ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

-----  -----

NGUYỄN VĂN TIẾN

CÔNG NGHIỆP HOÁ, HIỆN ĐẠI HOÁ Ở TRUNG
QUỐC VÀ BÀI HỌC KINH NGHIỆM ĐỐI VỚI
VIỆT NAM

Chuyên ngành :

KINH TẾ CHÍNH TRỊ XHCN

Mã số

60 31 01

:

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SỸ KINH TẾ CHÍNH TRỊ

Người hướng dẫn khoa học:

HÀ NỘI – 2008

TS. NGUYỄN BÍCH


PHẦN MỞ ĐẦU

nghiệm đối với Việt Nam’’ cho luận văn tốt nghiệp thạc sĩ kinh tế của mình.
2. Tình hình nghiên cứu liên quan đế n đề tài
Quá trình cải cách, mở cửa kinh tế của Trung Quốc nói chung và quá trình
công nghiệp hoá, hiện đại hoá từ thập kỷ 80 của thế kỷ XX đến nay nói riêng đã đem


lại sự phát triển ngoạn mục về kinh tế – xã hội trên đất nước Trung Quốc. Chính vì
vậy công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở Trung Quốc đã được nhiều nhà nghiên cứu trong
và ngoài nước quan tâm. Có thể nêu ra một số công trình tiêu biểu như:
* Phạm Thái Quốc với “ Trung Quốc – quá trình công nghiệp hoá trong 20 năm
cuối thế kỉ XX ’’ – Nhà xuất bản khoa học xã hội – 2001. Ông cũng là tác giả bài viết
“ Quan hệ giữa công nghiệp hoá và hiện đại hoá nông nghiệp Trung Quốc ’’ – Tạp
chí những vấn đề kinh tế thế giới – 2003.
* Lê Văn Sang với bài viết “ Một sự lựa chọn mang tầm thời đại – con đường
công nghiệp hoá kiểu mới ’’ – Tạp chí nghiên cứu Trung Quốc – 2003.
* Nguyễn Minh Hằng đi sâu nghiên cứu về hiện đại hoá nông nghiệp Trung
Quốc trong “ Một số vấn đề về hiện đại hoá nông nghiệp Trung Quốc ’’ – Nhà xuất
bản khoa học xã hội – 2003.
Nhưng do sự vận động, phát triển không ngừng của Trung Quốc và thế giới
nên vấn đề công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở Trung Quốc cần được nghiên cứu một
cách hệ thống và cập nhật hơn, đă ̣c biê ̣t từ khi Trung Quố c gia nhâ ̣p WTO đế n nay.
Tác giả luận văn này đã từ sự phân tích và kế thừa có chọn lọc kết quả của các
công trình trước đây, tiếp tục đi sâu nghiên cứu về công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở
Trung Quốc và rút ra bài học kinh nghiệm đối với Việt Nam.
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
* Mục đích nghiên cứu:
Từ việc phân tích, đánh giá một cách toàn diện về công nghiệp hoá, hiện đại
hoá ở Trung Quốc, luận văn rút ra những bài học kinh nghiệm đối với Việt Nam .
* Nhiệm vụ nghiên cứu :
- Luận giải khoa học về công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở Trung Quốc khi cải

Trung Quốc
Chƣơng 2: Quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở Trung Quốc từ thập kỷ 80
của thế kỷ XX đến nay
Chƣơng 3: Những bài học kinh nghiệm và định hướng vận dụng vào Việt Nam
CHƢƠNG 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ ĐIỀU KIỆN CỦ A
CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA Ở TRUNG QUỐC
1.1. Cơ sở lý luận
1.1.1. Quan niệm về công nghiệp hoá, hiện đại hoá trên thế giới
1.1.1.1. Khái niệm công nghiệp hoá, hiện đại hoá
Công nghiệp hoá là một quá trình có tính tất yếu lịch sử. Để trở thành một nước
phát triển, giàu có, mỗi quốc gia đều trải qua quá trình CNH. Sở dĩ như vậy, vì CNH


gắn liền với quá trình xoá bỏ nghèo nàn lạc hậu, gắn liền với quá trình chuyển từ lao
động thủ công sang lao động cơ khí, từ sản xuất tự cấp tự túc với năng suất lao động
thấp sang sản xuất chuyên môn hoá với năng suất lao động cao. CNH gắn liền với
việc xây dựng cơ cấu kinh tế hợp lý, trang thiết bị kỹ thuật và công nghệ hiện đại,
phương pháp sản xuất tiên tiến để từ đó khai thác và sử dụng có hiệu quả các nguồn
lực của nền kinh tế. CNH không chỉ là sự phát triển của công nghiệp, mà còn bao
hàm sự phát triển của các ngành khác, các lĩnh vực khác có liên quan đến công
nghiệp trong toàn bộ cơ cấu kinh tế, nhận tác động từ công nghiệp và tác động trở lại
công nghiệp. Kết quả của quá trình này không chỉ đơn giản là tăng tốc độ và tỷ trọng
của công nghiệp trong nền kinh tế, mà là quá trình chuyển dịch cơ cấu gắn đổi mới
căn bản về công nghệ, tạo nền tảng cho sự tăng trưởng nhanh, có hiệu quả cao và bền
vững của toàn bộ nền kinh tế quốc dân. Có nhiều quan niệm khác nhau về CNH do
đă ̣c thù của từng quố c gia và từng thời kì lich
̣ sử , có thể điểm qua một số qua n niê ̣m
tiêu biể u sau:
- Thời kì trước, quan niê ̣m phổ biế n ở các nước XHCN ở Liên Xô và Đông Âu

GDP ngày càng tăng, tỷ trọng nông nghiệp ngày càng giảm, thu hẹp khoảng cách về
trình độ phát triển giữa thành thị và nông thôn trên cơ sở khai thác hợp lý nguồn tài
nguyên thiên nhiên và các lợi thế của từng vùng, từng miền và của quốc gia.
Đây là quan điể m đầ y đủ hơn cả về CNH và qua các quan điể m trên cho chúng
ta thấ y CNH không chỉ là sự phát triể n công nghiê ̣p mà nó có nô ̣i dung khá rô ̣ng. Do
đó, khi đề cập đến khái niệm CNH, cần nhận thức rõ:
- CNH là một phạm trù kinh tế - xã hội gắn liền với những biến đổi phức tạp
của đời sống kinh tế-xã hội trong từng giai đoạn phát triển lịch sử, là quá trình kinh tế
khách quan nhưng thông qua hoạt động của con người nên phụ thuộc vào trình độ
nhận thức và năng lực vận dụng, tổ chức thực hiện.
- Khái niệm CNH phải gắn với giai đoạn lịch sử nhất định, không thể thoát ly
tính chất lịch sử cụ thể của từng quốc gia. Khi các điều kiện kinh tế-xã hội thay đổi,
thì quan niệm về CNH cũng sẽ thay đổi theo.
- Khi tiếp cận phạm trù CNH không nên nhìn phiến diện vào một nhiệm vụ hay
mục tiêu nào đó mà cần theo quan điểm toàn diện, hướng đến mục tiêu cuối cùng.
- Trong một thế giới đang toàn cầu hoá, nhất thể hoá kinh tế và các nền kinh tế
quốc gia đều theo mô hình mở, hướng ngoại thì môi trường quốc tế tác động rất lớn
đến CNH của mỗi nước. CNH cũng có nghĩa là phát triển các ngành kinh tế, sản xuất
hàng hoá công nghiệp phải theo hướng khai thác tối đa lợi thế tuyệt đối và tương đối
để nâng cao khả năng cạnh tranh chung của toàn bộ nền kinh tế.


- Công nghiê ̣p hóa gắn liền với sự phát triển nhanh chóng của cách mạng khoa
học và công nghệ. Đặc biệt, các lĩnh vực công nghệ mũi nhọn là công nghệ sinh học,
công nghệ năng lượng, công nghệ vật liệu mới và công nghệ thông tin chính là sự
phát triển mới của lực lượng sản xuất công nghiệp dựa trên tri thức.
- Hiện đại hoá là một quá trình mà nhờ đó các nước đang phát triển tìm cách
đạt được sự tăng trưởng và phát triển kinh tế, tiến hành cải cách chính trị và củng cố
cơ cấu xã hội nhằm đạt tới một trình độ phát triển cao về khoa học công nghệ, sự
thịnh vượng kinh tế và công bằng xã hội.

CNH và đặc trưng của nó thay đổi nhanh chóng trong hai thập kỷ gần đây. Cơ sở lý
thuyết về CNH được ứng dụng thành công trong chính sách phát triển của các quốc
gia và thậm chí trên giác độ của các công ty, do cạnh tranh ngày càng gay gắt các
nước bắt buộc phải tháo bỏ hàng rào bảo vệ và các hoạt động kinh doanh phải đáp
ứng trật tự và quy luật cuộc chơi trên quy mô toàn cầu.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Lý Thiết Ánh (2002), Cải cách và mở cửa ở Trung Quốc, Nhà xuất bản Khoa
học xã hội, Hà Nội.
2. Nguyễn Kim Bảo (2002), Đầu tư trực tiếp nước ngoài của Trung Quốc từ 1979
- nay, Nhà xuất bản Khoa học xã hội, Hà Nội.
3. Nguyễn Kim Bảo (2004), Điều chỉnh một số chính sách kinh tế ở Trung Quốc
(1992-2010). Nhà xuất bản Khoa học xã hội, Hà Nội.
4. Nguyễn Kim Bảo (2006), Gia nhập WTO Trung Quốc làm gì và được gì?, Nhà
xuất bản thế giới, Hà Nội.
5. Chính sách phát triển kinh tế, kinh nghiê ̣m và bài học của Trung Qu ốc, tập I, II,
III, Viê ̣n nghiên cứu và quản lý Trung ương, dự án VIE 01/012, 2002
6. CNXH – kinh nghiê ̣m của Viê ̣t Nam , kinh nghiê ̣m của Trung Qu ốc (2001), Hô ̣i
thảo khoa học Việt Nam – Trung Quốc, Nhà xuất bản chính trị quốc gia , Hà
Nội.
7. CNXH và kinh tế thi ̣ trường – kinh nghiê ̣m của Trung Qu ốc , kinh nghiê ̣m của
Viê ̣t Nam (2003), Hô ̣i thảo lý luâ ̣n giữa Đảng Cô ̣ng Sản Trung Qu ốc và Đảng
Cô ̣ng Sản Viê ̣t Nam, Nhà xuất bản chính trị quốc gia, Hà Nội.
8. Cố c Nguyên Dương (2006), Trung Quốc 10 năm đầ u thế kỉ XXI : phát triển và
hợp tác, Tạp chí nghiên cứu Trung Quốc số 1 (65)
9. Nguyễn Minh Hằng (1995), Cải cách kinh tế ở Cộng hoà nhân dân Trung Hoa,
Nhà xuất bản Khoa học xã hội, Hà Nô ̣i.
10. Nguyễn Minh Hằng (2003), Một số vấn đề về hiện đại hoá nông nghiệp Trung
Quốc, Nhà xuất bản khoa học xã hội, Hà Nội.



năm đổ i mới, Tạp chí thông tin và dự báo kinh tế số 7-7/2006.


26. Nguyễn Thế Tăng (2000), Trung Quốc cải cách và mở cửa (1978-1998), Nhà
xuấ t bản khoa ho ̣c xã hô ̣i, Hà Nội.
27. Lý Kinh Văn (1998), Kinh tế Trung Qu ốc bước vào thế kỉ XXI , tập I, II, Nhà
xuất bản chính trị quốc gia, Hà Nội.
28. Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc Đảng Cô ̣ng Sản Viê ̣t Nam lần thứ VI ,
VII, VIII, IX, X, Nhà xuất bản chính trị Quốc gia, Hà Nội.
29. Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc Đảng Cô ̣ng Sản Trung Quốc lần thứ XIII,
XIV, XV, XVI, Nhà xuất bản chính trị Quốc gia, Hà Nội.
30.
31.
32.
33.
34.
35.
36.
37.