ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

NGUYỄN TRƢỜNG CẢNH

TƢ TƢỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ NHỮNG ĐẶC TRƢNG
CHỦ NGHĨA XÃ HỘI VÀ SỰ VẬN DỤNG CỦA ĐẢNG
CỘNG SẢN VIỆT NAM TRONG SỰ NGHIỆP ĐỔI MỚI

LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHÍNH TRỊ HỌC

Hà Nội - 2015


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

NGUYỄN TRƢỜNG CẢNH

TƢ TƢỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ NHỮNG ĐẶC TRƢNG
CHỦ NGHĨA XÃ HỘI VÀ SỰ VẬN DỤNG CỦA ĐẢNG
CỘNG SẢN VIỆT NAM TRONG SỰ NGHIỆP ĐỔI MỚI

Chuyên ngành : Hồ Chí Minh học
Mã số

: 62 31 27 01

LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHÍNH TRỊ HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng cá
nhân tôi. Các tài liệu tham khảo được sử dụng trong luận án là
trung thực, đúng quy định. Những kết luận khoa học của luận án
chưa được công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào.

TÁC GIẢ

Nguyễn Trƣờng Cảnh


MỤC LỤC
MỤC LỤC ................................................................................................................. 1
MỞ ĐẦU .................................................................................................................... 8
Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU ... Error! Bookmark not
defined.
1.1. ĐÁNH GIÁ KHÁI QUÁT KẾT QUẢ ĐẠT ĐƢỢC CỦA MỘT SỐ CÔNG
TRÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁNError! Bookmark

not defined.
1.1.1. Một số công trình nghiên cứu lý luận chung về chủ nghĩa xã hội .. Error!
Bookmark not defined.
1.1.2. Một số công trình nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về chủ nghĩa xã hội
và con đường quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt NamError! Bookmark not
defined.
1.1.3. Một số công trình nghiên cứu về đường lối đổi mới của Đảng Cộng sản
Việt Nam .......................................................... Error! Bookmark not defined.
1.2. HẠN CHẾ CỦA TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ HẠN CHẾ ĐÓ SẼ ĐƢỢC
LUẬN ÁN NGHIÊN CỨU ............................................ Error! Bookmark not defined.

Chƣơng 2: CƠ SỞ HÌNH THÀNH TƢ TƢỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ

3.1.1. Khái niệm chủ nghĩa xã hội ................... Error! Bookmark not defined.
3.1.2. Khái niệm bản chất chủ nghĩa xã hội..... Error! Bookmark not defined.
3.1.3. Khái niệm đặc trưng chủ nghĩa xã hội ... Error! Bookmark not defined.
3.2. NHỮNG ĐẶC TRƢNG CHỦ NGHĨA XÃ HỘI Ở VIỆT NAM THEO TƢ
TƢỞNG HỒ CHÍ MINH .............................................. Error! Bookmark not defined.

3.2.1. Chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam là chế độ xã hội dân chủ, do nhân dân là
chủ và nhân dân làm chủ.................................. Error! Bookmark not defined.
3.2.2. Chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam là nhà nước có hiệu lực pháp lý mạnh mẽ
.......................................................................... Error! Bookmark not defined.
3.2.3. Chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam là xã hội dân giàu nước mạnh, nền kinh tế
phát triển cao với chế độ công hữu về tư liệu sản xuấtError! Bookmark not
defined.
3.2.4. Chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam là một xã hội phát triển cao về văn hóa và
đạo đức ............................................................. Error! Bookmark not defined.
3.2.5. Chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam là một xã hội công bằngError! Bookmark
not defined.
3.2.6. Chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam là do nhân dân xây dựng nên và dưới sự
lãnh đạo của Đảng ............................................ Error! Bookmark not defined.
3.2.7. Chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam là hướng tới bình đẳng, đoàn kết các dân
tộc ..................................................................... Error! Bookmark not defined.
3.2.8. Chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam có mối quan hệ hòa bình, hữu nghị, hợp tác
với các nước trên thế giới ................................ Error! Bookmark not defined.
Chƣơng 4: ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM PHÁT TRIỂN LÝ LUẬN VỀ
NHỮNG ĐẶC TRƢNG CHỦ NGHĨA XÃ HỘI TRONG THỜI KỲ ĐỔI MỚI
DƢỚI ÁNH SÁNG TƢ TƢỞNG HỒ CHÍ MINHError! Bookmark not defined.


4.1. NHẬN THỨC CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM VỀ ĐẶC TRƢNG CHỦ
NGHĨA XÃ HỘI TRƢỚC THỜI KỲ ĐỔI MỚI ....... Error! Bookmark not defined.

MỞ ĐẦU
1. Lý do lựa chọn đề tài
Tư tưởng Hồ Chí Minh là kết quả của sự vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa
Mác - Lênin vào điều kiện cụ thể của nước ta, kế thừa và phát triển các giá trị truyền
thống tốt đẹp của dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hóa của nhân loại. Hồ Chí Minh đã nêu
lên những quan điểm cơ bản về chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam. Về chính trị là chế độ do
nhân dân làm chủ, một nhà nước của dân, do dân và vì dân. Nền kinh tế Việt Nam đang
xây dựng là nền kinh tế phát triển cao gắn với sự phát triển của sức sản xuất, của khoa
học kỹ thuật, với các hình thức sở hữu và các thành phần kinh tế phù hợp. Mục tiêu của
chủ nghĩa xã hội Việt Nam là giữ gìn cốt cách dân tộc, đồng thời tiếp thu tinh hoa văn
hóa nhân loại, tạo môi trường sống bình đẳng, dân chủ, cuộc sống ấm no và hạnh phúc
cho nhân dân.
Thực tiễn quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam cho thấy việc nhận thức,
vận dụng lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về chủ nghĩa xã hội
và con đường quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam gặp không ít khó khăn và thách
thức. Trước sự sụp đổ của chủ nghĩa xã hội hiện thực ở Liên Xô và Đông Âu, các thế lực
thù địch, phản động và cơ hội ra sức tấn công vào chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí
Minh và chế độ xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam, hòng làm cho Việt Nam phải xa rời con
đường xã hội chủ nghĩa mà Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đảng và nhân dân ta đã lựa chọn. Tại
Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XI (2011), Đảng ta tiếp tục khẳng định: “Trong bất kỳ
điều kiện và tình huống nào, phải kiên trì thực hiện đường lối và mục tiêu đổi mới, kiên
định và vận dụng sáng tạo, phát triển chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, kiên
định mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội. Đổi mới toàn diện, đồng bộ với những
bước đi thích hợp” [25, tr.180].
Để thực hiện quyết tâm đó của Đảng trong sự nghiệp đổi mới, việc làm sáng tỏ
những vấn đề lý luận và thực tiễn về chủ nghĩa xã hội, về con đường quá độ lên chủ
nghĩa xã hội ở Việt Nam theo tư tưởng Hồ Chí Minh vừa là đòi hỏi khách quan của lịch
sử, nhằm giải quyết tốt các vấn đề đang đặt ra cho Đảng và dân tộc ta trong thời kỳ quá



- Luận chứng những nội dung cơ bản của tư tưởng Hồ Chí Minh về những đặc trưng
chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam.
- Làm rõ quá trình phát triển lý luận của Đảng cộng sản Việt Nam về những đặc
trưng chủ nghĩa xã hội sau gần 30 năm đổi mới.
3. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
3.1. Đối tượng nghiên cứu
Hệ thống những quan điểm lý luận của Hồ Chí Minh về những đặc trưng chủ nghĩa
xã hội và sự vận dụng của Đảng Cộng sản Việt Nam trong sự nghiệp đổi mới.
3.2. Phạm vi nghiên cứu
Tư tưởng Hồ Chí Minh về những đặc trưng của chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam và
Đảng Cộng sản Việt Nam vận dụng sáng tạo tư tưởng của Người trong việc xác lập, hoàn
thiện lý luận về đặc trưng chủ nghĩa xã hội trong thời kỳ đổi mới (từ năm 1986 đến nay).
4. Cơ sở lý luận và phƣơng pháp nghiên cứu
4.1. Cơ sở lý luận
Cơ sở lý luận của luận án là chủ nghĩa Mác - Lênin.
4.2. Phương pháp nghiên cứu
Để hoàn thành nhiệm vụ của luận án, tác giả sử dụng một số phương pháp nghiên
cứu cụ thể như: hệ thống, lôgíc và lịch sử; phân tích và tổng hợp; so sánh; quy nạp và
diễn dịch, v.v..
5. Đóng góp mới của luận án
- Phân tích cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về
những đặc trưng chủ nghĩa xã hội.
- Làm rõ khái niệm chủ nghĩa xã hội và khái niệm đặc trưng chủ nghĩa xã hội. Từ
đó phân tích và làm rõ những nội dung cơ bản của tư tưởng Hồ Chí Minh về những đặc
trưng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam.


DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC
CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN


Việt Nam, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
6. Nguyễn Trọng Chuẩn, Phạm Văn Đức, Hồ Sĩ Quý (đồng chủ biên) (1997), Những quan
điểm cơ bản của C. Mác - Ph. Ăngghen - V.I. Lênin về chủ nghĩa xã hội và thời kỳ quá
độ, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
7. Phạm Hồng Chương (2005), Tư tưởng Hồ Chí Minh về dân chủ, Nxb Chính trị quốc
gia, Hà Nội.
8. Đảng Cộng sản Việt Nam (1977), Báo cáo chính trị của Ban Chấp hành Trung ương
Đảng tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IV, Nxb Sự thật, Hà Nội.
9. Đảng Cộng sản Việt Nam (1982), Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ V,
Tập 1, Nxb Sự thật, Hà Nội.
10. Đảng Cộng sản Việt Nam (1987), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI,
Nxb Sự thật, Hà Nội.


11. Đảng Cộng sản Việt Nam (1991), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VII,
Nxb Sự thật, Hà Nội.
12. Đảng Cộng sản Việt Nam (1991), Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ
lên chủ nghĩa xã hội, Nxb Sự thật, Hà Nội.
13. Đảng Cộng sản Việt Nam (1991), Chiến lược ổn định và phát triển kinh tế - xã hội đến
năm 2000, Nxb Sự thật, Hà Nội.
14. Đảng Cộng sản Việt Nam (1993), Văn kiện Hội nghị lần thứ tư Ban Chấp hành
Trung ương khóa VII, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
15. Đảng Cộng sản Việt Nam (1994), Văn kiện Hội nghị đại biểu toàn quốc giữa nhiệm
kỳ khóa VII, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
16. Đảng Cộng sản Việt Nam (1996), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VIII,
Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
17. Đảng Cộng sản Việt Nam (1997), Văn kiện Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành
Trung ương khóa VIII, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
18. Đảng Cộng sản Việt Nam (1998), Văn kiện Hội nghị lần thứ năm Ban Chấp hành
Trung ương khóa VIII, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.

32. Hội đồng Trung ương chỉ đạo biên soạn giáo trình quốc gia các bộ môn khoa học
Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh (2003), Giáo trình tư tưởng Hồ Chí Minh, Nxb
Chính trị quốc gia, Hà Nội.


33. Hội đồng Lý luận Trung ương (2004), Vững bước trên con đường đã chọn, Nxb
Chính trị quốc gia, Hà Nội.
34. Lại Quốc Khánh (2009), Biện chứng của tư tưởng Hồ Chí Minh về chủ nghĩa xã hội ở
Việt Nam, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
35. Đặng Xuân Kỳ (1990), Dưới ánh sáng tư tưởng Hồ Chí Minh, Nxb Thông tin lý luận,
Hà Nội.
36. V.I. Lênin (2006), Toàn tập, Tập 2, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
37. V.I. Lênin (2006), Toàn tập, Tập 6, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
38. V.I. Lênin (2006), Toàn tập, Tập 32, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
39. V.I. Lênin (2006), Toàn tập, Tập 35, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
40. V.I. Lênin (2006), Toàn tập, Tập 36, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
41. V.I. Lênin (2006), Toàn tập, Tập 39, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
42. V.I. Lênin (2006), Toàn tập, Tập 42, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
43. V.I. Lênin (2006), Toàn tập, Tập 43, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
44. V.I. Lênin (2006), Toàn tập, Tập 44, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
45. V.I. Lênin (2006), Toàn tập, Tập 45, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
46. Nhị Lê (2002), Một số suy nghĩ về chủ nghĩa xã hội - Từ lý luận đến thực tiễn, Nxb
Lao động, Hà Nội.
47. Phan Ngọc Liên, Nghiêm Văn Thái (1993), Giá trị tư tưởng Hồ Chí Minh trong thời
đại ngày nay, Nxb Thông tin khoa học xã hội, Hà Nội.
48. Phạm Văn Linh, Nguyễn Tiến Hoàng (2011), Về những điểm mới của Cương lĩnh xây
dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (bổ sung, phát triển năm
2011), Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.



73. Nguyễn An Ninh (2006), Về triển vọng của chủ nghĩa xã hội trong hai thập niên đầu
thế kỷ XXI, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
74. Nguyễn An Ninh (2012), Về mô hình “chủ nghĩa xã hội ở thế kỷ XXI” của khu vực
Mỹ latinh hiện nay, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
75. Nguyễn Quốc Phẩm, Đỗ Thị Thạch (2010), Một số khía cạnh nhận thức mới về chủ
nghĩa xã hội và xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam, Nxb Chính trị - Hành chính,
Hà Nội.
76. Bùi Đình Phong (2004), Giải phóng dân tộc và đổi mới dưới ánh sáng tư tưởng Hồ
Chí Minh, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
77. Nguyễn Duy Quý (1998), Những vấn đề lý luận về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên
chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
78. Tô Huy Rứa, Hoàng Chí Bảo, Trần Khắc Việt, Lê Ngọc Tòng (2005), Nhìn lại quá
trình đổi mới tư duy lý luận của Đảng 1986 - 2005, tập 1, Nxb Lý luận chính trị, Hà
Nội.
79. Tô Huy Rứa, Hoàng Chí Bảo, Trần Khắc Việt, Lê Ngọc Tòng (2005), Nhìn lại quá
trình đổi mới tư duy lý luận của Đảng 1986 - 2005, tập 2, Nxb Lý luận chính trị, Hà
Nội.
80. Tô Huy Rứa, Hoàng Chí Bảo, Trần Khắc Việt, Lê Ngọc Tòng (2011), Quá trình đổi
mới tư duy lý luận của Đảng - Từ năm 1986 đến nay, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.


81. Tôn Trung Sơn (1995), Chủ nghĩa tam dân, Nxb Viện thông tin khoa học xã hội, Hà
Nội.
82. Lê Hữu Tầng (2003), Chủ nghĩa xã hội - từ lý luận đến thực tiễn. Những bài học kinh
nghiệm chủ yếu, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
83. Song Thành (2005), Hồ Chí Minh nhà tư tưởng lỗi lạc, Nxb Lý luận chính trị, Hà
Nội.
84. Trần Thành (2013), Chủ nghĩa xã hội Việt Nam hiện nay, những quan điểm lý luận cơ
bản, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
85. Mạch Quang Thắng (2010), Vận dụng và phát triển sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh