ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA SƢ PHẠM

Lấ THỊ BÍCH THUỶ

SỬ DỤNG MỘT SỐ PHẦN MỀM THIẾT KẾ GIÁO ÁN ĐIỆN TỬ
DẠY CHUYấN ĐỀ SINH LÍ THỰC VẬT CHO HỌC SINH
CHUYấN BẬC TRUNG HỌC PHỔ THễNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƢ PHẠM SINH HỌC
Chuyờn ngành: LÍ LUẬN VÀ PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC
BỘ MễN SINH HỌC

Mó số: 601410

Người hướng dẫn khoa học: TSKH. Mai Văn Hƣng

HÀ NỘI 2009


MỤC LỤC
Trang
MỞ ĐẦU

1

1. Lớ do chọn đề tài

1

2. Lịch sử nghiờn cứu


10

11. Cấu trỳc của luận văn

10

NỘI DUNG NGHIấN CỨU

11

Chƣơng 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN
CỦA VẤN ĐỀ NGHIấN CỨU

11

1. 1.Cơ sở lớ luận
11
1.1.1. Một số khỏi niệm

11

1.1.2. Cỏc đặc điểm ƣu việt của giỏo ỏn điện tử

14

1.1.3. Vai trũ của cụng nghệ thụng tin trong việc thiết kế giỏo ỏn điện tử

17


2.2. Nguyờn tắc sử dụng cỏc phầm mềm cụng cụ trong dạy học sinh học

37

2.3. Sử dụng cỏc phần mềm cụng cụ trong thiết kế giỏo ỏn
điện tử dạy học chuyờn đề Sinh lớ thực vật
39
2.4. Quy trỡnh thiết kế bài giảng điện tử

39

2.4.1. Những kĩ năng cần cú để soạn giỏo ỏn điện tử

39

2.4.2. Lựa chọn cỏc phần mềm thớch hợp

40

2.4.3. Cỏc yờu cầu sƣ phạm trong việc thiết kế giỏo ỏn điện tử
40
2.4.4. Mẫu kế hoạch xõy dựng giỏo ỏn điện tử
ở trƣờng phổ thụng trung học

41

2.4.5. Cỏc bƣớc xõy dựng giỏo ỏn điện tử

45



3.4.1.Về mặt định lƣợng
59
3.4.2. Phõn tớch định tớnh cỏc bài kiểm tra

67

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ

72

1. Kết luận

72

2. Khuyến nghị

72

TÀI LIỆU THAM KHẢO

74

MỞ ĐẦU
1. Lớ do chọn đề tài
Nhƣ chỳng ta đó biết, nhiệm vụ và mục tiờu cơ bản của giỏo dục là đào
tạo những con ngƣời và thế hệ trẻ cú năng lực tiếp thu tinh hoa văn hoỏ nhõn
loại, phỏt huy tiềm năng của dõn tộc và con ngƣời Việt Nam, cú ý thức cộng
đồng và phỏt huy tớnh tớch cực của cỏ nhõn, làm chủ tri thức khoa học, cụng


Kiến thức về sinh lớ thực vật khú và trừu tƣợng bởi nhiều cỏc cơ chế
sinh lớ, hoỏ sinh nờn sử dụng cỏc mụ hỡnh, hỡnh ảnh động, hỡnh ảnh tĩnh, cỏc
thớ nghiệm ảo đƣợc xõy dựng trờn cỏc phần mềm ứng dụng của cụng nghệ
thụng tin sẽ làm cho học sinh dễ hiểu, tiếp cận đƣợc vấn đề chi tiết và gần gũi
hơn, từ đú cú thể giỳp học sinh cú thể tiếp thu đƣợc lƣợng kiến thức cần thiết
và mở rộng đƣợc kiến thức và cuối cựng là ỏp dụng đƣợc cỏc kiến thức học
đƣợc trong thực tiễn đời sống và sản xuất
Vỡ những lớ do trờn, tụi quyết định chọn đề tài nghiờn cứu: "Sử dụng
một số phần mềm thiết kế giỏo ỏn điện tử dạy chuyờn đề sinh lớ thực vật cho
học sinh chuyờn Sinh bậc Trung học phổ thụng".
2. Lịch sử nghiờn cứu
2.1. Trờn thế giới
Việc xuất hiện chiếc mỏy tớnh điện tử đầu tiờn tại Mỹ năm 1946 là khởi
đầu cuộc cỏch mạng CNTT. Sau một thời gian phỏt triển, chiếc mỏy vi tớnh cỏ
nhõn cú tốc độ tớnh toỏn đạt hàng triệu phộp tớnh trong một giõy ra đời.
Để tăng hiệu quả và năng lực tớnh toỏn của mỏy vi tớnh cỏ nhõn, ngƣời ta
nối một số mỏy lại với nhau. Việc nối cỏc mỏy lại với nhau xuất hiện một điều
kỳ diệu: xuất hiện khả năng tƣơng tỏc linh hoạt giữa cỏc mỏy vi tớnh cỏ nhõn
với nhau, khi xuất hiện khả năng nối mỏy tớnh thành một mạng toàn cầu, sức
mạnh của hệ thống tăng lờn rất nhiều đú là Internet. Internet là một hệ thống
gồm cỏc dịch vụ truyền thụng dữ liệu nhƣ đăng nhập từ xa, truyền cỏc tệp tin,
thƣ điện tử và cỏc nhúm thụng tin.
Trong cỏc thập niờn cuối thế kỷ 20 đầu thế kỷ 21 với sự gia tăng mạnh
mẽ tốc độ của cuộc cỏch mạng cụng nghệ, đặc biệt sự phỏt triển vƣợt bậc của
cụng nghệ thụng tin (Communication technology), vấn đề dạy và học đƣợc đặt
ra, đƣợc tổ chức bàn bạc một cỏch nghiờm chỉnh chu đỏo hơn trờn phạm vi toàn
thế giới, với cỏch tiếp cận thụng tin là cần thiết…


Giỏo dục bậc Phổ thụng và Đại học cho thế kỷ 21, ngƣời ta cú thể nờu ra

cũn nhiều bất cập cần phải giải quyết [2,5]:
- Đú là “bệnh” thành tớch và tiờu cực vẫn đang len lỏi vào tƣ tƣởng, vào
hành động của một bộ phận nhà giỏo dục và của nhận thức của một bộ phận
ngƣời dõn.
- Chƣơng trỡnh, SGK vẫn chƣa thật thống nhất, khoa học.
- Khả năng thực hành, ỏp dụng kiến thức vào thực tế, khả năng tƣ duy
sỏng tạo, độc lập giải quyết vấn đề cũn hạn chế.
- Cỏc tiờu chớ giỏo dục cũn thấp so với cỏc nƣớc tiờn tiến.
- Một số GV chƣa đỏp ứng đƣợc tay nghề, vẫn cú tỡnh trạng HS ngồi
nhầm lớp, GV đứng nhầm bục giảng và cỏn bộ giỏo dục ngồi nhầm “ghế”…
Theo Đinh Quang Bỏo [5,6] “Dạy học mà hƣớng chủ yếu vào khối lƣợng
kiến thức ghi nhớ, mà khối lƣợng đú là một đại lƣợng vụ cựng bộ về lƣợng và
biến đổi nhanh chúng về chất. Điều đú dẫn đến sự biến đổi nhanh chúng lạc
hậu của ngƣời đƣợc đào tạo, làm cho ngƣời học khụng tự cập nhật, bổ sung,
thớch ứng với những kiến thức mới”. Và tỏc giả cũng tớnh nếu trung bỡnh 3-4
năm tri thức tăng gấp đụi thỡ một ngƣời tốt nghiệp đại học ở độ tuổi 22 đến 60
tuổi, họ đó qua 38 năm cụng tỏc, họ phải qua ớt nhất 9 chu kỳ tăng gấp đụi tri
thức nhõn loại, vậy họ phải học lại ớt nhất 9 lần đại học nữa.
Vấn đề phỏt huy tớnh tớch cực, tự lực, chủ động, sỏng tạo của HS nhằm
đào tạo những con ngƣời lao động sỏng tạo đó đƣợc đặt ra trong ngành giỏo
dục từ những năm 1960. Phỏt huy tớnh tớch cực của HS là một trong cỏc
phƣơng hƣớng của cải cỏch giỏo dục đƣợc triển khai ở cỏc trƣờng phổ thụng
từ 1980. Cho đến nay, sự đổi mới về PPDH cũng luụn luụn mới chỉ là bắt đầu,
PPDH phổ biến vẫn là thuyết trỡnh giảng giải xen kẽ, vấn đỏp, tỏi hiện, biểu
diễn trực quan minh hoạ vẫn là chủ yếu. Cũng đó cú nhiều GV thiết kế cỏc giỏo


ỏn điện tử cho bài giảng nhƣng chƣa phổ biến, chủ yếu là những nơi cú điều
kiện nhƣ cỏc thành phố lớn, trung tõm cỏc tỉnh thành phố hay chỉ xuất hiện trong
cỏc giờ thao giảng mẫu, cỏc giờ cú thanh tra chuyờn mụn hay thi GV giỏi cỏc

dung học phự hợp; xúa bỏ sự lạc hậu về cụng nghệ và thụng tin do khoảng cỏch
địa lý đem lại. Khuyến khớch giỏo viờn, giảng viờn soạn bài trỡnh chiếu, bài
giảng điện tử và giỏo ỏn trờn mỏy tớnh. Khuyến khớch giỏo viờn, giảng viờn trao
đổi kinh nghiệm giảng dạy qua website của cỏc cơ sở GD và éT và qua Diễn đàn
giỏo dục trờn website bộ. Triển khai mạnh mẽ cụng nghệ học điện tử (eLearning). Tổ chức cho giỏo viờn, giảng viờn soạn bài giảng điện tử e-Learning
trực tuyến; tổ chức cỏc khúa học trờn mạng, tăng tớnh mềm dẻo trong việc lựa
chọn cơ hội học tập cho ngƣời học [7].
3. Mục tiờu nghiờn cứu
Nờu ra cỏch giảng dạy chuyờn đề sinh lớ thực vật ban nõng cao dành cho
học sinh chuyờn Sinh bằng cỏch ứng dụng một số phần mềm tin học nhƣ
Powerpoint, Flash slide show, Mindmap (bản đồ tƣ duy) và sơ bộ đỏnh giỏ hiệu
quả của phần mềm trong thực tế giảng dạy.
4. Đối tƣợng và khỏch thể nghiờn cứu
Hệ thống kiến thức thuộc chuyờn đề "Sinh lớ học thực vật"
Mẫu khảo sỏt gồm cỏc lớp chuyờn Sinh và cỏc lớp chuyờn tự nhiờn, xó
hội của trƣờng THPT chuyờn Trần Phỳ:
- Học sinh 3 lớp chuyờn Sinh (10Sinh, 11Sinh, 12Sinh)
- Học sinh lớp 11 chuyờn Tin, 11 chuyờn Hoỏ và 11 Song ngữ
5. Phạm vi nghiờn cứu
Chuyờn đề "Sinh lớ thực vật" đƣợc chia làm 4 chƣơng nhỏ:
- Trao đổi nƣớc và muối khoỏng.
- Quang hợp ở thực vật.


- Hụ hấp ở thực vật.
- Sinh trƣởng và phỏt triển ở thực vật.
6. Giả thuyết khoa học
Nếu sử dụng cỏc phần mềm dạy học chuyờn đề "Sinh lớ thực vật" trong
việc thiết kế cỏc giỏo ỏn điện tử trong giảng dạy sẽ giỳp học sinh nắm vững
kiến thức và phỏt triển tƣ duy, nõng cao hiệu quả của quỏ trỡnh dạy - học.

9.3. Phương phỏp chuyờn gia
Phối hợp với một số giỏo viờn cú kinh nghiệm giảng dạy, vững vàng về
chuyờn mụn để cựng thực hiện, với tƣ cỏch là cộng tỏc viờn. Sau đú thống nhất
nội dung, phƣơng phỏp, phƣơng thức, cõu hỏi và phần mềm ứng dụng chung.
Phối hợp với cỏc chuyờn gia sƣ phạm, tƣ vấn về việc sử dụng cỏc giỏo ỏn
điện tử và phƣơng phỏp tiến hành để đạt hiệu quả cao nhất.
9.4. Thực nghiệm sư phạm
9.4.1. Thực nghiệm thăm dũ
Tiến hành thực nghiệm bằng cỏc giỏo ỏn đƣợc xõy dựng đơn giản để tỡm
hiểu về trỡnh độ nhận thức, tƣ duy của học sinh. Từ đú đƣa ra cỏc biện phỏp,
phƣơng phỏp và cỏch thức tổ chức giờ học hợp lớ.
9.4.2. Thực nghiệm chớnh thức
Phần thực nghiệm đƣợc tiến hành trờn đối tƣợng là học sinh chuyờn của
trƣờng THPT chuyờn Trần Phỳ Hải Phũng
Bố trớ thực nghiệm song song: Đối chứng và thực nghiệm. HS cỏc lớp cú
trỡnh độ ban đầu là nhƣ nhau. Cỏc bài giảng ở lớp đối chứng đƣợc giảng dạy
theo phƣơng thức cổ truyền, cú sử dụng tranh ảnh và mụ hỡnh tĩnh sẵn cú trong
phũng thớ nghiệm. Cỏc bài giảng ở lớp thực nghiệm đƣợc sử dụng theo phƣơng


thức tớch cực hoỏ ngƣời học, cú sử dụng cỏc phần mềm tin học dạy học kết
hợp với mỏy tớnh, màn hỡnh lớn, bảng dạy học tƣơng tỏc. Sau mỗi tiết học tiến
hành kiểm tra, đỏnh giỏ học sinh. Cỏc lớp thực nghiệm và đối chứng đều đƣợc
kiểm tra theo chế độ nhƣ nhau bằng cỏc đề kiểm tra giống nhau đƣợc đảm bảo
tuyệt đối bớ mật, sau đú so sỏnh kết quả thu đƣợc với kết quả ban đầu và so
sỏnh với đối chứng.
Ngoài cỏc số liệu thu đƣợc thu đƣợc qua cỏc bài kiểm tra viết, cũn tiến
hành kiểm tra vấn đỏp qua từng bài giảng, và sau mỗi chƣơng nhằm xỏc định
thờm kết quả giữa thực nghiệm và đối chứng.
9.4.3. Xử lớ số liệu

- Xỏc định đƣợc việc ỏp dụng cỏc phần mềm cụ thể cho từng loại kiến
thức trong chuyờn đề "Sinh lớ thực vật".
- Kết quả thớ nghiệm sƣ phạm khẳng định đƣợc tớnh khả thi của cỏc
phƣơng thức đó đề xuất.
11. Cấu trỳc của luận văn
Ngoài phần mở đầu, danh mục tài liệu tham khảo, kết luận, phụ lục, luận
văn đƣợc trỡnh bày trong 3 chƣơng:
Chƣơng 1: Cơ sở lớ luận và cơ sở thực tiễn của vấn đề nghiờn cứu
Chƣơng 2: Sử dụng Sử dụng cỏc phần mềm dạy học trong xõy dựng cỏc
giỏo ỏn điện tử chuyờn đề "Sinh lớ thực vật"
Chƣơng 3: Thực nghiệm sƣ phạm


NỘI DUNG NGHIấN CỨU
Chƣơng 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA VẤN ĐỀ
NGHIấN CỨU.
1. 1. Cơ sở lớ luận
1.1.1. Một số khỏi niệm
1.1.1.1. Giỏo ỏn.
Hoạt động dạy học là hoạt động dựa trờn cỏc bài học cụ thể. Cỏc bài học
này lại dựa trờn mục đớch của lớp học và mục tiờu mà học viờn mong muốn sẽ
đạt đƣợc vào cuối mỗi bài học. Mỗi lần đặt ra mục đớch và mục tiờu, ngƣời
giỏo viờn phải vạch ra một giỏo ỏn cho từng bài học để giảng dạy.
Giỏo ỏn là những chỉ dẫn cho giỏo viờn. Đồng thời, giỏo ỏn là một bảng
liệt kờ đƣợc sắp xếp theo trỡnh tự dựa trờn cỏc mục tiờu giảng dạy. Điều quan
trọng là cỏc mục tiờu mà giỏo viờn đặt ra phải rừ ràng nhằm giỳp cho chớnh giỏo
viờn dễ dàng kiểm tra học sinh đó tiếp thu đƣợc những gỡ sau bài giảng.
Một bài giảng đƣợc lờn kế hoạch sẽ giỳp đảm bảo tớnh liờn tục và sự
tiến bộ trong quỏ trỡnh học tập. Giỏo viờn nờn bắt đầu bài giảng bằng cỏch dành
một chỳt thời gian để hỏi học sinh với mục đớch tỡm hiểu xem học sinh nhớ bài

như thế nào?

Phƣơng phỏp giảng dạy Lƣu ý đến sự phân bố thời gian giảng dạy: giáo
viên phải bắt đầu và dừng bài giảng một cách rõ
ràng. Nên nhớ khi chuẩn bị giáo án, giáo viên phải
tính thời gian chuẩn bị (ví dụ nhƣ: khi kiểm tra,
giáo viên dành ít phút cho việc phát bài và thu bài)
Tài liệu giảng dạy

Giỏo viờn sẽ dựng phương phỏp và hoạt động nào
trong cụng tỏc giảng dạy? Học sinh sẽ tham gia hoạt
động nào trong lớp? Làm cỏch nào giỏo viờn thu hỳt
học sinh tham gia vào cỏc hoạt động đú?
-Cỏc cụng cụ dạy học đó đầy đủ chưa?

Đánh giá

- Làm thế nào để giáo viên kiểm tra những gì mình
vừa dạy?

Nhận xột

Nờn dành một phần cuối trong giỏo ỏn để giỏo viờn
ghi lại những thuận lợi và khú khăn trong tiết dạy.


1.1.1.2. Giỏo ỏn điện tử và bài giảng điện tử
Bài giảng điện tử là một hỡnh thức tổ chức bài lờn lớp mà ở đú toàn bộ
kế hoạch hoạt động dạy học đều đƣợc chƣơng trỡnh hoỏ do giỏo viờn điều
khiển thụng qua mụi trƣờng multimedia do mỏy vi tớnh tạo ra. Cần lƣu ý bài

hiểu là đa phƣơng tiện, đa mụi trƣờng, đa truyền thụng. Trong mụi trƣờng
multimedia, thụng tin đƣợc truyền dƣới cỏc dạng:
- Văn bản (text).
- Đồ hoạ (graphics).
- Hoạt ảnh (animation).
- Ảnh chụp (image).
- Flash movies hoặc cỏc scientific movies (phim khoa học).
- Âm thanh (audio).
- Phim video (video clip)
1.1.2. Cỏc đặc điểm ưu việt của giỏo ỏn điện tử
Xu hƣớng toàn cầu hoỏ và sự xuất hiện nền kinh tế tri thức đó và đang
đƣa xó hội loài ngƣời tới một kỉ nguyờn mới, đũi hỏi mỗi quốc gia phải cú một
hệ thụng giỏo dục mới để thớch nghi với mụi trƣờng xó hội thay đổi [26,27].
Dạy học, khi xột về hỡnh thức tiến hành thỡ nú là quỏ trỡnh truyền thụng
tin hai chiều. Do đú, việc ứng dụng cụng nghệ thụng tin vào dạy - học núi chung,
vào nõng cỏo tớnh tớch cực trong dạy - học núi riờng là xu hƣớng tất yếu của
thời đại. Sở dĩ nhƣ vậy là vỡ cụng nghệ thụng tin cú những ƣu thế: tốc độ cao,
nhất quỏn, chớnh xỏc và ổn định. Cụng nghệ thụng tin sẽ làm thay đổi khụng chỉ
nội dung và cả phƣơng phỏp truyền đạt của ngƣời thầy trong dạy học, cụ thể:


- Mụi trƣờng đa phƣơng tiện kết hợp những hỡnh ảnh vedeo, camera …
với õm thanh, văn bản, biểu đồ … đƣợc trỡnh bày qua mỏy tớnh theo kịch bản
vạch sẵn nhằm đạt hiệu quả tối đa qua một quỏ trỡnh học đa giỏc quan.

TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Bộ Giỏo dục và Đào tạo, Vụ trung học. Tài liệu bồi dưỡng giỏo viờn
thực hiện chương trỡnh SGK lớp 11, mụn Sinh học, Nxb Giỏo dục , 2007.
2. Bộ giỏo dục và Đào tạo. 50 năm phỏt triển sự nghiệp Giỏo dục và Đào
tạo, Nxb Giỏo dục, 1995.

cho sinh viờn khoa Sinh – KTNN, Bỏo cỏo tổng kết đề tài nghiờn cứu khoa học
cấp bộ, Hà Nội, 2002.
18. Nguyễn Đức Thành, Nguyễn Văn Duệ (2003), Dạy học sinh học ở
trường THPT tập 1, tập 2, NXB Giỏo Dục.
19. Nguyễn Ngọc Quang và cỏc tỏc giả. Lý luận dạy học Đại học, tập 1,
Nxb Giỏo dục, 1975.
20. Nguyễn Thành Đạt, Lờ Đỡnh Tuấn, Nguyễn Nhƣ Khanh. Sinh học
11, Nxb Giỏo dục 2007.
21. Ngụ Văn Hƣng, Trần Văn Kiờn. Bài tập Sinh học 11, Nxb Giỏo dục
2007
22. Nguyễn Thành Đạt, Phạm Văn Lập, Trần Dụ Chi, Trịnh Nguyờn
Giao, Phạm Văn Ty. Sinh học 10, Nxb Giỏo dục 2006
23. Phạm Viết Vƣợng. Phương phỏp luận nghiờn cứu khoa học, Nxb Đại
học Quốc gia Hà Nội, 2000.
24. Thỏi Duy Tuyờn. Những vấn đề cơ bản giỏo dục hiện đại, Nxb Giỏo
dục, 1999.


25. Trần Bỏ Hoành. Bàn về vấn đề lấy người học làm trung tõm, NCGD,
1998.
26. Trần Bỏ Hoành. Kỹ thuật dạy học Sinh học, Nxb Giỏo dục, 1996.
27. Trần Bỏ Hoành. Phỏt triển cỏc phương phỏp học tập tớch cực trong
bộ mụn Sinh học, Nxb Giỏo dục, 2000.
28. Trần Bỏ Hoành, Trịnh Nguyờn Giao. Đại cương phương phỏp dạy
học Sinh học, Nxb Giỏo dục, 2002.
29. Trần Đăng Kế. Một số vấn đề về trao đổi chất và năng lượng của cơ
thể sống, Bộ Giỏo dục và Đào tạo- Vụ giỏo viờn, 1995.
30. Phạm Viết Vƣợng. Phương phỏp luận nghiờn cứu khoa học, Nxb Đại
học Quốc gia Hà Nội, 2000.
31. Vũ Cao Đàm. Phương phỏp luận nghiờn cứu khoa học, Nxb Khoa học