: “Vô luận lúc nào, vô luận việc gì, đảng viên và cán bộ phải đặt
lợi ích của Đảng ra trước, lợi ích của cá nhân lại sau. Đó là nguyên tắc cao nhất
của Đảng... Nếu gặp khi lợi ích chung của Đảng mâu thuẫn với lợi ích riêng của
cá nhân, thì phải kiên quyết hy sinh lợi ích của cá nhân cho lợi ích của Đảng. Khi
cần đến tính mệnh của mình thì cũng phải vui lòng hy sinh cho Đảng”10.
Đạo đức cách mạng, theo Hồ Chí Minh là đối lập với chủ nghĩa cá nhân.
Người ví chủ nghĩa cá nhân như một thứ vi trùng rất độc, rất nguy hiểm
đối với sức mạnh của Đảng. Do mắc phải chủ nghĩa cá nhân mà cán bộ, đảng
viên ta sinh ra các thứ bệnh như: Bệnh tham lam, bệnh lười biếng, bệnh kiêu
ngạo, bệnh hiếu danh, thiếu kỷ luật, óc hẹp hòi, óc địa phương, óc lãnh tụ, bệnh
hữu danh vô thực, bệnh cá nhân chủ nghĩa... Những biểu hiện đó là trái với bản
chất cách mạng của Đảng, đi ngược lại lợi ích của giai cấp công nhân và nhân
dân lao động. Nó là những biểu hiện của tàn dư đạo đức cũ, đối lập với đạo đức
cách mạng. Đạo đức cách mạng, do đó, đòi hỏi phải quét sạch chủ nghĩa cá nhân,
cùng với những biểu hiện đa dạng của nó.
Theo Hồ Chí Minh nâng cao đạo đức cách mạng đi liền với quét sạch chủ
nghĩa cá nhân. Vần đề này không chỉ được trình bày trong tác phẩm “Sửa đổi lối
làm việc” mà còn xuất hiện ở nhiều bài viết, bài nói chuyện khác. Năm 1969, Hồ
10


11


13

Lê nin, luôn tự phê bình và phê bình nhằm nâng cao phẩm chất cách mạng và năng
lực công tác của mình và của đồng chí mình; là luôn tôn trọng kỷ luật Đảng, tuyệt
đối chấp hành sự phân công của Đảng và hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ mà Đảng
giao cho; là giữ gìn sự đoàn kết, thống nhất trong Đảng...
*Hồ Chí Minh xác định những chuẩn mực đạo đức của người cán
bộ, đảng viên.
Muốn có xã hội mới tốt đẹp, cần phải có những cán bộ, đảng viên thấm
nhuần đạo đức cách mạng. Đạo đức cách mạng là yếu tố cơ bản, nền tảng của xã
hội mới. Để xây dựng đạo đức cách mạng, cán bộ, đảng viên của Đảng phải phấn
đấu thực hiện tốt những chuẩn mực đạo đức, thực hiện tốt cần, kiệm, liêm,
chính, chí công vô tư. Có vậy họ mới làm tròn được trách nhiệm, bổn phận của
mình với cách mạng, với Tổ quốc và nhân dân. Hồ Chí Minh yêu cầu cán bộ,
đảng viên phải “Làm đúng cần, kiệm, liêm, chính để cho dân tin, dân phục, dân
yêu”12 . Có vậy, cán bộ đảng viên mới liên hệ mật thiết được với dân chúng và
lãnh đạo được dân chúng làm cách mạng.
Theo Hồ Chí Minh, những chuẩn mực đạo đức của cán bộ, đảng viên
phải được thể hiện: “Lòng mình chỉ biết vì Đảng, vì Tổ quốc, vì đồng bào thì
mình sẽ tiến đến chỗ chí công vô tư. Mình đã chí công vô tư thì khuyết điểm sẽ
ngày càng ít, mà những tính tốt như sau ngày càng thêm. Nói tóm tắt, tính tốt ấy
gồm có năm điều: Nhân, nghĩa, trí, dũng, liêm”13.
NHÂN, NGHĨA, LỄ, TRÍ, DŨNG, LIÊM là những đức tính không thể
thiếu được đối với người cán bộ cách mạng chân chính. Những đức tính này
cũng chính là những chuẩn mực đạo đức của người cán bộ, đảng viên.

12

DŨNG là dũng cảm, gan góc, gặp việc phải có gan làm. Thấy khuyết điểm
có gan sửa chữa. Cực khổ khó khăn, có gan chịu đựng. Có gan chống lại những
sự vinh hoa, phú quý, không chính đáng. Nếu cần, thì có gan hy sinh cả tính


15

mệnh cho Đảng, cho Tổ quốc, không bao giờ rụt rè, nhút nhát.vượt được qua
mọi khó khăn thử thách, dám hy sinh bản thân vì cách mạng.
LIÊM là không tham địa vị. Không tham tiền tài. Không tham sung sướng.
Không ham người tâng bốc mình, là người quang minh chính đại, không bao giờ
hủ hoá. Chỉ có một thứ ham là ham học, ham làm, ham tiến bộ.
NHÂN, NGHĨA, TRÍ, DŨNG, LIÊM là một thể thống nhất bên trong trong
mỗi con người cán bộ, đảng viên, tạo nên đạo đức cách mạng của họ, đây chính
là sự khái quát một cách sâu sắc những phẩm chất cần có của người cán bộ cách
mạng, là cơ sở để phát triển năng lực, tài năng của người cách mạng. Hồ Chí
Minh đã sử dụng và đưa vào những khái niệm về đạo đức của Nho giáo những
nội dung mới, hình thành những chuẩn mực đạo đức mới, phù hợp với yêu cầu
của đạo đức mới - đạo đức cách mạng. Nếu cán bộ, đảng viên của Đảng có đầy
đủ những đức tính tốt đẹp ấy, họ sẽ có nền tảng tinh thần vững chắc, giúp họ đủ
sức vượt qua mọi khó khăn thử thách hoàn thành tốt bổn phận của mình trước
Đảng, Tổ quốc và nhân dân.
Như vậy, đạo đức cách mạng không phải là đạo đức thủ cựu. Nó là đạo
đức mới, đạo đức vĩ đại, nó không phải vì danh vọng của cá nhân, mà vì lợi ích
chung của Đảng, của dân tộc, của loài người. Như Hồ Chí Minh đã từng ví, sông
thì có nguồn mới có nước, không có nguồn thì sông cạn. Cây phải có gốc, không
có gốc thì cây héo. Người cách mạng phải có đạo đức, không có đạo đức thì dù
tài giỏi mấy cũng không lãnh đạo được nhân dân. Vì muốn giải phóng cho dân
tộc, giải phóng cho loài người là một công việc to tát, mà tự mình không có đạo
đức, không có căn bản, tự mình đã hủ hoá, xấu xa thì còn làm nổi việc gì?



17

II. THỰC TRẠNG VÀ NHỮNG YÊU CẦU BỒI DƯỠNG, RÈN
LUYỆN ĐẠO ĐỨC CÁCH MẠNG CỦA CÁN BỘ ĐẢNG VIÊN HIỆN NAY.
1. Thực trạng, nguyên nhân đạo đức cách mạng của đội ngũ cán bộ, đảng
viên hiện nay.
Tư tưởng đạo đức cách mạng trong tác phẩm “Sửa đổi lối làm việc” của
Hồ Chí Minh từ khi ra đời đến nay luôn phát huy tác dụng, là cơ sở để mọi cán
bộ, đảng viên tự soi mình vào đó để tu dưỡng, rèn luyện phấn đấu. Đồng thời nó
cũng là thứ vũ khí sắc bén trong đấu tranh chống lại những suy nghĩ, hành động
đi ngược lại với những giá trị chuẩn mực đạo đức.
Trước những diễn biến hết sức phức tạp của tình hình trong nước và quốc
tế; nhất là từ khi đất nước đổi mới thực hiện phát triển nền kinh tế thị trường
định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập kinh tế thế giới. Bên cạnh mặt thuận
lợi, tích cực là những tiêu cực thách thức trực tiếp tác động đếm mọi lĩnh vực
của đời sống xã hội, về đạo đức, lối sống…vấn đạo đức của cán bộ, đảng viên
trở thành một trong những vấn đề nổi cộm trên nhiều phương diện. Tại đại hội
VII, Hội nghị giữa nhiệm kỳ khoá VII, Đại hội VIII, IX, X, Đảng ta đã chỉ rõ tệ
quan liêu tham nhũng đang làm biến chất một bộ phận cán bộ, đảng viên. Hiện
nay tình trạng này còn diễn ra phổ biến hơn, tinh vi, nghiêm trọng hơn, nhất là
tình trạng suy thoái về chính trị, tư tưởng, đạo đức, lối sống lại rơi và những
người có chức, có quyền, những người làm việc trong các cơ quan nhà nước,
trong các đơn vị kinh tế... điều này đã làm cản trở việc thực hiện các chủ trương,
đường lối, chính sách của đảng và nhà nước, gây bất bình và làm giảm lòng tin
trong của nhân dân. Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng đã đánh giá
một trong những nguy cơ, thách thức của đất nước ta hiện nay là: “Tình trạng
tham nhũng, suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống ở một bộ phận




19

bé, ít có giá trị, có ít đóng góp cho xã hội , cho đơn vị. Từ đó, hoặc là đòi hỏi,
hoặc là không chịu từ bỏ đực quyền đặc lợi.
5. Tham những tham ô hối lộ, lợi dụng chức quyền vơ vét cho cá nhân
và gia đình mình, làm giàu một cách bất minh, lãng phí tài sản của nhân dân .
Thậm chí một số kẻ khi đã có của dễ kiếm trong tay thì bắt đầu ăn chơi sa đoạ,
sống trác táng phi nhân tính, trong khi cuộc sống của đồng bào, của nhân dân
cong đang gặp nhiều khó khăn.
Nguyên nhân của sự suy thoái phẩm chất đạo đức của đội ngũ cán bộ,
đảng viên có cả nguyên nhân chủ quan và nguyên nhân khách quan. Vốn đã
quen sống và làm việc nhiều năm trong cơ chế thị trường tập trung quan liêu bao
cấp nay chuyển sang sống và làm việc trong điều kiện kinh tế thị trường, mở cử,
hội nhập, nhiều cán bộ, đảng viên chưa đủ trình độ năng lực và kiến thức để nắm
bắt tình hình, nhanh chóng thích nghi và làm chủ. Hơn thế nữa cơ chế thị trường
với nhiều thành phần kinh tế khác nhau và xu thế hội nhập quốc tế mang theo
những mặt trái khó khắc phục, có thể gây ra những tác động xấu đến phẩm chất
đạo đức, lối sống của cán bộ, đảng viên nhất là với những người thiếu bản lĩnh
chính trị và lập trường đạo đức.
Tính chất đan xen hết sức phức tạp của các loại hình kinh tế nước ta
đang tồn nên sự đan xen, hoà quyện bài trừ lẫn nhau giữa các hệ giá trị, chuẩn
mực đạo đức khác nhau trong đời sống xã hội.. Điều đó làm cho sự suy thoái,
xuống cấp của cán bộ, đảng viên có thêm những cơ họi phát triển và biểu hiện
dưới những hành vi khác nhau. Trong điều kiện như vậy một số chính sách , chế
độ của Đảng và Nhà nước bất cập trong đười sống xã hội còn chậm đổi mới.
Chính sách phân phối chưa bảo đảm xoá bỏ kịp thời những bất công trong xã
hội. Trong công tác quản lý vĩ mô còn nhiều sơ hở cho tệ tham ô, lãng phí biển


21

2. Một số nguyên tắc cơ bản và yêu cầu bồi dưỡng, rèn luyện đạo đức
cách mạng của cán bộ, đảng viên theo tinh thần “Sửa đối lối làm việc”.
*Một số nguyên tắc cơ bản xây dựng đạo đức cách mạng của cán bộ,
đảng viên.
Coi việc tu dưỡng rèn luyện đạo đức suốt đời; Bởi Đạo đức cách mạng
không phải là tự nhiên, sẵn có mà là sản phẩm của quá trình hoạt động tự giác
thường xuyên liên tục, bền bỉ, lâu dài của tổ chức Đảng, các tổ chức đoàn thể và
sự tự giác trong tu dưỡng rèn luyện của mỗi con người. Hồ Chí Minh chỉ rõ:
"Đạo đức cách mạng không phải trên trời sa xuống. Nó do đấu tranh, rèn luyện
bền bỉ hàng ngày mà phát triển và củng cố. Cũng như ngọc càng mài càng sáng,
vàng càng luyện càng trong"15. Mặt khác, rèn luyện đạo đức cách mạng là một
quá trình đấu tranh gạt bỏ cái xấu, cái lỗi thời lạc hậu đã ăn sâu vào tiềm thức
của mỗi người, xây dựng cái mới, cái tiên tiến, cách mạng. Vì vậy, tu dưỡng, rèn
luyện đạo đức cách mạng là một công việc khó khăn, phức tạp đòi hỏi phải được
tiến hành một cách thường xuyên, liên tục, bền bỉ trong mọi lúc mọi nơi, mọi
hoạt động, mọi mối quan hệ và trong mọi điều kiện hoàn cảnh.
Quá trình tu dưỡng, rèn luyện, nâng cao đạo đức cách mạng cho mọi người nói
chung, cán bộ chiến sĩ trong quân đội nói riêng theo Hồ Chí Minh phải trên tinh thần tự
giác, tự nguyện, dựa vào lương tâm của mỗi người và dư luận của quần chúng. Người
cách mạng phải ý thức được đạo đức cách mạng là góp phần vào giải phóng con
người, giải phóng giai cấp, giải phóng xã hội, từ đó xác định động cơ, tinh thần trách
nhiệm để vươn lên. Đã hoạt động cách mạng thì khó tránh khỏi sai lầm và khuyết
điểm. Vấn đề là phải nhận rõ khuyết điểm và cố gắng, kiên trì để sửa chữa. Hồ Chí
Minh chỉ rõ: "Tư tưởng cộng sản với tư tưởng cá nhân ví như lúa với cỏ dại. Lúa phải
chăm bón rất khó nhọc thì mới tốt được. Còn cỏ dại không cần chăm sóc cũng mọc lu
15

Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 9, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2002, tr 293

17

Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 9, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2002, tr 448
Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 11, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2002, tr 136


23

truyền"18. Trước mặt quần chúng, không phải ta cứ viết lên trán chữ "cộng sản"
mà ta được họ yêu mến. Quần chúng chỉ quý mến những người có tư cách, đạo
đức. Muốn hướng dẫn nhân dân, mình phải làm mực thước cho người ta bắt
chước... Hô hào dân tiết kiệm, mình phải tiết kiệm trước đã. Người dạy: "Đảng
viên đi trước, làng nước theo sau, việc khó đến đâu cũng làm được hết".
Nói đi đôi với làm, nêu gương về đạo đức phải được quán triệt trong tất
cả mọi đối tượng, mọi lĩnh vực: trong Đảng, Nhà nước, các đoàn thể đến nhà
trường, gia đình, xã hội... Với tấm gương đạo đức trong sáng của Hồ Chí
Minh, lời nói luôn đi đôi với việc làm thực sự có một sức thu hút mãnh liệt
khiến cho cả dân tộc, nhiều thế hệ, các giai tầng xã hội đều tin tưởng đi theo
tiếng gọi của Người.
Xây đi đôi với chống, nâng cao đạo đức cách mạng gắn liền với quét sạch
chủ nghĩa cá nhân. Với cách nhìn biện chứng, Hồ Chí Minh đã nhận thấy trong
mỗi con người bao giờ cũng tồn tại đan xen của hai mặt đối lập, giữa cái tốt và cái
xấu, giữa cái thiện và cái ác, giữa cái lạc hậu và cái tiên tiến. Nhưng cái thiện, cái
tốt, cái tiên tiến trong đạo đức của mỗi người không phải được hình thành một cách
tự nhiên mà nó luôn là sản phẩm của xã hội. Quá trình xây dựng các phẩm chất tốt
đẹp ấy là một quá trình lâu dài, khó khăn, bền bỉ và luôn gắn bó chặt chẽ giữa xây
và chống. Xây dựng các giá trị phẩm chất đạo đức cách mạng tốt đẹp và chống, loại
bỏ các tư tưởng đạo đức cũ, lạc hậu là một nguyên tắc cơ bản trong rèn luyện đạo
đức cách mạng. Nếu tổ chức xây tốt thì cũng có nghĩa là chống tốt và ngược lại. Vì
vậy, xây dựng đạo đức cách mạng theo Hồ Chí Minh phải luôn gắn với đấu tranh

viên hiện nay theo tư tưởng đạo đức cách mạng Hồ Chí Minh
Một là, Giáo dục mọi người nhận thức đúng đắn ý nghĩa tầm quan trọng
của việc học tập và thực hiện tư tưởng Hồ Chí Minh về nâng cao đạo đức cách
mạng, chống chủ nghĩa cá nhân

19
20

Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 9, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2002, tr 448.
Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 9, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2002, tr 287.


25

Dưới ánh sáng đường lối đổi mới của Đảng, tình hình kinh tế, chính trị, xã
hội ở đất nước ta có nhiều khởi sắc: kinh tế tăng trưởng khá; văn hoá, đời sống nhân
dân tiếp tục được cải thiện; tình hình chính trị - xã hội cơ bản ổn định; quốc phòng
và an ninh được tăng cường; công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng được chú trọng;
hệ thống chính trị được củng cố; quan hệ đối ngoại không ngừng được mở rộng, hội
nhập kinh tế quốc tế được tiến hành chủ động và đạt được nhiều kết quả tốt. Tuy
nhiên, bên cạnh những thuận lợi căn bản cũng còn tiềm ẩn những khó khăn, thách
thức mới nảy sinh. Cùng với sự chống phá từ nhiều phía của chủ nghĩa đế quốc và
các thế lực thù địch, mặt trái của cơ chế thị trường đã và đang làm băng hoại những
giá trị đạo đức truyền thống dân tộc, trái với nền tảng đạo đức mà Hồ Chí Minh và
Đảng ta dày công xây dựng. Một thực tế hiện nay là không hiếm những biểu hiện
hư hỏng về đạo đức, lối sống trong một bộ phận nhân dân, nhất là thế hệ trẻ. Các tệ
nạn xã hội, buôn lậu, tham nhũng, làm ăn phi pháp đang diễn ra phổ biến ở nhiều
nơi. Sự biến chất của một bộ phận cán bộ, đảng viên đang làm giảm sút uy tín của
Đảng, Nhà nước và trở thành những tấm gương xấu trong nhân dân. Trong văn kiện
Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X, Đảng ta đã nêu rõ tình trạng: "Thoái hoá, biến