ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

LÊ THỊ HUYỀN

MAHATHIR MOHAMAD VỚI VẤN ĐỀ DÂN TỘC VÀ TÔN GIÁO
CỦA MALAYSIA

LUẬN VĂN THẠC SỸ
Người hướng dẫn: PGS.TS. Mai Ngọc Chừ

HÀ NỘI - 2005


Mahathir Mohamad với vấn đề dân tộc và tôn giáo của Malaysia

MỞ ĐẦU
*****
1. Lý do chọn đề tài
Năm 1981, Francois Mitterand - một người dân chủ xã hội đã trúng cử
Tổng thống Pháp, chấm dứt 23 năm thống trị của đảng bảo thủ De Gaule.
Mitterand và những người ủng hộ ông đã thực hiện hàng loạt các chính sách
cải cách cấp tiến như: mở rộng hệ thống dịch vụ xã hội, quốc hữu hoá hầu hết
các ngành công nghiệp chủ chốt, phân chia lại thu nhập và của cải từ thiểu số
người giàu cho đa số người nghèo. Các chính sách này đã được thực hiện liên
tục trong hai năm liền. Tuy nhiên, đến năm 1983, Chính phủ của Mitterand đã
buộc phải thay đổi căn bản đường lối chính trị vì các chính sác h nói trên
không thực hiện được. Câu hỏi đặt ra là: dựa trên những cơ sở nào mà chính
phủ Mitterand đưa ra các chính sách cải cách nói trên? Và vì sao họ phải
thay đổi?
Năm 1994, sau 27 năm bị cầm tù và sau một cuộc vận động tranh cử

có khi bắt đầu công cuộc tái thiết đất nước. Không ai tin Malaysia chỉ mấy
chục năm sau đã trở thành quốc gia phát triển nhất trong những nước đang
phát triển ở Đông Nam Á, là thành trì của Hồi giáo thế giới, là biểu tượng của
hợp tác dân tộc cùng chung sống hoà bình. Hơn 20 năm lãnh đạo Malaysia,
Mahathir Mohamad đã viết nên câu chuyện huyền thoại về sự phát triển của
đất nước này. Sự kính trọng của nhân dân thế giới đối với Malaysia không chỉ
bắt nguồn từ sự ngưỡng mộ những thành quả Malaysia đã đạt được mà còn là
sự ngưỡng mộ những kì tích mà với tiềm năng hiện có Malaysia sẽ còn đạt
được trong tương lai. Chưa bao giờ Hồi giáo lại có vai trò tích cực trong xã
hội Malaysia như những năm vừa qua và chưa bao giờ có một thế hệ công dân
Malaysia biết đặt lòng trung thành với tổ quốc cao hơn lòng trung thành với


Mahathir Mohamad với vấn đề dân tộc và tôn giáo của Malaysia

dân tộc. Đó chính là những thành tựu to lớn hơn cả mà Thủ tướng Mahathir
đã giành được trong những năm cầm quyền. Việc nghiên cứu, đặt ra câu hỏi
cho những nguyên tắc làm nên sự thành công của chính quyền Mahathir là
một việc làm có ý nghĩa hơn bao giờ hết.
2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
Trong quá trình thực hiện đề tài, người viết đã tiếp cận với khá nhiều
nguồn tư liệu khác nhau và nhận thấy rằng đây là một lĩnh vực còn nhiều mới
mẻ trong nghiên cứu Đông Nam Á ở Việt Nam. Trong khi đó, bản thân con
người Mahathir và những chính sách dân tộc tôn giáo của Malaysia được
nhiều học giả trên thế giới quan tâm và gây ra không ít những tranh cãi có
tính học thuật cũng như đại chúng. Báo giới phương Tây một thời gian dài
luôn định hướng sự nghiên cứu của phương Tây đến việc chỉ trích con người
“độc tài” của Mahathir cũng như lên án sự mạnh tay trong một số chính sách
của chính quyền Malaysia dưới thời Mahathir. Tuy nhiên cùng với thời gian,
nhân dân trên toàn thế giới đã được cung cấp nhiều tư liệu nghiên cứu chính

[55]; J. Victor Morais [66]; Hasan Hji Hamzat [67]; Zainuddin Maidin [90]…
Nhiều cuốn sách tìm hiểu về chu trình chính sách dân tộc và tôn giáo như một
hệ thống hoàn chỉnh như của Chung Kek Yoong [56]; Gullick [58]; In Won
Hwang [60]; Jan Stark [63] nhưng các công trình này dựa vào cách tiếp cận
truyền thống của khoa học chính trị, chủ yếu chú trọng đến việc đánh giá các
chương trình nghị sự một cách khô cứng. Một số tác phẩm có đề cập đến ảnh
hưởng của nhân cách cá nhân Mahathir (tư tưởng, tình cảm, trí tuệ, bản lĩnh)
tới việc quyết định chính sách như của John Funston [64]; Ho Khai Loeng,
James Chin [68]; M.Rajendran [79]; Yao Souchou [91]… tuy nhiên những
nghiên cứu này lại bỏ qua việc thực thi chính sách mà điều này cực kì quan
trọng vì với một người có thâm niên lãnh đạo lâu đời như Mahathir thì việc
thực thi chính sách sẽ góp phần khẳng định sự nhất quán trong việc ra quyết


Mahathir Mohamad với vấn đề dân tộc và tôn giáo của Malaysia

định và thực thi quyết định, trong quyết định trước và quyết định sau của ông
bởi vì lịch sử diễn tiến của chính sách luôn thay đổi một cách nhanh chóng
theo các bối cảnh khác nhau.
Các đảng phái chính trị ở Malaysia (UMNO, PAS, BN) cũng như
những vấn đề của hai bang mà người viết quan tâm nhất là Sabah và Kelantan
cũng đã được nhiều học giả bỏ công nghiên cứu. J. De Vere Alien, Hashim
Makaruddin là người đã nghiên cứu rất sâu sắc về sự lựa chọn hệ tư tưởng của
Kelantan, vấn đề xây dựng liên bang Hồi giáo [62]; [69] trong khi những học
giả như Mohd Aris Hj Othman, R.S.Mline, Govin Alagasari lại tập trung vào
xem xét các vấn đề tiềm ẩn nguy cơ tách biệt Sabah với Liên bang và những
nỗ lực của chính quyền Malaysia để xoá đi khoảng cách đó [59]; [80]; [85].
Những công trình nghiên cứu này đã giúp cho người viết nắm được lịch sử
phát triển, những nguyên tắc hành động của các đảng phái chính trị ở
Malaysia cũng như có một cái nhìn tổng quan về hai bang Sabah và Kelantan,

-

Nguồn tư liệu sơ cấp: Các chương trình nghị sự về các chính
sách dân tộc và tôn giáo của Malaysia từ khi giành độc lập đến
nay; các bài diễn văn quan trọng của Mahathir từ năm 1981,
những số liệu bảng biểu thống kê có liên quan đến vấn đề dân
tộc và tôn giáo của Malaysia… Hầu hết nguồn tư liệu này do
trang web của Chính phủ Malaysia cung cấp tại địa chỉ
website http://www.pmo.gov.my.

-

Nguồn tư liệu thứ cấp: Các công trình nghiên cứu của các học
giả trên toàn thế giới do người viết thu thập được trong chuyến
đi thực tế của mình tại Malaysia cũng như việc tìm kiếm các
nguồn tài liệu tại Thư viện Viện nghiên cứu Châu Á ARI, Viện
nghiên cứu Đông Nam Á ISEAS của Đại học Quốc gia
Singapore, Thư viện Quốc gia Hà Nội, Thư viện Quân đội,


Mahathir Mohamad với vấn đề dân tộc và tôn giáo của Malaysia

Thư viện Khoa học xã hội, Thư viện Viện nghiên cứu Đông
Nam Á, các website trao đổi nghiên cứu nội bộ giữa những
người quan tâm đến nghiên cứu Đông Nam Á của Đại học
Michigan, Trung tâm nghiên cứu Đông Tây Hawaii, Mạng Hnet của NUS…
Các nguồn tư liệu được tiếp cận qua ba ngôn ngữ là tiếng Việt, tiếng
Anh và Bahasa Malaysia đã tạo nên những cơ sở và thuận lợi cơ bản cho việc
nghiên cứu của người viết.
4. Phương pháp nghiên cứu


Xây dựng chân dung Mahathir – con người của sự quả cảm và
quyết đoán, nhà lãnh đạo lâu đời nhất của Châu Á.

-

Đưa ra những nghiên cứu có hệ thống về chính sách dân tộc và
tôn giáo của Malaysia dưới thời Mahathir và kiểm nghiệm sự
áp dụng chính sách trong trường hợp của Sabah và Kelantan.

-

Rút ra những bài học kinh nghiệm cho việc hoạch định chính
sách quản lý dân tộc và tôn giáo ở Việt Nam vì những kinh
nghiệm Malaysia đạt được cũng thích hợp và có thể áp dụng
vào trường hợp Việt nam và ngược lại những sai lầm mà
Malaysia gặp phải nếu không được phát hiện sớm cũng rất dễ
lặp lại ở Việt Nam.

-

Những lập luận rút ra trong quá trình thực hiện đề tài có thể sử
dụng như những thông tin bổ trợ, tham khảo cho việc nghiên
cứu và giảng dạy về Đông Nam Á nói chung và Malaysia nói
riêng.

6. Bố cục của luận văn


Mahathir Mohamad với vấn đề dân tộc và tôn giáo của Malaysia

1964: Tham gia chính trị, trở thành thành viên của tổ chức Mặt trận dân tộc
thống nhất Malaysia UMNO.
1969: Bị trục xuất khỏi tổ chức này khi phê phán những thất bại của Thủ
tướng đương nhiệm Tunku Abdul Rahman trong cuộc đương đầu với thiểu số
người Hoa thống trị nền kinh tế Malaysia dẫn đến sự kiện bạo loạn 1969.
1970: Viết tác phẩm “Cuộc khủng hoảng Malay” phê phán những cản trở
của người Malay để vươn tới sự tiến bộ. Tác phẩm là một sự mở màn đối với
những cố gắng của Mahathir trong nỗ lực của người bác sĩ muốn bắt mạch,
kê đơn và chữa những căn bệnh cỗ hữu của người Malay.
1972: Phục hồi lại tư cách thành viên của UMNO sau khi Tunku từ chức.
1974: Được lựa chọn là thành viên quốc hội và nhanh chóng nhận được sự
tín nhiệm của công chúng, tham gia đảm nhiệm rất nhiều vị trí bộ trưởng của
các ban ngành khác nhau.
1978: Trở thành Phó chủ tịch UMNO.
1981: Đảm nhiệm chức vụ Thủ tướng thứ tư của Malaysia.
1982: Giới thiệu chính sách “Nhìn về phương Tây”, coi Nhật Bản là một mẫu
hình về phát triển kinh tế.
1985: Malaysia rơi vào cuộc suy thoái. Mahathir thiết lập các biện pháp thắt
lưng buộc bụng và giảm bớt các chính sách, điều luật ưu đãi người Malay.


Mahathir Mohamad với vấn đề dân tộc và tôn giáo của Malaysia

1986: Phó thủ tướng của Mahathir từ chức vì những xung đột cá nhân.
1987: Mahathir từng bước sát sao đẩy lùi những thách thức đe doạ đến việc
nắm quyền lãnh đạo của ông từ bộ trưởng thương mại Razaleigh Hamzah
1987: Chính phủ tấn công vào các lực lượng đối lập tháng 10/1987, bắt giữ
hơn 100 người, đình bản ba tờ báo và ngăn chặn những căng thẳng dân tộc
đang ngày một cao trào xung quanh các vấn đề giáo dục của người Hoa.
1988: Mahathir phải tiến hành một cuộc phẫu thuật vì bệnh tim.