Sáng kiến kinh nghiệm
VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH CỰC ĐỂ XÂY DỰNG
CÁC HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP NHẰM PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC,
SÁNG TẠO CỦA HỌC SINH TRONG DẠY- HỌC MÔN TIN 7
I. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Nhằm hiện đại hóa nền giáo dục theo hướng tiếp cận các nền giáo dục tiên
tiến trên thế giới nhưng phải phù hợp với thực tiễn, văn hóa Việt Nam. Trong
những năm qua, Đảng và nhà nước ta đã thực hiện nhiều chủ trương, chính sách
đổi mới về giáo dục.
Tinh thần của phương pháp dạy học (PPDH) tích cực là hướng học sinh
vào mục đích khám phá kiến thức một cách tự giác, tích cực, sáng tạo. Tuy
nhiên, để phát huy được hiệu quả của các phương pháp này trong dạy học môn
Tin nói chung và Tin học 7 nói riêng, đòi hỏi chúng ta phải xây dựng các HĐHT
phù hợp cho học sinh.
Mặc dù hiện nay, đại đa số Giáo viênđã và đang được tiếp cận với các
phương pháp dạy học tích cực, nhưng việc khai thác các ưu điểm của nó lại
chưa thực sự hiệu quả. Điều này thể hiện qua việc học sinh khám phá tri
thức còn thụ động, chấp nhận tri thức được sắp đặt sẵn, thiếu tính tích cực,
tự giác trong học tập. Từ thực tế đó, tôi đã mạnh dạn viết sáng kiến: “VẬN
DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH CỰC ĐỂ XÂY DỰNG CÁC
HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP NHẰM PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC, SÁNG
TẠO CỦA HỌC SINH TRONG DẠY- HỌC MÔN TIN 7”.
II. TỔ CHỨC THỰC HIỆN ĐỀ TÀI
1. Cơ sở lý luận:
1.1.Thế nào là phương pháp dạy học tích cực:

“ Giáo dục không nhằm mục tiêu nhồi nhét kiến thức mà là thắp sáng niềm tin”
( W.B.YEATS)
Như chúng ta đã biết, mỗi phương pháp giảng dạy dù cổ điển hay hiện đại
đều nhấn mạnh lên một khía cạnh nào đó của cơ chế dạy- học hoặc nhấn mạnh
lên một khía cạnh nào đó thuộc về vai trò của người thầy. Dù các phương pháp

Giỏi
28

Khá
49

TB
101

Dưới TB
100

Số lượng học sinh

Xếp loại
Số lượng

2.1. Phương pháp dạy học hợp tác trong nhóm nhỏ:
Phương pháp dạy học hợp tác giúp các thành viên trong nhóm chia sẻ các
băn khoăn, kinh nghiệm của bản thân, cùng nhau xây dựng nhận thức mới. Bằng
cách nói ra những điều đang nghĩ, mỗi người có thể nhận rõ trình độ hiểu biết
Giáo viên: Phan Thị Hiền

Trang 2


Sáng kiến kinh nghiệm
của mình về chủ đề nêu ra, thấy mình cần học hỏi thêm những gì. Bài học trở
thành quá trình học hỏi lẫn nhau chứ không phải chỉ là sự tiếp nhận thụ động từ
Giáo viên.

 Hướng dẫn cách làm việc theo nhóm (nếu cần).
Bước 2: Làm việc theo nhóm
 Lập kế hoạch làm việc
 Thỏa thuận quy tắc làm việc
 Phân công trong, nhóm, từng cá nhân làm việc độc lập.
 Trao đổi ý kiến, thảo luận trong nhóm.
 Cử đại diện trình bày kết quả làm việc của nhóm.
Bước 3: Thảo luận, tổng kết trước lớp
 Đại diện từng nhóm trình bày kết quả thảo luận của nhóm.
Giáo viên: Phan Thị Hiền

Trang 3


Sáng kiến kinh nghiệm
 Các nhóm khác quan sát, lắng nghe, chất vấn, bình luận và bổ sung ý
kiến.
 Giáo viêntổng kết và nhận xét, đặt vấn đề cho bài tiếp theo hoặc vấn đề
tiếp theo.
2.1.3. Ví dụ minh họa:
Ví dụ 1: Bài 3: Thực hiện tính toán trên trang tính (tt)
- GIÁO VIÊN:
+ Đưa ra các câu hỏi (chiếu các Slide) nhằm củng cố lại kiến thức bài học
+ Chia lớp thành 6 nhóm (mỗi nhóm từ 6 đến 7 học sinh)
+ Nhóm 1, 2, 3 trả lời câu 1 và 2; Nhóm 4, 5, 6 trả lời câu 3 và 4
+ Ghi đáp án ra bảng phụ; cử 1 thành viên trả lời
+ Nhận xét câu trả lời.
- HỌC SINH:
+ Các thành viên trong nhóm suy nghĩ để đưa ra câu trả lời
+ Chốt lại đáp án chung và đại diện thành viên trong tổ trả lời

5
a) 20+15; 20-15; 20x15; 20/15; 20 ; dụng công thức để tính các giá
b) 20+15x4; (20+15)x4; (20-15)x4; 20-(15x4);
trị.
c) 144/6-3x5; 144/(6-3)x5; (144/6-3)x5;
d) 152/4; (2+7)2/7; (32-7)2-(6+5)3; (188-122)/7.
- Giáo viên quan sát các nhóm thực hành.
- Giáo viên yêu cầu 1 nhóm trình bày kết quả của
nhóm mình.
- Gọi nhóm khác nhận xét.
- Nhóm trình bày kết quả.
- Giáo viên viết lên bảng kết quả các công thức.
- Các nhóm nhận xét, đánh
giá.
- Kết luận của giáo viên.
- Các nhóm đối chiếu kết quả
trên bảng.
- Các nhóm lắng nghe và
chỉnh sửa lại công thức.
* Hoạt động 2: Tạo trang tính và nhập công thức
Mục tiêu: Biết cách nhập và sử dụng địa chỉ trong công thức
Cách tiến hành:
Hoạt động của giáo viên
Hoạt động của học sinh
- Giáo viên cho lớp chia thành các nhóm
- Học sinh làm việc theo nhóm
- Giao bài tập 2 trong SGK cho các nhóm.
- Các nhóm thảo luận.
- Giáo viên yêu cầu các nhóm lập một vài công
thức của bài tập 2 trong SGK.

- Làm thế nào để tính lãi suất trong tháng 2?
- Các nhóm thảo luận và trả
lời câu hỏi.
- Giáo viên hướng dẫn các nhóm tính lãi suất - Các nhóm quan sát và so
tháng 2.
sánh kết quả.
=Số tiền tháng trước+Số tiền tháng trước x lãi - Các nhóm lập công thức.
suất
- Tương tự, từ tháng 3 đến tháng 12 các nhóm tự - Nhóm trình bày kết quả.
lập công thức tính.
- Các nhóm nhận xét, đánh
- Giáo viên quan sát các nhóm thực hành.
giá.
- Giáo viên yêu cầu 1 nhóm trình bày kết quả của - Các nhóm lắng nghe và
nhóm mình.
chỉnh sửa công thức.
- Gọi nhóm khác nhận xét.
- Kết luận của giáo viên.
* Hoạt động 4: Thực hành lập bảng tính và sử dụng công thức
Mục tiêu: Hiểu và sử dụng công thức để tính.
Cách tiến hành:
Hoạt động của giáo viên
Hoạt động của học sinh
- Giáo viên giao bài tập 4 trong SGK cho các - Các nhóm nhập bài tập 4 trong
nhóm.
SGK vào máy.
- Các nhóm thảo luận và lập công
- Giáo viên yêu cầu các nhóm lập công thức tính thức tính.
điểm tổng kết theo từng môn học.
- Giáo viên quan sát các nhóm thực hành.

gì và chọn một trong số các
đáp án, các công việc em
cho là đúng nhất ở phía
dưới
Hoạt động của Giáo viên

Trước khi chơi trò chơi, giáo
viên đưa ra một số câu hỏi
nhanh, giúp học sinh nhận
biết rõ những tác dụng cụ
thể của thao tác sắp xếp
cũng như thao tác lọc dữ
liệu.
Để giải thích trò chơi cụ thể
giáo viên nên đưa ra một số
ví dụ cụ thể cho học sinh
hiểu rõ được yêu cầu. VD
được trình chiếu trên Slide.
Sau khi học sinh đã nắm rõ
yêu cầu của bài toán, các
nhóm sẽ thi đua, nhóm làm
xong trước sẽ lên nộp trước.
Khi các nhóm làm xong,
giáo viên sẽ trình chiếu
Slide và đưa ra đáp án,
đồng thời nhận xét phần làm
Giáo viên: Phan Thị Hiền

Trang 7




Sáng kiến kinh nghiệm

Hoạt động này giúp từng học
sinh làm quen trước với các
thao tác sắp xếp và lọc dữ
liệu.

 Như vậy:
- Thành công của bài học phụ thuộc vào sự nhiệt tình tham gia của mọi
thành viên, vì vậy phương pháp này còn được gọi là phương pháp cùng tham
gia, nó như một phương pháp trung gian giữa sự làm việc độc lập của từng học
sinh với sự việc chung của cả lớp. Trong hoạt động nhóm, tư duy tích cực của
học sinh phải được phát huy và ý quan trọng của phương pháp này là rèn luyện
năng lực hợp tác giữa các thành viên trong tổ chức lao động.
- Với phương pháp hoạt động nhóm giúp học sinh có thể được nêu quan
điểm của mình, được nghe quan điểm của bạn khác trong nhóm, trong lớp; được
trao đổi, bàn luận về các ý kiến khác nhau và đưa ra lời giải tối ưu cho nhiệm vụ
được giao cho nhóm.
- Kiến thức trở nên sâu sắc, bền vững, dễ nhớ và nhớ nhanh hơn do được
giao lưu, học hỏi giữa các thành viên trong nhóm, được tham gia trao đổi, trình
bày vấn đề nêu ra. Học sinh hào hứng khi có sự đóng góp của mình vào thành
Giáo viên: Phan Thị Hiền

Trang 9


Sáng kiến kinh nghiệm
công chung của cả lớp.

sát, lắng nhe, gợi ý, giúp đỡ học sinh khi cần thiết.
2.2. Phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề
Trong một xã hội đang phát triển nhanh theo cơ chế thị trường, cạnh tranh
gay gắt, thì phát hiện sớm và giải quyết hợp lí những vấn đề nảy sinh trong thực
tiễn là một năng lực bảo đảm sự thành đạt trong cuộc sống. Vì vậy, tập dợt cho
học sinh biết phát hiện, đặt ra và giải quyết những vấn đề gặp phải trong học tập,
trong cuộc sống của cá nhân, gia đình và cộng đồng không chỉ có ý nghĩa ở tầm
phương pháp dạy học mà phải được đặt như một mục tiêu giáo dục và đào tạo.
2.2.1. Bản chất
Là PPDH đặt ra trước mắt học sinh các vấn đề nhận thức có chứa đựng
mâu thuẫn giữa cái đã biết và cái chưa biết, chuyển học sinh vào tình huống có
vấn đề, kích thích ý thức tự lực, chủ động và có nhu cầu mong muốn giải quyết
Giáo viên: Phan Thị Hiền
10

Trang


Sáng kiến kinh nghiệm
vấn đề.
Tình huống có vấn đề là một tình huống gợi ra cho học sinh những khó
khăn về lí luận hay thực hành mà bản thân các em thấy cần có khả năng vượt
qua, nhưng không phải ngay tức khắc bằng một thuật giải, mà phải trải qua quá
trình tích cực suy nghĩ, hoạt động để biến đổi đối tượng hoạt động hoặc điều
chỉnh kiến thức sẵn có.
2.2.2. Cách thức thực hiện
- Cần xác định vấn đề cần giải quyết
- Tìm tòi các thông tin có liên quan đến vấn đề
- Liệt kê các cách có thể giải quyết
- Phân tích, đánh giá về mặt tích cực và mặt hạn chế của mỗi cách giải quyết

• Học sinh có nhu cầu giải quyết vấn đề, không thể chấp nhận để nguyên
nhân sai mà không biết cách sửa.
• Vấn đề này liên quan đến những kiến thức sẵn có của học sinh, không có
gì vượt quá yêu cầu, học sinh thấy nếu tích cực suy nghĩ vận dụng kiến
thức đã học thì có thể tìm ra nguyên nhân và sửa chữa (nếu đáp án đó sai).
Bước

Hoạt động

1. Phát hiện Sau khi đưa ra đề bài, giáo viên dành thời gian để học sinh suy
hoặc thâm nhập nghĩ, xem xét cách nhập hàm đã đúng chưa. Nếu sai thì sai ở
vấn đề
chỗ nào?
Nếu học sinh chưa phát hiện được chỗ sai thì giáo viên có thể
gợi ý để học sinh thấy được các cách nhập biến đã học
2. Tìm giải pháp Sau khi cho học sinh tìm kiếm, tạo điều kiện để học sinh chỉ ra
được lỗi sai trong các cách nhập hàm:
Giáo viên: Phan Thị Hiền
12

Trang


Sáng kiến kinh nghiệm
1) Câu A Sai là do sau tên hàm có chứa khoảng cách
Đúng ra: =AVeRagE(C4:F4)
(Sai lầm này học sinh rất khó nhận ra, phải nhờ sự trợ giúp của
giáo viên thông qua việc giáo viên tiến hành gõ hàm và học
sinh quan sát)
2) Câu C Sai do cách xác định địa chỉ các biến chưa đúng

Trang


Sáng kiến kinh nghiệm
c. Dùng hàm để tính điểm cao nhất?
d. Dùng hàm để tính điểm thấp nhất?
e. Di chuyển dữ liệu trong cột D (điểm Toán) tạm
thời sang một cột khác và xóa cột D
f. Chèn thêm cột mới vào ngay trước cột điểm Lý
và sao chép dữ liệu từ cột lưu tạm thời (điểm
Toán) vào cột mới được chèn thêm.
Đây là dạng bài tập mà thoạt nhìn thì học sinh không thấy được cách thao tác
như thế nào vì bảng tính đã được nhập từ trước. Khi giải bài tập này học sinh
cũng được đặt vào một tình huống gợi vấn đề.
Bước

Hoạt động

- Các em đã biết cách nhập dữ liệu, sử dụng hàm để tính toán và
xác định giá trị (đã được thực hành từ các bài thực hành trước).
1. Phát hiện
- Cũng đã nắm được các thao tác với bảng tính như: sao chép, di
hoặc thâm
chuyển, chèn, xóa cột hoặc hàng.
nhập vấn đề
- Nhưng liệu các em có thể làm tốt các yêu cầu của bài tập mà
không phải nhập và tính toán dữ liệu lại từ đầu không?
Giáo viên tạo điều kiện để học sinh nêu cách giải quyết của các
em. Nhiều học sinh thường nêu cách giải: chỉ xóa dữ liệu từ chỗ
cột D và nhập lại theo yêu cầu, hoặc là xóa luôn cột D thì dữ liệu



Sáng kiến kinh nghiệm
2.2.4. Ưu điểm:
- Học sinh vừa nắm được tri thức mới, vừa nắm được phương pháp chiếm
lĩnh tri thức đó, phát triển tư duy tích cực sáng tạo, được chuẩn bị một năng lực
thích ứng với đời sống xã hội: phát hiện kịp thời và giải quyết hợp lí các vấn đề
nảy sinh.
- Đây là phương pháp phát triển được khả năng tìm tòi, xem xét dưới
nhiều góc độ khác nhau. Trong khi phát hiện và giải quyết vấn đề, học sinh sẽ
huy động được tri thức và khả năng cá nhân, khả năng hợp tác, trao đổi, thảo
luận với bạn bè để tìm ra cách giải quyết vấn đề tốt nhất.
- Phương pháp này góp phần tích cực vào việc rèn luyện tư duy phê phán,
tư duy sáng tạo cho học sinh. Trên cơ sở sử dụng vốn kiến thức và kinh nghiệm
đã có học sinh sẽ xem xét, đánh giá, thấy được vấn đề cần giải quyết.
2.2.5. Lưu ý:
- Các vấn đề đưa ra để học sinh giải quyết có phù hợp với chủ đề bài học,
trình độ nhận thức của học sinh không
- Vấn đề hoặc tình huống phải có ấn định về thời gian, phải chứa đựng
những mâu thuẫn cần giải quyết
- Cách giải quyết tối ưu đối với mỗi học sinh có thể giống hoặc khác nhau.
- Dạy và học phát hiện, giải quyết vấn đề không chỉ giới hạn ở phạm trù
phương pháp dạy học, nó đòi hỏi cải tạo nội dung, đổi mới cách tổ chức quá
trình dạy học trong mối quan hệ thống nhất với phương pháp dạy học.
 Tóm lại:
Việc đổi mới PPDH cần được quan tâm khai thác và phát huy tối đa các
chức năng của các phương tiện dạy học hiện có để góp phần tăng hiệu quả quá
trình dạy học. Đòi hỏi mỗi Giáo viênphải biết và thực hiện được một tiết giảng
với những trang thiết bị hỗ trợ, cụ thể như: Máy tính, máy chiếu, mạng máy tính
và hệ thống các phần mềm điều khiển mô phỏng như: NetOpschool, Powerpoint,

Giỏi
28
40

Khá
49
73

TB
101
85

Dưới TB
100
80

Với tính khả thi đã đạt được của đề tài qua quá trình áp dụng, trong những
năm sắp tới, tôi và đồng nghiệp sẽ tiếp tục thực hiện phổ biến trong toàn bộ
chương trình Tin học lớp 6, 7, 8, 9.
IV. ĐỀ XUẤT, KHUYẾN NGHỊ KHẢ NĂNG ÁP DỤNG
1. Kết luận:
Với các bước xây dựng hoạt động học tập trên đã giúp giáo viên đổi mới
phương pháp dạy học của mình cũng như giúp học sinh học tập tích cực, sáng
tạo. Đó chính là một trong những cách làm thiết thực triển khai nội dung dạy
học có hiệu quả- một trong năm nội dung của phong trào thi đua “Xây dựng
Giáo viên: Phan Thị Hiền
16

Trang


17

Trang