MỤC LỤC
DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT ..............................................................................................................1
DANH MỤC BẢNG BIỂU ..................................................................................................................2
MỞ ĐẦU ........................................................................................................................................3

1. Lý do chọn đề tài ..................................................................................................... 3
2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu ........................................................................ 4
3. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu ......................................................................... 5
4. Lịch sử nghiên cứu đề tài ....................................................................................... 5
5. Phƣơng pháp nghiên cứu ..................................................................................... 10
6. Bố cục của luận văn .............................................................................................. 11
Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI .................................................................. 12

1.1. Một số khái niệm cơ bản ................................................................................... 12
1.1.1. Du lịch văn hóa ........................................................................................................... 12
1.1.2. Di tích lịch sử cách mạng ............................................................................................. 13

1.2. Vai trò của phát triển du lịch với bảo tồn, phát huy di tích lịch sử cách
mạng ........................................................................................................................... 15
1.3. Phát triển du lịch tại di tích lịch sử cách mạng ............................................... 17
1.3.1. Đặc điểm chung .......................................................................................................... 17
1.3.2. Nhân tố ảnh hưởng ..................................................................................................... 19
1.3.3. Nguyên tắc ................................................................................................................. 20
1.3.4. Nội dung tổ chức ......................................................................................................... 22

1.4. Kinh nghiệm phát triển du lịch tại một số khu di tích lịch sử cách mạng ... 25
1.4.1. Kinh nghiệm trên thế giới ............................................................................................ 25
1.4.2. Kinh nghiệm một số địa phương trong nước ................................................................ 27

Tiểu kết chƣơng 1 ..................................................................................................... 30
Chương 2: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN DU LỊCH TẠI KHU DI TÍCH LỊCH SỬ CÁCH MẠNG ATK ĐỊNH HÓA

3.1. Các chủ trƣơng, chính sách của Chính phủ và tỉnh Thái Nguyên đối với khu
di tích ATK Định Hóa .............................................................................................. 79
3.1.1. Các chủ trương, chính sách của Chính phủ.................................................................... 79
3.1.2. Các chủ trương, chính sách của tỉnh Thái Nguyên ......................................................... 80

3.2. Những định hƣớng chính trong phát triển du lịch tại khu di tích lịch sử
cách mạng ATK Định Hóa, Thái Nguyên ............................................................... 82
3.3. Những giải pháp chủ yếu nhằm phát triển du lịch tại khu di tích ................ 83
3.3.1. Giải pháp về cơ chế chính sách .................................................................................... 83
3.3.2. Giải pháp về tổ chức quản lý ........................................................................................ 84
3.3.3. Giải pháp về phát triển thị trường ............................................................................... 85
3.3.4. Giải pháp về quy hoạch di tích ..................................................................................... 86
3.3.5. Giải pháp về bảo tồn di tích ......................................................................................... 88
2


3.3.6. Giải pháp về phát triển sản phẩm ................................................................................ 92
3.3.7. Giải pháp phát triển nguồn nhân lực............................................................................ 94
3.3.8. Đầu tư cơ sở hạ tầng – vật chất kỹ thuật ..................................................................... 95
3.3.9. Giải pháp về tuyên truyền quảng bá ............................................................................ 98
3.3.10. Giải pháp về liên kết phát triển du lịch ..................................................................... 101

3.4. Một số kiến nghị ............................................................................................... 102
3.4.1. Kiến nghị đề xuất với các cơ quan, ban ngành ........................................................... 102
3.4.2. Kiến nghị đề xuất với các công ty du lịch .................................................................... 104
3.4.3. Kiến nghị đề xuất với du khách .................................................................................. 104
3.4.4. Kiến nghị đề xuất với cộng đồng địa phương ............................................................. 105

Tiểu kết chƣơng 3 ................................................................................................... 105
KẾT LUẬN .................................................................................................................................. 107


L

(Hội đồng Quốc tế về Di tích và Di chỉ)
Nghị định – Chính phủ
Nghị quyết/Trung ƣơng
Quyết định – Ủy ban nhân dân
Quyết định – Thủ tƣớng chính phủ
Ủy ban nhân dân
United Nations Educational, Scientific and
Cultural Organization (Tổ chức giáo dục, khoa học và
văn hóa thế giới)
United World Tourism Organnization (Tổ chức du
lịch thế giới)
World Tourism and Travel Council (Hội đồng Lữ
hành Du lịch Thế giới)

DANH MỤC BẢNG BIỂU
Tên

oại

T
rang

B

Bảng 2.1 : Hệ thống điểm di tích cấp quốc gia thuộc ATK
4


8
6
8
1
14
1
15
1
17

B
iểu đồ

S
ơ đồ

Biểu đồ 2.1: Vốn đầu tƣ cho bảo tồn và du lịch tại khu di
tích ATK giai đoạn 2006 – 1010
Biểu đồ 2.2: Lƣợng khách du lịch đến Khu di tích lịch sử
cách mạng ATK Định Hóa (2010 – 2014)
Biểu đồ 2.3: Cơ cấu nghề nghiệp khách du lịch đến khu di
tích ATK Định Hóa
Biểu đồ 2.4: Cơ cấu độ tuổi khách du lịch nội địa đến khu di
tích ATK Định Hóa
Biểu đồ 2.5: Cơ cấu mục đích chuyến đi của khách du lịch
đến khu di tích ATK Định Hóa
Biểu đồ 2.6: Nhu cầu lƣu trú của khách du lịch nội địa đến
khu di tích ATK Định Hóa
Biểu đồ 2.7: Mức chi tiêu của khách du lịch nội địa đến khu
di tích ATK Định Hóa



MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Phát triển du lịch từ lâu đã đƣợc coi là một trong những giải pháp quan trọng
nhằm hỗ trợ hiệu quả công tác bảo tồn và phát huy giá trị của di tích nói riêng và di sản
văn hóa nói chung. Công ƣớc quốc tế về Du lịch văn hóa đã chỉ rõ: “... Du lịch ngày
càng được thừa nhận rộng rãi, là một động lực tích cực cho việc bảo vệ di sản thiên
nhiên văn hoá”. Đồng thời, Du lịch Việt Nam ngay từ đầu đã xác định mục tiêu của
phát triển du lịch cũng nhằm bảo tồn và tôn vinh các giá trị văn hóa dân tộc.
Thực tế cho thấy trong quá trình phát triển du lịch, nhiều di tích, trong đó bao
gồm cả những di tích lịch sử cách mạng, đã tổ chức tốt các hoạt động du lịch, đảm bảo
đƣợc sự hài hòa giữa mục tiêu phát triển và bảo tồn, vừa thu hút đƣợc du khách, mang
lại nguồn thu, vừa bảo vệ, tôn tạo đƣợc di tích trở thành điểm du lịch hấp dẫn.
Tuy nhiên thực tế phát triển cũng đã cho thấy hai hiện tƣợng khác: một là có
không ít nơi, với không ít lần, đã xảy ra những mâu thuẫn và xung đột giữa lợi ích về
phát triển với công tác bảo tồn, phát triển du lịch nhiều lúc đã bị đánh giá có tác động
xấu đến công tác bảo tồn; hai là các di tích không đủ sức hấp dẫn, không thu hút đƣợc
du khách, đặc biệt là đối với các di tích lịch sử cách mạng – một dạng di tích đặc thù,
nhƣ vậy dĩ nhiên dẫn đến việc khó phát huy đƣợc những giá trị của di tích.
Khu di tích lịch sử cách mạng ATK Định Hóa, nằm ở huyện Định Hóa, tỉnh
Thái Nguyên là loại hình di tích đặc thù nhƣ vậy. Đây là nơi chủ tịch Hồ Chí Minh
cùng các nhà lãnh đạo Đảng, Nhà nƣớc Việt Nam sống và làm việc trong khoảng thời
gian từ 1947 – 1954 để lãnh đạo cuộc kháng chiến trƣờng kỳ 9 năm chống thực dân
Pháp. Với mệnh danh “thủ đô kháng chiến” cùng các chứng tích gần nhƣ còn nguyên
vẹn, khu di tích này đã đƣợc Thủ tƣớng Chính phủ xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt
tại Quyết định số 548/QĐ-TTg, ngày 10/5/2012. Với những giá trị đặc hữu của mình,
6



* Đối tượng nghiên cứu
Đề tài tập trung nghiên cứu những vấn đề liên quan đến phát triển du lịch trong
mối quan hệ với công tác bảo tồn tại khu di tích lịch sử cách mạng ATK Định Hóa –
Thái Nguyên
* Phạm vi nghiên cứu
- Phạm vi không gian: Điạ bàn khu di tích lịch sử cách mạng ATK Định Hóa –
Thái Nguyên.
- Phạm vi thời gian: Giai đoạn từ năm 2009 – 2014.
- Phạm vi nội dung: Đề tài nghiên cứu các yếu tố phát triển du lịch, bao gồm
quá trình tổ chức phát triển du lịch và kinh doanh du lịch tại khu di tích lịch sử cách
mạng ATK Định Hóa - Thái Nguyên; những đóng góp cho công tác bảo tồn, phát huy
giá trị khu di tích lịch sử cách mạng ATK Định Hóa, Thái Nguyên.
4. Lịch sử nghiên cứu đề tài
Từ lâu mối quan hệ giữa Phát triển du lịch với bảo tồn, phát huy giá trị của di
sản văn hóa đã trở thành một vấn đề đƣợc nhiều công trình nghiên cứu, tài liệu, văn
bản trong và ngoài nƣớc đề cập đến.
Trong các văn bản, tài liệu quốc tế có liên quan đến di sản văn hóa, phát triển du
lịch luôn đƣợc coi là giải pháp hàng đầu cho vấn đề bảo tồn và phát huy di sản.
Năm 1999, Công ƣớc Quốc tế về Du lịch văn hóa đã đƣợc ICOMOS thông qua
tại Đại hội đồng lần thứ 12 ở Mexico, nội dung của Công ƣớc đề ra 6 nguyên tắc về
quản lý du lịch ở những nơi có di sản quan trọng, đồng thời cũng nêu lên mối quan hệ
năng động giữa du lịch và di sản văn hóa.
Tháng 11 – 2002, trong Hội nghị Quốc tế ở Venice vào dịp kỷ niệm 30 năm
Công ƣớc Di sản thế giới, “Di sản, Du lịch và Phát triển” đã trở thành một trong
những chủ đề chính của hội nghị. Theo đó, hội nghị đã khẳng định phát triển du lịch
bền vững là cách duy nhất để bảo tồn và phát huy di sản văn hóa, đồng thời cũng đề
cập đến tác động tiêu cực của du lịch đối với di sản văn hóa và thiên nhiên.
8



Bài viết “Hoạt động bảo tồn các di sản văn hóa trong phát triển du lịch” của
tác giả Đặng Hoàng Lan trên tạp chí Văn hóa và Du lịch số 11 – 2013 đã đặt ra những
vấn đề trong bảo tồn di sản văn hóa phục vụ phát triển du lịch.
Tại hội thảo “Du lịch có trách nhiệm và Di sản văn hóa” diễn ra ngày 3/4/2015
tại Hà Nội trong khuôn khổ Hội chợ Du lịch quốc tế Việt Nam VITM Hà Nội 2015, lấy
Chủ đề “Du lịch góp phần bảo tồn di sản văn hóa” là chủ đề chính, hội thảo đã khẳng
định Di sản văn hóa và Du lịch có mối quan hệ gắn bó chặt chẽ, tuy nhiên, vấn đề đặt
ra là cần phải khai thác các di sản văn hóa nhƣ thế nào để đảm bảo tăng trƣởng du lịch
nhƣng không để lại hậu quả tiêu cực cho di sản và văn hóa bản địa.
Di tích lịch sử cách mạng là một phần của Di sản văn hóa, vì vậy, hệ thống tài
liệu trên đã gián tiếp đề cập đến vấn đề Di tích lịch sử cách mạng và Phát triển du lịch.
Tuy nhiên, đó là những hƣớng đề cập chung, chƣa cụ thể cho loại hình di tích lịch sử
cách mạng.
Xét riêng về mảng di tích lịch sử cách mạng, có một số bài viết đề cập đến nhƣ:
Bài viết “Di tích cách mạng – bằng chứng của sự thay đổi” của PGS.TS
Nguyễn Quốc Hùng trên tạp chí Di sản văn hóa số 2 – 2012 đã khái quát hệ thống di
tích lịch sử cách mạng nƣớc ta, đƣa ra vấn đề bảo tồn và phát huy hiện nay là vấn đề
cấp bách; Bài viết “Đôi điều suy nghĩ về di tích cách mạng” của PGS.TS Phạm Xanh
trên tạp chí Di sản văn hóa số 4 – 2012 đề cập đến một số đặc điểm chung của di tích
lịch sử cách mạng, đặt ra vấn đề bảo tồn, phát huy loại hình di tích đặc biệt này; Bài
viết “Phát huy giá trị của các di tích cách mạng kháng chiến trên địa bàn thủ đô Hà
Nội” của tác giả Trần Đức Nguyên trên tạp chí Nghiên cứu văn hóa số 3 – 2010 đã hệ
thống lại và đƣa ra thực trạng các di tích cách mạng trên địa bàn thủ đô Hà Nội,... Các
bài viết này đƣa ra cách nhìn di tích lịch sử cách mạng là một loại hình Di sản, hầu nhƣ
chƣa đƣa ra cái nhìn nhƣ một đối tƣợng phục vụ phát triển du lịch cũng nhƣ mối quan
hệ giữa hai đối tƣợng này.

10



Tháng 9/2012, Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch Thái Nguyên tổ chức hội thảo
khoa học với đề tài “Lễ hội lịch sử cách mạng ATK Định Hóa, Thái Nguyên”. Trong
nội dung buổi hội thảo đã nêu bật giá trị lịch sử khu di tích lịch sử cách mạng ATK
Định Hóa Thái Nguyên, đƣa ra cơ sở lý luận và thực tiễn của tổ chức lễ hội lịch sử và
đƣa ra vấn đề giáo dục truyền thống cách mạng.
Từ ngày 12 – 13/05/2014, Ban quản lý Khu di tích lịch sử - sinh thái ATK Định
Hóa, Thái Nguyên phối hợp với Bảo tàng Hồ Chí Minh tổ chức hội thảo khoa học
“Bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh ở ATK Việt Bắc –
Thái Nguyên cần gắn với phát triển du lịch”, nội dung buổi hội thảo xoay quanh các
vấn đề về quy hoạch tổng thể Khu di tích ATK Định Hóa và ATK Tân Trào (Sơn
Dƣơng, Tuyên Quang) và ATK Chợ Đồn (Bắc Kạn), đồng thời, khẳng định việc bảo
tồn, tôn tạo và phát huy di tích cần gắn với phát triển du lịch theo một lộ trình với giải
pháp cụ thể.
Tháng 10/2014, Chƣơng trình du lịch “Qua những miền di sản Việt Bắc” lần
thứ VI tại Thái Nguyên đã tổ chức Hội thảo khoa học với chủ đề “Bảo tồn, phát huy
giá trị di sản văn hóa gắn với phát triển du lịch vùng Việt Bắc”. Hội thảo đã khẳng
định tầm quan trọng của việc bảo tồn, phát huy các giá trị của di sản văn hóa và vấn đề
liên kết phát triển du lịch.
Ngày 05/06/2015, Hội đồng thẩm định Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã tiến
hành thẩm định nhiệm vụ “Quy hoạch tổng thể bảo tồn tôn tạo và phát huy giá trị di
tích quốc gia đặc biệt ATK Định Hóa gắn với phát triển du lịch tỉnh Thái Nguyên đến
năm 2030”, buổi thẩm định khẳng định tầm quan trọng, cũng nhƣ xem xét các định
hƣớng chính của nội dung quy hoạch nhằm phát huy tối đa sự hỗ trợ của Trung ƣơng
khi triển khai đề án “Phát triển kinh tế - xã hội vùng trung tâm ATK Định Hóa tỉnh
Thái Nguyên giai đoạn 2013 – 2020”. Tuy nhiên, bản quy hoạch mới chỉ dừng ở mức
thẩm định nhiệm vụ, chƣa đƣợc quy hoạch cụ thể.

12



- Phƣơng pháp thống kê cho phép xử lý các nguồn thông tin, các số liệu một
cách hệ thống nhằm nghiên cứu sự phát triển theo trục thời gian, đồng thời cũng cho
phép nghiên cứu so sánh nhằm đánh giá sự phát triển theo các giới hạn không gian.
- Phƣơng pháp phân tích tổng hợp các nguồn tƣ liệu nhằm đánh giá toàn diện
vấn đề nghiên cứu, trên cơ sở đó đƣa ra đƣợc các định hƣớng và giải pháp phù hợp.
6. Bố cục của luận văn
Ngoài phần Mở đầu và Kết luận, phần Nội dung của đề tài gồm 3 chƣơng:
CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG
CHƢƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN DU LỊCH TẠI KHU DI TÍCH
LỊCH SỬ CÁCH MẠNG ATK ĐỊNH HÓA – THÁI NGUYÊN
CHƢƠNG 3: ĐỊNH HƢỚNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN DU LỊCH TẠI
KHU DI TÍCH LỊCH SỬ CÁCH MẠNG ATK ĐỊNH HÓA

14


Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
1.1. khái niệm về di tích lịch sử cách mạng
1.1.1. Du lịch văn hóa
Với UNWTO, Du lịch văn hóa đƣợc định nghĩa là một loại hình du lịch mà
trong đó du khách là ngƣời khám phá, tìm hiểu về các giá trị văn hóa của điểm đến:
“Du lịch văn hóa bao gồm hoạt động của những người với động cơ chủ yếu là nghiên
cứu, khám phá về văn hóa như các chương trình nghiên cứu, tìm hiểu về nghệ thuật
biểu diễn, về các lễ hội và các sự kiện văn hóa khác nhau, thăm các di tích và đền đài,
du lịch nghiên cứu thiên nhiên, văn hóa hoặc nghệ thuật dân gian và hành hương”.
Theo Công ƣớc Quốc tế về Du lịch văn hóa của ICOMOS thông qua tại Đại hội
đồng lần thứ 12 ở Mexico, tháng 10 - 1999, Du lịch văn hóa đƣợc nhìn nhận nhƣ một
cách để bảo vệ các giá trị văn hóa, đồng thời phát triển kinh tế - xã hội: “ Du lịch văn
hóa là loại hình du lịch mà mục tiêu là khám phá những di tích và di chỉ. Nó mang lại
những ảnh hưởng tích cực bằng việc đóng góp vào việc duy tu, bảo tồn. Loại hình này

DTLSCM đƣợc biết đến là một loại hình đặc biệttrong hệ thống di tích lịch sử
văn hóa và chiếm một phần không nhỏ trong loại hình di sản văn hóa ở Việt Nam. Vận
dụng vào hoạt động du lịch, nó trở thành một dạng tài nguyên đặc thù của du lịch văn
hóa.
Trong các văn bản hiện hành ở Việt Nam không có khái niệm riêng về Di tích
lịch sử cách mạng. Tuy nhiên, ở một số văn bản quy phạm pháp luật, đề án, bài viết...
thì cụm từ “Di tích lịch sử cách mạng”, “Di tích cách mạng” hay “Di tích lịch sử cách
mạng kháng chiến” đƣợc sử dụng khá nhiều. Ví dụ nhƣ:
- Luật Di sản văn hóa (Điều 59): “Nhà nước ưu tiên đầu tư ngân sách cho các
hoạt động bảo vệ và phát huy giá trị di tích quốc gia đặc biệt, bảo tàng quốc gia, bảo
vật quốc gia, di tích lịch sử cách mạng và di sản văn hóa phi vật thể có giá trị tiêu
biểu”.

16


- Nghị định số 92/2002/NĐ – CP ngày 11-11-2002 của Chính phủ quy định chi
tiết thi hành một số điều của Luật Di sản văn hóa (Điều 40, khoản 2): “Tổng hợp và
cân đối vốn đầu tư hàng năm cho các dự án bảo vệ và phát huy giá trị di tích quốc gia
đặc biệt, bảo tàng quốc gia, di tích lịch sử cách mạng và di sản văn hóa phi vật thể có
giá trị tiêu biểu”.
- Quyết định số 1706/2001/QĐ-BVHTT ngày 24-7-2001 của Bộ trƣởng Bộ Văn
hóa – Thông tin phê duyệt Quy hoạch tổng thể bảo tồn và phát huy giá trị di tích lịch
sử và danh lam thắng cảnh đến năm 2020, tại phần “Mục tiêu cụ thể” : “Đến năm
2010, 50% di tích quốc gia đặc biệt được Nhà nước đầu tư tu bổ và tôn tạo trong đó ưu
tiên các di tích về lịch sử cách mạng kháng chiến...”.
Theo đó, một số nhà khoa học đã có những quan điểm khác nhau về khái niệm
loại hình di sản đặc biệt này nhƣ sau:
Theo PGS.TS. Nguyễn Quốc Hùng “Di tích cách mạng hay rộng hơn là di sản
cách mạng (gồm cả di sản vật thể và di sản phi vật thể) là những bằng chứng vật chất

một phần hoặc toàn bộ quá trình đấu tranh cách mạng giành lại độc lập cho đất nƣớc.
- Với tƣ cách là loại hình đặc thù của hệ thống di tích lịch sử văn hóa, di tích
lịch sử cách mạng do vậy cũng là loại hình tài nguyên đặc thù của du lịch văn hóa.
1.1.2 Đặc điểm của di tích lịch sử cách mạng:
- - Di tích lịch sử cách mạng là loại hình di tích đa dạng, phong phú về nội dung,
trải dài với số lƣợng lớn dọc chiều dài đất nƣớc, gắn liền với những giai đoạn, những
sự kiện đặc biệt của lịch sử đấu tranh cách mạng của dân tộc.
- Về vị trí, di tích cách mạng thƣờng xa trục đƣờng chính và xa dân, chỉ đƣợc
nối với những nơi đó bằng những lối mòn và thông qua mạng lƣới những giao liên tin
cậy, những thứ cần thiết cho sinh hoạt thƣờng ngày và tài liệu, sách báo đƣợc chuyển
tới... Do đó, việc phát triển du lịch và liên kết phát triển du lịch ở những di tích cách
mạng thƣờng gặp nhiều khó khăn.

18


- Về hình thức, những di tích cách mạng trên mặt đất thƣờng đơn giản, đơn sơ
nhƣ hang động, nhà dân... tính hấp dẫn không cao nên nên ít thu hút khách tham quan.
Muốn phát triển du lịch cần đặc biệt chú ý làm phong phú về nội dung và hình thức
dựa trên cơ sở bảo tồn nguyên vẹn giá trị di tích.

- Về bản chất, di tích lịch sử cách mạng chính là minh
chứng sinh động nhất cho những câu chuyện về một phần
hay toàn bộ giai đoạn đấu tranh cách mạng, cũng nhƣ
phản ánh một cách chân thực nhất công lao to lớn của các
anh hùng trong giai đoạn lịch sử đó.
1.2. Vai trò của phát triển du lịch với bảo tồn, phát huy
di tích lịch sử cách mạng
Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XI khi đƣa ra các nhiệm vụ để chăm lo phát
triển văn hóa, đã nhấn mạnh đến nhiệm vụ thứ hai, cần:“... bảo tồn, phát huy giá trị

văn hóa khác, đang vấp phải bài toán về bảo tồn và phát huy giá trị một cách bền vững.
Nhƣ PGS.TS Nguyễn Quốc Hùng đã đặt ra vấn đề “...Chúng ta đã, đang và sẽ phát
huy những giá trị tiềm năng vốn có của di tích lịch sử văn hóa và danh lam thắng cảnh
ở nước ta để góp phần thúc đẩy kinh tế đất nước phát triển trong tình hình hiện nay
như thế nào? Làm thế nào để di sản văn hóa đóng góp tích cực hơn, mạnh mẽ hơn vào
sự phát triển bền vững của đất nước...” (trang 17, tạp chí Di sản văn hóa số 2 – 2012)
và phát triển du lịch đã đƣợc lựa chọn là một trong số các lời giải cho bài toán ấy.
Ngày nay, quan điểm phát triển Du lịch để bảo tồn di tích đã đƣợc nhìn nhận
rộng rãi. Trên thực tế các hoạt động du lịch đã đƣợc tổ chức phát triển ở hầu khắp các
Di sản văn hóa trên bình diện quốc tế cũng nhƣ quốc gia. Kết quả mà hoạt động du lịch
có đƣợc đã góp phần đáng kể cho công tác bảo tồn di sản.trên nhiều phƣơng diện khác

20


nhau., “Du lịch ngày càng được thừa nhận rộng rãi là một động lực tích cực cho việc
bảo vệ di sản thiên nhiên văn hóa” (Công ƣớc Quốc tế về Du lịch Văn hóa)
- Hoạt động du lịch giúp cho các di tích trở thành những di tích sống: thông qua
du lịch, các di tích đƣợc giới thiệu rộng rãi cho công chúng biết đến, tham quan, chiêm
ngƣỡng, nghiên cứu... nhờ đó, chúng đƣợc thổi hồn và phát huy giá trị.

- Nhờ phát triển du lịch mà nhiều di tích đã đƣợc quan tâm
đầu tƣ bảo tồn, tôn tạo và khôi phục. Đồng thời, các hoạt
động du lịch giúp tăng kinh phí trùng tu, giữ gìn di tích.
- Phát triển du lịch góp phần quan trọng trong việc giáo
dục nhân cách con ngƣời, lòng yêu nƣớc, lòng tự hào dân
tộc và tôn trọng lịch sử... Từ đó, nâng cao giá trị của di
tích.
Nhƣ vậy, nếu đặt đúng vào quỹ đạo của phát triển du lịch
bền vững, các di tích không những sẽ trở thành một nguồn

này gần nhƣ đƣợc đầu tƣ 100% bằng nguồn vốn của ngân sách nhà nƣớc. Vấn đề phát
triển du lịch vì thế cũng gặp nhiều trở ngại.
Theo TS. Trần Đức Nguyên, các Di tích lịch sử cách mạng “ ... dễ bị lãng quên,
dễ biến dạng theo mục đích sử dụng, theo thời tiết và theo thời gian” (Tạp chí Nghiên
cứu Văn hóa – số 2, Đại học Văn hóa Hà Nội). Vì thế, việc phát triển du lịch tại các di
tích lịch sử cách mạng nhất thiết phải tuân thủ các quy tắc bảo tồn và phát triển bền
vững.

22


1.3.2. Nhân tố ảnh hưởng
Cũng nhƣ đối với du lịch nói chung, phát triển du lịch tại các di tích cách mạng
cũng chịu ảnh hƣởng bởi các điều kiện đó. Theo PGS.TS Trần Đức Thanh, để phát
triển du lịch cần có những điều kiện sau [19, tr.89]:
- Những điều kiện chung: Điều kiện an ninh chính trị và an toàn xã hội; Điều
kiện kinh tế, Cơ sở hạ tầng - vật chất kỹ thuật; Chính sách phát triển du lịch.
- Điều kiện tự thân làm nảy sinh nhu cầu du lịch: Thời gian rỗi; Khả năng tài
chính của khách du lịch; Trình độ dân trí.
- Điều kiện về khả năng cung ứng nhu cầu du lịch: Điều kiện tự nhiên và tài
nguyên du lịch tự nhiên; Điều kiện kinh tế xã hội và tài nguyên du lịch nhân văn; Một
số tình hình và sự kiện đặc biệt; Sự sẵn sàng đón tiếp du khách.
Bên cạnh đó du lịch đến các di tích LSCM còn chịu ảnh hƣởng bởi các

yếu tố sau:

-

Đặc điểm tâm lý và nhận thức của du khách. Rõ ràng đây là loại


bằng xã hội, tăng cƣờng lao động, phát huy các giá trị và tôn trọng văn hóa địa phƣơng,
cam kết tạo ra những sản phẩm du lịch có chất lƣợng, hàm lƣợng văn hóa và giá trị đạo
đức cùng giá trị trải nghiệm ngày cảng cao. Những bảo đảm này sẽ duy trì mức độ bền
vững trong khai thác di tích vào phát triển du lịch.


Nguyên tắc 2: Phát triển du lịch tại các di tích lịch sử cách mạng

phải bảo đảm được sự hài hòa giữa mục tiêu an ninh quốc gia và lợi ích của các
bên tham gia hoạt động du lịch: Tổ chức, cá nhân kinh doanh du lịch; khách du
lịch và cư dân địa phương.
Các di tích cách mạng có ý nghĩa rất to lớn đối với dân tộc, tuy nhiên, ý nghĩa
của các di tích dễ bị các lực lƣợng thù địch xuyên tạc, bóp méo. Do đó, vấn đề bảo đảm
an ninh, chủ quyền quốc gia trong phát triển du lịch là một điểm rất quan trọng trong
nguyên tắc bảo tồn di tích..


Nguyên tắc 3: Phát triển du lịch phải bảo đảm sự nguyên vẹn về

giá trị của di tích lịch sử cách mạng, đồng thời làm cho du khách có thể hiểu,
cảm nhận và thích thú với giá trị của các di tích, từ đó, phát huy giá trị di tích.
Những nhà quản lý phát triển du lịch thƣờng có tâm lý muốn sáng tạo ra những
sản phẩm mới lạ, đôi khi đã vô tình xâm hại đến tính nguyên bản của di tích. Đây là lỗi
thƣờng gặp và cần tránh.


Nguyên tắc 4: Phát triển du lịch phải tôn trọng và tôn vinh những

sắc thái đặc thù của di tích lịch sử cách mạng.
24

25