LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số
liệu, kết quả trong luận văn là có thực, có nguồn gốc rõ ràng. Những kết quả
của luận văn chưa từng được ai công bố trong bất cứ công trình khoa học nào.

́H

U

Ế

TÁC GIẢ LUẬN VĂN

Đ
A

̣I H

O

̣C

K

IN

H

TÊ


luôn động viên, khích lệ tôi trong quá trình học tập cũng như viết luận văn.
Mặc dù đã cố gắng nhưng chắc chắn luận văn sẽ không tránh khỏi

K

những hạn chế, thiếu sót, kính mong quý thầy cô, các anh chị học viên và

̣I H

O

thiện hơn.

̣C

những người quan tâm đến luận văn đống góp ý kiến để luận văn được hoàn

Đ
A

Tác giả luận văn

Nguyễn Quỳnh Nga

ii


TÓM LƯỢC LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC KINH TẾ
Họ và tên học viên: NGUYỄN QUỲNH NGA
Chuyên ngành: Kinh tế chính trị


̣I H

O

̣C

2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI
Đề tài sử dụng phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của
chủ nghĩa Mác – Lênin; Phương pháp tiếp cận và phân tích hệ thống; phân
tích tổng hợp, thống kê, quy nạp, so sánh, thu thập, tổng hợp.

Đ
A

3. ĐÓNG GÓP CỦA ĐỀ TÀI
Khái quát những vấn đề lý luận chung về chỉ số năng lực cạnh tranh
cấp tỉnh.
Đánh giá thực trạng chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh của tỉnh Hà
Tĩnh trong thời gian qua.
Đề xuất một số giải pháp có tính khả thi nhằm nâng cao chỉ số năng lực
cạnh tranh của tỉnh Hà Tĩnh trong thời gian tới.

iii


DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
: Cải cách hảnh chính

CNH,HĐH


KD

: Kinh doanh

KCN

: Khu công nghiệp

KKT

: Khu kinh tế

KTTT

: Kinh tế thị trường

U

́H

TÊ

H

IN

K

O


: Đầu tư trực tiếp nước ngoài

UBND

: Ủy ban nhân dân

USD

: Đồng đôla Mỹ

ODA

: Hỗ trợ phát triển chính thức

OECD

: Tổ chức hợp tác và phát triển kinh tế

VCCI

: Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam

Đ
A

NLCT

iv


̣C

K

IN

H

TÊ

́H

U

Ế

VNCI

v


DANH MỤC CÁC HÌNH, BIỂU ĐỒ
Hình 2.1.

Bản đồ hành chính tỉnh Hà Tĩnh .........................................................28

Biểu đồ 2.1: Tình hình hoạt động của doanh nghiệp Hà Tĩnh năm 2010 ...............40

Đ
A


Bảng 2.2:

Vốn kinh doanh của doanh nghiệp Hà Tĩnh tại thời điểm cuối
năm 2009...............................................................................................39

Bảng 2.3:

Số lượng lao động của doanh nghiệp Hà Tĩnh tại thời điểm cuối
năm 2010...............................................................................................40
Điểm PCI của Hà Tĩnh qua các năm 2006 - 2010 ................................41

Bảng 2.5:

Các chỉ tiêu cụ thể của chỉ số tiếp cận đất đai của Hà Tĩnh

Ế

Bảng 2.4:

Các chỉ tiêu cụ thể của chỉ số chi phí gia nhập thị trường của Hà Tĩnh

́H

Bảng 2.6:

U

năm 2010...............................................................................................43


Bảng 2.11: Các chỉ tiêu của Chỉ số Thiết chế pháp lý của Hà Tĩnh

̣I H

năm 2010...............................................................................................54
Bảng 2.12: Các chỉ tiêu của chỉ số Đào tạo lao động của Hà Tĩnh

Đ
A

năm 2010...............................................................................................55

Bảng 2.13: Các chỉ tiêu của Chỉ số dịch vụ hỗ trợ kinh doanh của Hà Tĩnh năm
2010 ......................................................................................................57

Bảng 2.14: So sánh về chất lượng nguồn nhân lực của
Hà Tĩnh với các tỉnh trong nước...........................................................63
Bảng 2.15: So sánh việc vận dụng các cơ chế, chính sách của Trung ương, của Hà
Tĩnh với các tỉnh trong nước.................................................................64

vii


MỤC LỤC
Lời cam đoan............................................................................................................... i
Lời cảm ơn ................................................................................................................. ii
Tóm lược luận văn ................................................................................................... iii
Danh mục các từ viết tắt............................................................................................ iv
Danh mục các hình, biểu đồ...................................................................................... vi


̣C

7. Kết cấu của đề tài ....................................................................................................4

O

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CHỈ SỐ NĂNG LỰC

̣I H

CẠNH TRANH CẤP TỈNH .......................................................................................6
1.1 KHÁI NIỆM CẠNH TRANH, NĂNG LỰC CẠNH TRANH VÀ NĂNG LỰC

Đ
A

CẠNH TRANH CẤP TỈNH .......................................................................................6
1.1.1 Khái niệm cạnh tranh và các loại cạnh tranh .....................................................6
1.1.1.1 Khái niệm cạnh tranh ......................................................................................6
1.1.1.2 Các loại cạnh tranh..........................................................................................7
1.1.2. Khái niệm năng lực cạnh tranh và năng lực cạnh tranh cấp tỉnh ......................9
1.1.2.1. Khái niệm năng lực cạnh tranh ......................................................................9
1.1.2.2. Các cấp độ năng lực cạnh tranh .....................................................................9
1.1.2.3. Khái niệm năng lực cạnh tranh cấp tỉnh.......................................................11

viii


1.2. CHỈ SỐ NĂNG LỰC CẠNH TRANH CẤP TỈNH, XẾP HẠNG NĂNG LỰC
CẠNH TRANH CẤP TỈNH .....................................................................................12

HÀ TĨNH..................................................................................................................20

K

1.4.1 Kinh nghiệm của một số địa phương trong nước.............................................20
1.4.1.1. Kinh nghiệm của thành phố Đà Nẵng .........................................................20

O

̣C

1.4.1.2. Kinh nghiệm của tỉnh Lào Cai .....................................................................23

̣I H

1.4.1.3. Kinh nghiệm của tỉnh Long An....................................................................25
1.4.2. Bài học kinh nghiệm cho tỉnh Hà Tĩnh ...........................................................26

Đ
A

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CHỈ SỐ NĂNG LỰC CẠNH TRANH CẤP TỈNH
CỦA TỈNH HÀ TĨNH GIAI ĐOẠN 2006-2011 ......................................................28
2.1. KHÁI QUÁT ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ - XÃ HỘI TỈNH
HÀ TĨNH...................................................................................................................28
2.1.1. Điều kiện tự nhiên ...........................................................................................28
2.1.1.1. Vị trí địa lý, đặc điểm địa hình, khí hậu.......................................................28
2.1.2. Điều kiện kinh tế - xã hội................................................................................32
2.1.2.1. Điều kiện về kinh tế ....................................................................................32



2.2.2.8. Đào tạo lao động ..........................................................................................55

IN

2.2.2.9. Dịch vụ hỗ trợ doanh nghiệp........................................................................56

K

2.3. ĐÁNH GIÁ MÔI TRƯỜNG KINH DOANH CỦA TỈNH HÀ TĨNH THÔNG
QUA CHỈ SỐ PCI .....................................................................................................60

O

̣C

2.3.1. Những mặt tích cực .........................................................................................60

̣I H

2.3.2. Những hạn chế ................................................................................................61
2.3.3. Nguyên nhân những thành công và hạn chế ...................................................65

Đ
A

2.3.3.1. Nguyên nhân những thành công ..................................................................65
2.3.3.2. Nguyên nhân những hạn chế........................................................................66
CHƯƠNG 3: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP CHỦ YẾU NÂNG CAO CHỈ
SỐ NĂNG LỰC CẠNH TRANH CẤP TỈNH CỦA TỈNH HÀ TĨNH GIAI ĐOẠN

TÊ

3.2.4. Nâng cao năng lực của bộ máy quản lý nhà nước về kinh tế đảm bảo tính
minh bạch và công khai, giảm chi phí gia nhập thị trường…...................................78

H

3.2.5. Phát huy mạnh mẽ tính năng động và tiên phong của lãnh đạo các cấp,

IN

các ngành ...................................................................................................................80

K

3.2.6. Tăng khả năng tiếp cận mặt bằng sản xuất kinh doanh và đảm bảo tính ổn
định trong sử dụng đất cho doanh nghiệp và nhà đầu tư ..........................................81

O

̣C

3.2.7. Đảm bảo sự ổn định về chính trị - xã hội trên địa bàn ....................................82

̣I H

3.2.8. Phát triển hệ thống kết cấu hạ tầng kinh tế kỹ thuật .......................................83
3.2.9. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực..............................................................85

Đ

TÊ

công trong việc thu hút các nguồn đầu tư, phát triển doanh nghiệp và cải thiện
nâng cao đời sống nhân dân. Chính những thành công đó đã khiến các nhà

IN

H

nghiên cứu trong và ngoài nước quan tâm đến vai trò của chính quyền cấp
tỉnh mà cụ thể hơn là vai trò năng lực cạnh tranh cấp tỉnh. Cạnh tranh cấp tỉnh

K

trở thành đặc thù của Việt Nam hiện nay ngoài ba cấp độ cạnh tranh trên thế

̣C

giới đề cập và phân loại là quốc gia, doanh nghiệp và sản phẩm. Hiện nay đã

O

có tổ chức xếp hạng năng lực cạnh tranh thông qua chỉ số năng lực cạnh tranh

̣I H

cấp tỉnh (PCI) của các tỉnh thành trong phạm vi cả nước. Thực chất của việc
xếp hạng PCI là so sánh sự hấp dẫn môi trường đầu tư của các tỉnh, qua đó

Đ


Xuất phát từ những vấn đề nêu trên, đề tài “Nâng cao chỉ số cạnh tranh

TÊ

câp tỉnh của tỉnh Hà Tĩnh” được tác giả chọn làm luận văn Thạc sỹ kinh tế
của mình.

H

2. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI

IN

Cho đến nay ở Việt Nam đã có nhiều công trình khoa học nghiên cứu

K

về Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh. Đáng chú ý là: Trần Sửu (2005), Năng

̣C

lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong điều kiện toàn cầu hóa, NXB Lao

O

động, Hà Nội; đề tài: “Nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành công nghiệp

̣I H


́H

U

tranh cấp tỉnh; thực trạng chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh của tỉnh Hà Tĩnh
trong những năm qua. Từ đó, đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao chỉ số

TÊ

năng lực cạnh tranh cấp tỉnh của Hà Tĩnh trong thời gian tới.
- Mục tiêu cụ thể:

H

+ Hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về năng lực cạnh tranh cấp tỉnh.

K

2006 đến năm 2011.

IN

+ Phân tích chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh của tỉnh Hà Tĩnh từ năm

̣C

+ Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao chỉ số năng lực cạnh tranh

O


Ế

nghiên cứu bài học kinh nghiệm, phân tích đánh giá thực trạng chỉ số PCI của

́H

U

Hà Tĩnh…

- Phương pháp thu thập, tổng hợp, so sánh số liệu.

TÊ

Đề tài đã kế thừa có chọn lọc những thành quả của các công trình đã
được công bố có liên quan đến đề tài.

H

6. KẾT QUẢ DỰ KIẾN ĐẠT ĐƯỢC CỦA ĐỀ TÀI

IN

- Trên cơ sở phân tích thực trạng PCI của tỉnh Hà Tĩnh giai đoạn 2006

K

– 2011có so sánh với các địa phương khác; đề tài khẳng định những nỗ lực và

̣C


Đ
A

̣I H

O

̣C

K

IN

H

TÊ

́H

U

Ế

lực cạnh tranh cấp tỉnh của tỉnh Hà Tĩnh giai đoạn 2012 - 2020

5


CHƯƠNG 1


K

tiêu thụ hàng hóa, dịch vụ để thu được nhiều lợi ích nhất cho mình. Mục tiêu

̣C

của cạnh tranh là giành lợi ích, lợi nhuận lớn nhất, đảm bảo sự tồn tại và phát

O

triển của chủ thể tham gia cạnh tranh” (7)

̣I H

Theo P.A.Samuelson khái quát trong cuốn Kinh tế học thì: “ Cạnh

Đ
A

tranh là sự kình địch giữa các doanh nghiệp cạnh tranh với nhau để giành
khách hàng, thị trường” (9)
Theo từ điển kinh doanh Anh – Việt: “ Cạnh tranh trong kinh doanh là

hoạt động ganh đua giữa những người sản xuất hàng hóa, giữa các thương
nhân, các nhà kinh doanh trong nền kinh tế thị trường, bị chi phối bởi quan hệ
cung – cầu, nhằm giành các điều kiện sản xuất, tiêu thụ, thị trường có lợi
nhất” (13)
Với nghĩa trên, phạm trù cạnh tranh, được hiểu là quan hệ kinh tế,
trong đó các chủ thể kinh tế ganh đua nhau tìm mọi biện pháp, cả nghệ thuật

hợp đồng, các đơn đặt hàng; cạnh tranh bằng giá cả, phi giá cả, bằng các thủ

IN

đoạn kinh tế và phi kinh tế,…Cạnh tranh có nhiều loại: cạnh tranh giữa người

K

mua và người bán, cạnh tranh trong nội bộ ngành và giữa các ngành, cạnh

̣C

tranh trong giới hạn quốc gia và quốc tế.

O

Trong nền sản xuất hàng hóa cạnh tranh có vai trò rất lớn. Nó buộc

̣I H

người sản xuất – kinh doanh phải thường xuyên cải tiến kỹ thuật, áp dụng
công nghệ mới, nhạy bén, năng động, tổ chức quản lý có hiệu quả. Thực tế

Đ
A

cho thấy, ở đâu thiếu cạnh tranh hoặc có biểu hiện độc quyền thì ở đó thường
trì trệ bảo thủ, kém hiệu quả vì mất đi cơ chế tác dụng đào thải cái lạc hậu,
bình tuyển cái tiến bộ để thúc đẩy sản xuất hàng hoá phát triển.
1.1.1.2 Các loại cạnh tranh

thường thấy sau cuộc cạnh tranh khốc liệt là sự sụt giảm mức lợi nhuận ở

H

khắp mọi nơi.

IN

Mục đích của KD là mang lại lợi nhuận tối đa cho DN mình, đôi khi đó

K

là sự trả giá của người khác. Trên thực tế nhiều DN còn dùng những thủ đoạn

̣C

“ bẩn” nhằm hạ thấp và loại trừ các DN họat động trên cùng một lĩnh vực

O

ngành nghề để độc chiếm thị trường “ cá lớn nuốt cá bé”.

̣I H

- Xét theo hình thái cạnh tranh:
+ Cạnh tranh tự do hay cạnh tranh hoàn hảo: là loại cạnh tranh theo các quy

Đ
A


TÊ

quyết định.

1.1.2. Khái niệm năng lực cạnh tranh và năng lực cạnh tranh cấp tỉnh

H

1.1.2.1. Khái niệm năng lực cạnh tranh

IN

Theo từ điển thuật ngữ kinh tế học: “Năng lực cạnh tranh là khả năng

K

giành được thị phần lớn trước các đối thủ cạnh tranh trên thị trường, kể cả khả

̣C

năng giành lại một phần hay toàn bộ thị phần của đồng nghiệp.” (14)

O

Tổ chức hợp tác và phát triển kinh tế (OECD) định nghĩa: “Năng lực

̣I H

cạnh tranh là khả năng các công ty, các ngành, các vùng, các quốc gia hoặc
khu vực siêu quốc gia tạo ra việc làm thu nhập cao hơn trong điều kiện cạnh


U

sản phẩm, dịch vụ hấp dẫn người tiêu dùng để tồn tại và phát triển, thu được
lợi nhuận ngày càng cao và cải tiến vị trí so với các đối thủ cạnh tranh trên thị

TÊ

trường. (15)

Năng lực cạnh tranh của DN được tạo ra từ thực lực của DN và là các

H

yếu tố nội hàm của mỗi DN. Năng lực cạnh tranh không chỉ được tính bằng

IN

các tiêu chí về công nghệ, tài chính, nhân lực, tổ chức quản trị DN… mà

K

NLCT của DN gắn liền với ưu thế của sản phẩm mà DN đưa ra trên thị

̣C

trường. NLCT của DN gắn với thị phần mà nó nắm giữ, cũng có quan điểm

O



Ế

Cạnh tranh cấp tỉnh là đặc thù của Việt Nam bởi nó mang đầy đủ tính

́H

U

chất chung của cạnh tranh và có những đặc trưng cơ bản sau đây (8):

Một là: về nguồn gốc, cạnh tranh cấp tỉnh xuất hiện khi có sự phân cấp

TÊ

về kinh tế, nhất là trong lĩnh vực đầu tư và quản lý DN, giữa cấp TW và cấp
tỉnh. Trong đó các chủ thể cạnh tranh là chính quyền cấp tỉnh trong mối quan

IN

đến môi trường đầu tư của tỉnh.

H

hệ quản lý với các chủ thể sản xuất kinh doanh và những yếu tố ảnh hưởng

K

Hai là: về mục tiêu cạnh tranh, các chủ thể cạnh tranh có cùng mục tiêu


NĂNG LỰC CẠNH TRANH CẤP TỈNH
1.2.1. Khái niệm chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh
Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (tên viết tắt tiếng Anh là PCI –
Provincial Competitiveness Index) do phòng Thương mại và Công nghiệp
Việt Nam (VCCI) và Dự án nâng cao năng lực cạnh tranh Việt Nam (VNCI)
hợp tác xây dựng công bố đầu tiên vào năm 2005 và trở thành hoạt động

Ế

thường niên từ đó đến nay.

́H

U

PCI là chỉ số nhằm đánh giá và xếp hạng môi trường kinh doanh và
chính sách phát triển kinh tế tư nhân của 63 tỉnh, thành phố trên cả nước sau

TÊ

khi loại bỏ những điều kiện khác biệt về vị trí địa lý, cơ sở hạ tầng, quy mô
thị trường thông qua cảm nhận của các doanh nghiệp tư nhân.(1)

H

Bằng việc điều tra, khảo sát hơn 10000 doanh nghiệp trên cả nước, PCI

IN

là công cụ góp phần phản ánh được tỉnh thành nào có chất lượng điều hành

12


ánh những khía cạnh khác nhau của môi trường kinh doanh, phản ánh những
khía cạnh khác nhau của môi trường kinh doanh cấp tỉnh, những khía cạnh
này chịu tác động trực tiếp từ thái độ và hành động của cơ quan chính quyền
địa phương. (1)
1.2.2. Phương pháp xây dựng PCI
Quy trình xây dựng PCI bao gồm ba bước chính(10):
- Bước 1. Thu thập số liệu

Ế

Có hai loại dữ liệu được thu thập để xây dựng các chỉ số thành phần. Thứ

U

nhất là dữ liệu từ cuộc điều tra qua phiếu điều tra đối với doanh nghiệp dân

́H

doanh. Sự đánh giá này hay còn gọi là dữ liệu “mềm”, được kết hợp với dữ liệu

TÊ

khách quan, còn gọi là dữ liệu “cứng” thu thập từ niên giám thống kê, từ nguồn
của bên thứ ba khác như Bộ Tài nguyên và môi trường, Bộ Kế hoạch và Đầu tư,

H


trở ngại đối với việc ra đời và phát triển của khu vực kinh tế tư nhân ở Việt
Nam. Sau khi đã chuẩn hóa, nhóm nghiên cứu tính trung bình các chỉ tiêu để
tạo ra từng chỉ số thành phần. Đối với các chỉ số thành phần sử dụng dữ liệu
“cứng” thì dữ liệu này được sử dụng là chỉ tiêu sau khi được tính giá trị trung
bình và gán trọng số.

13


- Bước 3. Xây dựng chỉ số tổng hợp PCI
Mỗi chỉ số thành phần cần được tính toán trọng số bằng cách căn cứ
vào mức độ đóng góp thực sự của từng chỉ số đối với việc phát triển kinh tế tư
nhân. Để làm được việc này, nhóm nghiên cứu sử dụng phương pháp phân
tích hồi quy đa biến để đo lường tác động của từng chỉ số thành phần tới một
số chỉ tiêu vốn được xem là có vai trò hết sức quan trọng cho việc phát triển
kinh tế tư nhân.

Ế

1.2.3. Các thành phần của PCI

́H

U

- Chi phí gia nhập thị trường: Đo lường về i) thời gian doanh nghiệp phải
chờ để đăng ký kinh doanh và xin cấp đất. ii) thời gian chờ để nhận được tất cả

TÊ



của doanh nghiệp, liệu các doanh nghiệp có thể tiếp cận một cách công bằng
với các văn bản này, các chính sách và quy định mới có được tham khảo các ý
kiến của doanh nghiệp và khả năng tiên liệu trong việc triển khai thực hiện
các chính sách quy định đó và mức độ tiện dụng của trang web tỉnh đối với
doanh nghiệp.
- Chi phí thời gian để thực hiện các quy định của Nhà nước: Đo lường
thời gian doanh nghiệp phải bỏ ra để thực hiện các thủ tục hành chính cũng
như mức độ thường xuyên và thời gian doanh nghiệp phải tạm ngừng kinh

14