ị
T R Ư Ờ N G ĐẠI H Ọ C NGOẠI T H Ư Ơ N G
KHOA QUẢN TRỊ KINH DOANH
C H U Y Ê N N G À N H KINH DOANH QUỐC TẾ
BDCQGS

KHOA LUẬN TỐT NGHIỆP
®Ể tài:

LUẬT TRÁCH NHIỆM SẢN PHẨM TRONG KINH DOANH QUỐC TẾ
VÀ GIẢI PHÁP CHO CÁC DOANH NGHIỆP VIỆT NAM KHI XUẤT
KHẨU VÀO THỊ TRƯỜNG CÁC Nước PHÁT TRIỂN

Sinh viên thực hiện

Đặng Anh Đào

Lớp

Anh Ì

Khoa

43 - QTKD

Giáo viên hướng dẫn

TS. Tăng Văn Nghĩa

\__cMJ

Ì
C H Ư Ơ N G 1: TỒNG QUAN V È PHÁP LUẬT T R Á C H NHIỆM SẢN
PHẨM

4

ì. Lịch sử phát triển Luật TNSP
li. Khái quát về pháp Luật trách nhiệm sỮn phàm
1. Những nguyên tắc cơ bản cùa Luật TNSP.

4
6
ố

a. Khái niệm về sản phẩm và TNSP

6

b. Phạm vi điều chỉnh

8

c. Đ ố i tượng áp dụng

8

d. Nguyên tắc áp dụng
2. Những nội dung chủ yếu của Luật trách nhiệm sản phẩm
a. Khuyết tật sản phẩm
b. Nghĩa vụ và trách nhiệm của nhà sản xuất


1. Vụ đồ chơi của Matteỉ.
a. Giới thiệu sơ lược về tập đoàn Mattel:

32
32

b. Đ ồ chơi của Mattel có vấn đề

32

c. Trách nhiệm thuộc về ai?

33

d. Hậu quả

34


e. Vấn đề TNSP trong kinh doanh quốc tế qua "vụ đồ chơi Mattel":

35

2. Cơn lốc thu hồi pin của Matsushita Electric

36

a. Sơ lược về hãng Matsushita Electric Industrial:


không thoa đáng.

41

a. H ồ sơ vụ kiện

41

b. Tiến trình giải quyết vụ việc

41

c. Các chứng cứ được đưa ra chống lại Me Donand

42

d. Vấn đề bồi thướng thiệt hại không thoa đáng về TNSP rút ra trong kinh
doanh quốc tế qua vụ MC Donald:

45

2. Vấn đề đòi bồi thường thiệt hại không thoa đáng do vi phạm

TNSP45

IV. Tình hình xuất khấu của Việt Nam sang các nước phát triển dưới
tác động của các quy định về TNSP

48



TNSP)
ì. Xu hướng áp dụng Luật TNSP trong thương mại quốc tế:

.........69
69


/. Xu hướng gia tăng các vụ kiện về TNSP:

69

2. Xu hưởng hợp tác nhằm nâng cao khả năng thực thi Luật TNSPgiữa
các quốc gia.

70

3. Xu hướng "xử án " bới các phương tiện truyền thông:

71

l i . Các giải pháp cụ thể đối với việc xuất khẩu vào thị trường các nươc
phát triển

72

1. Giải pháp mang tinh vĩ mô

72


c v i lí do TNSP
e. Các giải pháp khác

88
88

KÉT LUẬN

90

TÀI L I Ệ U T H A M K H Ả O

92


DANH MỤC CỤM TỪ VIÉT TẮT
Tiêng Việt

Tiêng Anh

Ký hiệu
AU

American Law Ịnstitue

Viện luật Mỹ

CE

European Conformity


Liên minh Châu Âu

môi trường

EPA

Environmental Protection AgencyCơ quan bảo vệ mói trường

EFSA

European Food Safety Authority Cơ quan an toàn thực phàm

FHSA

Federal Hazadous Substainces ActLuật liên bang vê các hoa chất
nguy hiếm
Đạo luật thực phàm, dược

FDCA

Food, Drug and Cosmetìc Act

FFA

Flammable Fabric Act

Luật vê vải dê cháy

FDA



Administration

thông quác gia

RAPEX

Rapìd Alert System

Hệ thống cảnh báo nhanh

RASFF

Rapid Alert System for Food and Hệ thống cảnh báo nhanh vê
Feed

thực phẩm và thức ăn gia súc

OEM

Orìginal Equipment ManufacturerUy thác gia cóng

OECD

Organisation for Economic Co-

Tồ chức Hợp tác và Phát triền

operation and Development

TQ

Trung Quác

KDQT

Kinh doanh quốc tê

VSATTP

Vệ sinh an toàn thực phàm

DNXK

Doanh nghiệp xuôi khâu

XK

Xuôi khâu


LỜI MỞ ĐẦU
Vấn
1960

đề trách nhiệm sản phẩm (TNSP) xuất hiện ờ M ỹ từ đầu những năm

và sau đó du nhập vào khối EU với thuật ngữ "trách nhiệm tuyệt đối".

Cho đến ngày nay, các khái niệm Luật TNSP hay các quy định về một sản

trách nhiệm về những chi phí do tổn hụi về tài sàn hoặc sức khoe khi sản phẩm
m à anh ta cung cấp gây ra (không chì cho người sử dụng m à còn cả những
người thứ ba có liên quan). Đ ể có cơ sờ pháp lý cho việc quy kết trách nhiệm
bôi thường thiệt hụi đối với nhà sản xuất, nhiều nước đã ban hành Luật về
TNSP.
ì. Lịch sử phát triển Luật TNSP
Luật TNSP xuất hiện đầu tiên tụi Hoa Kỳ, tiền thân cùa Luật TNSP M ỹ
chính là mục 402A trong đụo luật "Restatement o f Torts" được Viện Luật M ỹ
(American Law Institue) ban hành năm 1965 (bản sửa đổi lần thứ ĩ). Đáng chú
ý trong đụo luật này là mục 402 A đã đưa ra định nghĩa và những quy định về
trách nhiệm đối với những sản phẩm có khuyết tật. Cụ thể là nhà sàn xuất nhà
phân phối hay người bán lẻ bán bất kỳ sản phẩm nào trong tình trụng có khuyết
tật có thể gây nguy hiểm cao cho người sử dụng, cho khách hàng hoặc cho tài
sản của họ sẽ phải chịu trách nhiệm. Vào thời điểm đó hầu hết các bang của
M ỹ đều áp dụng mục 402 A của đụo luật này cùng với luật riêng của bang
mình để bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng. Trong nhiều năm Luật TNSP
cùng với mục 402 A này đã được phát triển và tinh lọc rất nhiều lần. Nhưng

4


như một tất yếu khách quan của sự phát triển, nhiều người cho rằng mục 402 A
của đạo luật " Restatement o f Torts" đã không còn phù hợp với thời đại nữa.
Hơn nữa, bàn thân các khái niệm được nêu ra trong đó còn tồn tại nhiều mâu
thuẫn gây ra những hạn chếnhất đửnh trong việc phát triển Luật TNSP nói
chung và trong việc thực thi mục 402 A nói riêng.
Chính vì những lý do trên m à A L I đã quyết đửnh cần phải sửa đổi những
vấn đề liên quan đến TNSP trong đạo luật "Restatement o f Torts". D ự án này
đã hoàn thành năm 1997 sau khi được các thành viên của A L I phê chuẩn về
bản sửa đối lần thứ ba của đạo luật "Restatement o f Torts": Luật trách nhiệm

tính khách quan của nền kinh tế thị trường. Chính vì vậy những năm cuối thế
kỷ 20, đầu thế kỷ 21, đa số các nước Châu Á - Thái Bình Dương như : úc,
Nhật Bản, Hồng Kông, Trung Quốc, Đài Loan, Â n Đ ộ , Singapore... đã tiếp
thu khái niệm TNSP và xây dựng Luật riêng cùa mình trên cơ sờ chỉ thị chung
về độ an toàn sản phàm của EU.
Càng ngày Luật TNSP càng trở lên phổ biến và thể hiện vai trò không
thể thiếu đưữc của mình trong nền kinh tế thị trường có tính toàn cầu hoa hiện
nay. Đ ó là lý do m à sau đây em xin giới thiệu cụ thể hơn về những khái niệm
cũng như những nội dung chủ yếu của Luật TNSP ờ một số nước phát triển
như: Mỹ, Nhật, khối liên minh EU... để thấy đưữc Luật TNSP đã bảo vệ
quyền lữi chính đáng của người tiêu dùng như thế nào và góp phần tạo ra một
cơ chế sàn xuất hàng hoa an toàn lành mạnh ra sao.
li. Khái quát về pháp L u ậ t trách nhiệm sản phẩm
1. Những nguyên tắc cơ bản của Luật TNSP
a. Khái niệm về sán phàm và TNSP
•

Khái niệm TNSP.
Trách nhiệm sản phẩm (product liability) là khái niệm dùng để chi trách

nhiệm của nhà sản xuất, người bán buôn, bán lẻ (kể cà người xuất khâu) liên
quan đến việc bồi thường thiệt hại về tài sản, tính mạng hoặc sức khoe khi sản
phẩm có khuyết tật. Khuyết tật của sản phẩm gây thiệt hại cho người tiêu dùng
là nguyên nhân của các vụ kiện về TNSP. Nhà sản xuất sẽ phải chịu trách
nhiệm về những chi phí do tổn hại về tài sản hoặc sức khoe khi sản phẩm m à

6


anh ta cung cấp gây ra (không chỉ cho người sử dụng m à cả những người có

7


những yếu tố có liên quan của sản phẩm đó chưa được điều chỉnh bời bát kỳ
một chỉ thị chung nào của EU cả đó là lý do m à khối EU xây dựng GPSD.
Những sản phẩm tiêu dùng chịu sự điều chỉnh của GPSD như: thang, dụng cụ
làm vườn, nguyên liệu cho ngành dệt may và những vật dụng để chăm sóc trấ
em hay các thiết bị đồ chơi khác...
b. Phạm vi điều chỉnh
Theo nguyên tắc trách nhiệm tuyệt đối thì nhà sản xuất, nhà phân phối,
nhà bán lấ có thế phải chịu trách nhiệm đối với những thương tật do khuyết tật
của hàng hoa gây ra, bất kể đã áp dụng các biện pháp đềphòng.
c. Đối tượng áp dụng
Luật TNSP điều chỉnh những đối tượng sau:
- Người chịu trách nhiệm về khuyết tật của sản phẩm trước hết là người
sản xuất và chế biến nguyên liệu thô, người sản xuất bán thành phẩm và bất kỳ
người nào sử dụng tên thương mại của sản phẩm đó.
- Nhà phân phối, bán lấ (hệ thống phân phối) phải chịu trách nhiệm với
những thiệt hại do khuyêt tật của hàng hoa gây ra cho người sử dụng hoặc
những người ở gần sản phẩm đó.
- Công ty nước ngoài có thể phải chịu sự phán quyết của thẩm phán của
các nước nhập khâu vềtrách nhiệm sản phẩm ngay cả khi công ty đó rất ít làm
ăn trực tiếp tại nước đó. Ví dụ, một công ty nước ngoài mặc dù không hề có
mối liên hệ trực tiếp với nhập khẩu, song nếu chi nhánh của nó phân phối các
sản phẩm có khuyết tật tại nước ấy thì công ty đó vẫn có thể phải chịu trách
nhiệm đối v ớ i sản phẩm có khuyết tật.
d. Nguyên tấc áp dụng
Trong quá trình thực thi luật trách nhiệm sản phẩm, một trong những
vấn đề thường xuyên gây tranh cãi nhất chính là sự xung đột giữa luật TNSP
và các luật liên quan cùng điều chỉnh vềchất lượng hàng hoa và bảo vệ người


Cơ quan quản lý dược và thực phàm (FDA) và các luật liên bang thuộc

thẩm quyền quản lý của cơ quan này như: Luật về thực phẩm, dược phẩm mỹ
phẩm , luật về chống khủng bố sinh hầc. Cơ quan này có nhiệm vụ bảo đảm
thực phẩm an toàn và không có độc tố, mỹ phẩm không gây hại, thuốc men
các thiết bị y tế, và các sản phẩm tiêu dùng có phát phóng xạ (như lò v i sóng)
an toàn và hiệu quả. C ơ quan này cũng kiểm tra thức ăn cho các vật nuôi trong
gia đình và tại các nông trường và quy định các loại dược phẩm dùng cho các

1

Danh mục các sàn phẩm này có thể tim thấy trên trang web cùa C P S C tại địa chi: ynmxBx.

9


súc vật này. FDA thực thi Đạo luật về thực phẩm, dược phẩm và mỹ phàm
(Food, Drug and Cosmetic Act - F D C A ) và một vài luật khác về y tế cộng
đồng. Hàng năm, cơ quan này kiếm tra việc sản xuất, nhập khấu, vận chuyên,
lưu giữ và bán hàng trị giá khoảng Ì nghìn tỷ USD.
•

Cơ quan bàn vệ môi trường EPA và các luật liên bang thuộc thâm quyên

của cơ quan này như: Luật kiểm soát chất độc, luật kiểm soát thuục trừ sâu môi
trường, cục quản lý rượu, thuục lá và súng cầm tay.
Nhiệm vụ của cơ quan bảo vệ môi trường Hoa Kỳ là bảo vệ sức khỏe
con người và bảo vệ môi trường thiên nhiên: không khí, nước và đát.
Có một sụ sản phẩm nhập khấu nam dưới sự kiếm soát của EPA. Cơ

pháp các quốc gia hiện hữu. GPSD thẩa nhận giá trị pháp lý về luật an toàn sản
phàm của mỗi quốc gia, bao gồm cả những tiêu chuẩn quốc gia về độ an toàn
cho người tiêu dùng. Thực chất một sản phẩm được chế tạo m à đạt được những
yêu câu và tiêu chuấn của quốc gia là đã tương đối an toàn và được thẩa nhận
là an toàn tại quốc gia đó bời cùng tiêu chí. Tuy nhiên giữa các thành viên của
E Ư có thế có sự khác nhau về tiêu chuẩn sản phẩm an toàn, khi đó không bắt
buộc các quốc gia phải tự động thẩa nhận sự an toàn của sản phẩm. Tuy nhiên
một sản phẩm được chế tạo theo các tiêu chuẩn của E U và được GPSD thẩa
nhận là an toàn thì cũng được coi là an toàn tại tất cả các nước thành viên. Bất
kỳ một nước thành viên nào bị cơ quan có thấm quyền xét hỏi về sự an toàn
của sản phẩm đều được công bố trên mạng lưới trao đổi thông tin của E U được
biết đến như một hệ thống báo động nhanh Rapid Alert System

3

Tại Nhật Bản vấn đề quản lý việc nhậpO khẩu, sản xuất và sử dụng hoa
chát độc hại gây ô nhiễm trong môi trường cũng như trên con người thông qua
thực phẩm chế biến là những vấn đề thời sự nóng bỏng và được cơ quan quàn
lý của Nhật như bộ Y tế Nhật Bản, bộ lao động và phúc lợi... đặt lên hàng đầu
Các đối tượng bị cấm nhập khẩu sẽ bị đưa tên lên mạng cảnh báo của
Nhật.

2

4

Theo ngài T o m Jayne, " A summay o f Ámerican product liabĩlity law", sách H B Global law trang 16-

' C h i tiêt tại \vebsite: R A P E X : hítp://ec.ewopa.eu/consumers/dYỉUỉ/rapex/rapeỵ archives en.cũn
C h i tiết tại website: />4

Bên nguyên cần đưa ra các bằng chứng có tính thuyết phặc và có xác nhận cùa
các chuyên gia trong lĩnh vực liên quan về mẫu thiết kế chưa hợp lý của nhà
sản xuất.
•

Khuyết tật do lôi cành báo không đầy đủ: có thể hiểu là thiệt hại lẽ ra có

thê tránh được khi có những chi dẫn hay cảnh báo phù hợp.
Một sản phẩm không mắc bất kỳ lỗi nào trong sản xuất hay thiết kế vẫn
có thể bị kiện khi nó gây tổn hại đến cho người tiêu dùng do các chỉ dẫn và
cảnh báo đính kém với sản phẩm không đầy đủ, không rõ ràng hoặc quá phức
12