Bộ giáo dục viện khoa học x hội
v đo tạo Việt namViện kinh tế v chính trị thế giới
-------------------------

Ngô Văn Vũ
Cải cách doanh nghiệp nh nớc ở nga,
trung quốc v bi học kinh nghiệm
đối với việt nam

Chuyên ngnh: Kinh tế Thế giới v Quan hệ Kinh tế Quốc tế
Mã số : 62.31.07.01
Tóm tắt Luận án tiến sĩ kinh tế

Danh mục các công trình công bố
liên quan đến luận án

1. Ngô Văn Vũ (2002), Về một số giải pháp chủ yếu để sắp xếp đổi mới
doanh nghiệp nhà nớc ở nớc ta hiện nay, Tạp chí Nghiên cứu
Đông Nam á, số 5, tr. 71-74.
2. Ngô Văn Vũ (2002), Kinh nghiệm của các nớc có nền kinh tế chuyển
đổi về cải cách doanh nghiệp nhà nớc, Tạp chí Nghiên cứu châu
âu, số 6 (48), tr. 17-22.
3. Ngô Văn Vũ (2002), Đổi mới doanh nghiệp nhà nớc, tồn tại và những
giải pháp", Tạp chí Tài chính doanh nghiệp, số 5, tr. 21-22.
4. Ngô Văn Vũ (2002), Cổ phần hoá doanh nghiệp nhà nớc: Kinh
nghiệm của một số nớc trên thế giới, Tạp chí Thuế nhà nớc, số
tháng 9/2002, tr. 49-51.
5. Ngô Văn Vũ (2006), Vài nét về cải cách doanh nghiệp nhà nớc ở
Liên bang Nga và một số nớc Đông Âu", Tạp chí Nghiên cứu châu
Âu, số 9 (75), tr. 31-37.
6. Ngô Văn Vũ (2007), Cải cách doanh nghiệp nhà nớc Trung Quốc:
Kết quả và những vấn đề đặt ra", Tạp chí Nghiên cứu Đông Bắc á, số
10 (80), tr. 28-35.
7. Ngô Văn Vũ (2008), Sắp xếp, đổi mới doanh nghiệp nhà nớc ở việt
Nam trong xu thế hội nhập", Tạp chí Những vấn đề kinh tế và chính
trị thế giới, số 7 (147), tr. 57-63.

1
Mở đầu
1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu

hành cải cách theo liệu pháp sốc nhằm xây dựng chế độ chính trị dân chủ đa nguyên,
nền kinh tế thị trờng và hội nhập quốc tế. Trung Quốc cải cách kinh tế đợc tiến hành
một cách tuần tự trên cơ sở giữ vững ổn định chính trị để phát triển kinh tế và công cuộc
cải cách do Đảng Cộng sản lãnh đạo.
2
Thứ hai, về kết quả cải cách cho đến nay còn nhiều đánh giá khác nhau. ở Nga
với việc tiến hành liệu pháp sốc, trọng tâm là t nhân hóa, trong suốt thập kỷ 90 của thế
kỷ XX diễn ra trong điều kiện khủng hoảng nghiêm trọng cả về chính trị, kinh tế và xã
hội. Từ năm 2000 trở lại đây, nớc Nga đã nhanh chóng tạo ra đợc khu vực kinh tế t
nhân phát triển, là cơ sở thực sự cho nền kinh tế thị trờng. Với những điều chỉnh chính
sách của Tổng thống Putin trong những năm đầu thế kỷ XXI, kinh tế Liên bang Nga đã
đạt đợc những thành tựu khá tích cực, góp phần giải quyết các vấn đề xã hội và nâng cao
vị thế của nớc Nga trên trờng quốc tế. Khác với Liên bang Nga, Trung Quốc tiến hành
cải cách DNNN một cách tuần tự thông qua việc cổ phần hóa. Kết quả là Trung Quốc đã
chuyển đổi một cách khá ổn định và nền kinh tế trong suốt thời gian dài đạt đợc tốc độ
tăng trởng khá cao. Tuy nhiên, cho đến nay, nhiều vấn đề cơ bản liên quan đến DNNN ở
Trung Quốc vẫn cha giải quyết đợc, cụ thể là, tiến độ cổ phần hóa còn chậm, cha đáp
ứng đợc các yêu cầu đặt ra. Rõ ràng, những kinh nghiệm thành công và không thành
công của Nga và Trung Quốc trong cải cách nền kinh tế nói chung, DNNN nói riêng là
những kinh nghiệm quý báu đối với Việt Nam.
Thứ ba, nớc Nga và Trung Quốc là hai quốc gia có quan hệ hợp tác toàn diện và
chiến lợc với Việt Nam. Vấn đề học tập, trao đổi kinh nghiệm về chuyển đổi kinh tế nói
chung, cải cách DNNN nói riêng cần đợc đẩy mạnh. Trung Quốc đã gia nhập WTO, còn
Nga đang trong quá trình đàm phán để gia nhập tổ chức này. Đồng thời, cả hai nớc cũng
là thành viên của nhiều tổ chức trong khu vực và trên thế giới, vì vậy sẽ có ảnh hởng rất
lớn tới các nớc trong khu vực và Việt Nam.
Với ý nghĩa đó, nghiên cứu sinh chọn đề tài: Cải cách doanh nghiệp nhà nớc ở
Nga, Trung Quốc và bài học kinh nghiệm đối với Việt Nam làm luận án nghiên cứu của
mình.
2. Tình hình nghiên cứu của đề tài

điều kiện cần thiết để TNH thành công. Đó là, cam kết chính trị mạnh mẽ kết hợp với sự
ủng hộ rộng rãi của công chúng đối với TNH, tạo ra các thị trờng cạnh tranh, rỡ bỏ các
rào cản gia nhập và thoát khỏi thị trờng, cải cách khu vực tài chính để tạo ra hệ thống
ngân hàng thơng mại, hình thành khung pháp lý để tăng cờng các lợi ích của sở hữu t
nhân.
- Toàn cầu hóa và tơng lai của các nớc đang chuyển đổi, tác giả Grzegorz W.
Kolodko nhà kinh tế học, nguyên Phó Thủ tớng Ba Lan, Nhà xuất bản Chính trị quốc
gia (dịch từ tiếng Ba Lan), Hà Nội, 2006. Tác giả đi sâu xem xét, phân tích hai nội dung
chính:
Thứ nhất, quá trình toàn cầu hóa ngày càng mạnh mẽ đã và đang là chất xúc tác
quan trọng cho quá trình chuyển đổi của các nớc chuyển đổi. Thứ hai, đánh giá sự tác
động tơng hỗ giữa toàn cầu hóa và các nền kinh tế chuyển đổi; đa ra dự báo những mô
hình phát triển trong nửa thế kỷ tới; rút ra những bài học cơ bản cho việc hoạch định các
chính sách kinh tế trong điều kiện toàn cầu hóa và chuyển đổi.
- Phân tích so sánh cuộc cải cách kinh tế ở Cộng hòa nhân dân Trung Hoa và
Nga, tài liệu dịch từ tiếng Anh, Viện Thông tin khoa học xã hội, Hà Nội, 2004. Đây là
công trình nghiên cứu của các tác giả nớc ngoài góp phần vào việc sơ bộ tổng kết quá
trình hơn 20 năm cải cách kinh tế của Trung Quốc và hơn 10 năm ở Nga. Các tác giả đa
ra cơ sở thực tiễn để phân tích những thành công cũng nh không thành công của hai nớc
thông qua việc thực hiện các chuyển đổi khác nhau. Cuộc cải cách hệ thống sở hữu đợc
4
các tác giả đi sâu phân tích, so sánh giữa hai nớc và chỉ ra toàn bộ cuộc cải cách sở hữu ở
Nga đợc quy về thay hình thức sở hữu nhà nớc thành sở hữu t nhân có tính ớc lệ bằng
cách TNH các xí nghiệp của khu vực nhà nớc; còn ở Trung Quốc thì theo con đờng phát
triển các hình thức sở hữu phi công hữu khác và thay đổi tính chất của sở hữu công cộng
bằng cách thay đổi hình thức thực hiện của nó.
Các công trình nghiên cứu trong nớc điển hình nh sau:
- Cải cách doanh nghiệp nhà nớc ở Trung Quốc - so sánh với Việt Nam, Viện
Kinh tế thế giới, Chủ biên TSKH. Võ Đại Lợc - GS.TS. Cốc Nguyên Dơng, Nhà xuất
bản Khoa học xã hội, Hà Nội, 1997. Các tác giả đã phân tích khá sâu sắc và khảo cứu toàn

- T nhân hóa ở Liên bang Nga và một số nớc Đông Âu trong cải cách theo
hớng thị trờng, đề tài cấp bộ, do TS. Nguyễn Quang Thuấn thực hiện, Hà Nội, 1997.
Đây là công trình đợc nghiên cứu công phu, những nội dung trình bày là rất cơ bản.
Những vấn đề chính mà tác giả đã giải quyết trong công trình này là khái quát hóa về cải
cách và TNH ở Liên bang Nga và các nớc Đông Âu. Phân tích và làm rõ kết quả của các
biện pháp thực hiện TNH ở Liên bang Nga và Đông Âu. Từ đó, đa ra những nhận xét về
quá trình TNH ở các nớc này.
- Báo cáo nghiên cứu: cải cách DNNN-kinh nghiệm của Trung Quốc và so sánh
với Việt Nam, tài liệu phục vụ Hội thảo nằm trong khuôn khổ Dự án VIE/101/012, Viện
Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ơng, Bộ Kế hoạch và Đầu t, Hà Nội, 2002. Các diễn
giả Trung Quốc nêu trong báo cáo về lịch sử cải cách DNNN từ năm 1978 đến nay, những
giai đoạn cải cách và cơ chế, chính sách thực hiện trong quá trình cải cách DNNN ở Trung
Quốc, những khó khăn, vớng mắc phát sinh trong quá trình cải cách DNNN. Các tác giả
cũng xác định rõ những thành tựu và thiếu sót chính của cải cách DNNN. Một trong số
những luận điểm này đến nay còn đang là hiện thực.
- Kinh nghiệm quốc tế về cải cách doanh nghiệp nhà nớc, Viện Adam Smith, Dự
án của Chính phủ Vơng quốc Anh tài trợ cho Chính phủ Việt Nam, Hà Nội, 2002. Nội
dung công trình tập trung trình bày những vấn đề lý thuyết chung liên quan đến hoạt động
của các DN trong cơ chế thị trờng nh cạnh tranh, xóa bỏ độc quyền, vấn đề điều tiết các
ngành kinh tế... Đồng thời, nêu lên những kinh nghiệm cải cách, chuyển đổi các DNNN,
chính sách khuyến khích phát triển DN và sự tác động của xã hội đối với cải cách DN ở một
số nớc chuyển đổi nền kinh tế. Đây là tài liệu dùng cho việc đào tạo, học tập cho các đối
tợng là những nhà hoạch định chính sách, cán bộ chủ chốt của các bộ, ngành và các tổng
công ty, DNNN đang tiến hành CPH.
- Hội thảo khoa học quốc tế: Chuyển đổi DNNN ở Việt Nam, do Đại học quốc gia
Hà Nội và Viện Konrad Adenauer đồng tổ chức tại Hà Nội, năm 2006. Tài liệu đợc tập
hợp 16 bài viết tham luận khoa học của các tác giả trong và ngoài nớc là các chuyên gia
đầu ngành nghiên cứu về cải cách DNNN. Nhiều bài viết có giá trị tham khảo tốt, cung cấp
những thông tin và các t liệu, số liệu mới. Có những gợi ý rất thiết thực cho Việt Nam tiếp
tục đổi mới, sắp xếp DNNN trong thời kỳ chủ động hội nhập kinh tế quốc tế.