đại học quốc gia hà nội
tr-ờng đại học khoa học xã hội và nhân văn
============ ***** ============

Phạm thị oanh

Mối quan hệ giữa con ng-ời
với tự nhiên và vấn đề đặt ra trong việc
bảo vệ môi tr-ờng ở n-ớc ta hiện nay

Luận văn thạc sĩ khoa học triết học

Hà nội - 2003


mở đầu
1. Tính cấp thiết của đề tài
Thuở xa x-a, ngay từ buổi bình minh của lịch sử, con ng-ời đã luôn luôn
đặt ra những câu hỏi và đi tìm lời giải đáp về bản thân mình, về vũ trụ, về mối
quan hệ giữa con ng-ời và thế giới xung quanh. Vì vậy, mối quan hệ g iữa con
ng-ời với tự nhiên là một trong những vấn đề đ-ợc quan tâm nghiên cứu của hầu
hết các triết gia trong mọi thời đại. Xuất phát từ cách giải quyết vấn đề này mà
con ng-ời có thái độ khác nhau trong quan hệ với môi tr-ờng xung quanh. Mối
quan hệ giữa con ng-ời với tự nhiên đ-ợc thể hiện qua những hành động trong
cuộc sống hàng ngày, tr-ớc hết là trong hoạt động sản xuất vật chất.
Sản xuất càng phát triển, mức độ tác động của con ng-ời vào tự nhiên càng
gia tăng. Thời đại ngày nay là thời đại cách mạng khoa học và công nghệ đang
diễn ra nh- vũ bão trên phạm vi toàn cầu. Một mặt, cách mạng khoa học và công
nghệ đã mang lại cho con ng-ời những tiến bộ v-ợt bậc trong việc chinh phục tự
nhiên, phát triển sản xuất, song mặt trái của nó cũng bộc lộ gay gắt hơn bao giờ
hết: quan hệ giữa con ng-ời với tự nhiên ngày càng phức tạp, làm nảy sinh những

Từ những năm 60 của thế kỷ XX trở lại đây, tr-ớc sự xuống cấp nghiêm
trọng của môi tr-ờng và sự cần thiết bảo vệ môi tr-ờng sống của con ng-ời, liên
tiếp các cuộc hội thảo, các tài liêu, các công trình nghiên cứu của nhiều tổ chức,
nhiều nhà khoa học thuộc các ngành khoa học khác nhau đã đ-ợc công bố.
Trong nhiều năm nay, Đảng và Nhà n-ớc ta đã thực sự quan tâm đến vấn
đề môi tr-ờng. Năm 1982, hàng loạt các hội thảo chuyên đề liên quan đến môi
tr-ờng và tài nguyên thiên nhiên đã đ-ợc tổ chức. Năm 1990, Hội nghị quốc tế về
môi tr-ờng và phát triển bền vững đ-ợc tổ chức thành công tại Hà Nội. Hàng
trăm báo cáo tham luận của 80 đại biểu quốc tế của trên 30 n-ớc và tổ chức quốc
tế và của gần 300 đại biểu Việt Nam đ-ợc trình bày tại hội nghị. Năm 1991 Việt
Nam công bố Kế hoạch Quốc gia về môi tr-ờng và phát triển bền vững giai đoạn


1991-2000. Năm 1993, Luật bảo vệ môi tr-ờng đ-ợc Quốc Hội thông qua. Năm
1998, Hội nghị môi tr-ờng toàn quốc lần thứ nhất đ-ợc tổ chức ...
Năm 1995, Tuyển tập báo cáo của các nhà khoa học môi tr-ờng Bo vệ
môi trường v phát triển bền vững đ-ợc xuất bản. Các báo cáo khoa học trong
tuyển tập đã tiến hành điều tra nghiên cứu cụ thể về môi tr-ờng và sự ô nhiễm
môi tr-ờng ở từng địa ph-ơng cũng nh- trong toàn quốc đồng thời đ-a ra những
kiến nghị, giải pháp khắc phục sự ô nhiễm và bảo vệ môi tr-ờng.
Ch-ơng trình Khoa học - Công nghệ cấp Bộ Triết lý về sự phát triển của
Việt Nam do Giáo s- Phạm Xuân Nam làm chủ nhiệm đ-ợc xuất bản năm
2000. Ch-ơng trình đã nghiên cứu một cách tổng quát những vấn đề khác nhau
trong sự phát triển của xã hội Việt Nam, trong đó có phân tích trạng thái lý luận
và thực tiễn của vấn đề mối quan hệ giữa con ng-ời với tự nhiên nhằm từng b-ớc
đ-a ra một triết lý phù hợp cho sự phát triển bền vững.
Đề án Xây dựng năng lực qun lý môi trường ở Việt Nam do các GS Lê
Văn Khoa, TS Nguyễn Ngọc Sinh, TS Nguyễn Tiến Dũng thực hiện đã cung cấp
nguồn tài liệu hết sức phong phú đáp ứng đòi hỏi học tập nghiên cứu của sinh
viên và những ng-ời nghiên cứu về môi tr-ờng.

này. Mặt khác sự vận động phát triển của tự nhiên, con ng-ời, xã hội đang diễn
ra hết sức nhanh chóng d-ới tác động to lớn của Cách mạng khoa học, kỹ thuật
và công nghệ. Mối quan hệ giữa con ng-ời với tự nhiên ở Việt Nam hiện nay
cũng đang biến đổi sâu sắc từng ngày đòi hỏi phải có sự ngiên cứu bổ sung
không ngừng về mặt lý luận. Trong khuôn khổ của luận văn này chúng tôi cố
gắng trình bày khái quát lại những quan điểm tiêu biểu về mối quan hệ giữa con
ng-ời với tự nhiên trong t- t-ởng nhân loại đồng thời có bổ sung thêm những
nghiên cứu mới về hiện trạng môi tr-ờng Việt Nam.
3. Mục đích và nhiệm vụ của luận văn


Mục đích của luận văn
Vận dụng quan điểm mácxít về mối quan hệ giữa con ng-ời với tự nhiên
để nghiên cứu thực trạng và đề ra một số giải pháp nhằm khai thác, bảo vệ có
hiệu quả nguồn tài nguyên thiên nhiên, hạn chế tác động tiêu cực của con ng-ời
đến tự nhiên ở n-ớc ta trong giai đoạn hiện nay.
Nhiệm vụ của luận văn
Để đạt mục đích trên luận văn có nhiệm vụ sau:
1.

Khái quát những quan điểm tiêu biểu về mối quan hệ giữa con ng-ời với tự

nhiên trong lịch sử t- t-ởng tr-ớc Mác.
2.

Làm rõ quan điểm mácxít về cơ sở và đặc điểm của mối quan hệ giữa con

ng-ời với tự nhiên.
3.


gồm : hai ch-ơng, năm tiết.


Danh mục tài liệu tham khảo

1. Báo cáo hiện trạng môi tr-ờng Việt Nam năm 2000 (2000), Bộ Khoa học
Công nghệ và Môi tr-ờng.
2. Báo cáo hiện trạng môi tr-ờng thành phố Hải Phòng năm 2002 (2002),
UBND Thành phố Hải Phòng.
3. Bảo vệ môi tr-ờng và phát triển bền vững, tập 1, Tuyển tập báo cáo khoa học
tại hội nghị khoa học về bảo vệ môi tr-ờng và phát triển bền vững, Hà Nội
1995.
4. Trần Lê Bảo (chủ biên) (2001), Văn hoá sinh thái nhân văn, Nxb Văn hoá Thông tin, Hà Nội.
5. Phạm Văn Boong (2002), ý thức sinh thái và vấn đề phát triển lâu bền, Nxb
Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
6. Các quy định pháp luật về môi tr-ờng, tập 1 (1995), Nxb Chính trị Quốc gia,
Hà Nội
7. Các quy định pháp luật về môi tr-ờng, tập 2 (1997), Nxb Chính trị Quốc gia,
Hà Nội.
8. Chiến l-ợc bảo vệ môi tr-ờng Hải Phòng đến năm 2010 (2002), UBND
Thành phố Hải Phòng - Sở Khoa học Công nghệ & Môi tr-ờng.
9. Cục Thống kê (2002), Niên giám thống kê 2001, Nxb Thống kê, Hà Nội.
10. Hoàng Tăng C-ờng, Mối quan hệ giữa con ng-ời và tự nhiên trong quan
niệm của Nho giáo, T/c Triết học số 6/1996.
11. Cứu lấy trái đất - Chiến l-ợc cho cuộc sống bền vững (1996), Nxb Khoa học
và Kỹ thuật, Hà Nội.
12. Bùi Văn Dũng, Bảo vệ môi tr-ờng trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá hiện đại hoá, T/c Triết học số 3/1997.


13. Phạm Văn Duyệt (1996), Bảo vệ môi sinh cho một sự phát triển bền vững ở

29. C.Mác - Ph Ăngghen (1994), Toàn tập, tập 20, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà
Nội.
30. C.Mác - Ph Ăngghen (1994), Toàn tập, tập 21, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà
Nội.
31. C.Mác - Ph Ăngghen (1993), Toàn tập, tập 23, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà
Nội.
32. C.Mác - Ph Ăngghen (2000), Toàn tập, tập 42, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà
Nội.
33. Hồ Chí Minh (2000), Toàn tập, tập 9, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội
34. Hồ Chí Minh (2000), Toàn tập, tập 10, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội
35. Hồ Chí Minh (2000), Toàn tập, tập 11, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội
36. Bùi Thanh Quất - Vũ Tình (đồng chủ biên) (1999), Lịch sử triết học, Nxb
Giáo dục, Hà Nội
37. Hồ Sỹ Quý (2000), Mối quan hệ giữa con ng-ời và tự nhiên trong sự phát
triển xã hội, Nxb Khoa học Xã hội, Hà Nội
38. Nguyễn Ngọc Sinh (1994), Môi tr-ờng trong lành và phát triển bền vững,
Nxb Khoa học và Kỹ thuật, Hà Nội.
39. Sidnva S, Bảo vệ môi tr-ờng: hình thức mới của chủ nghĩa đế quốc chăng?
T/C Ng-ời đ-a tin UNESCO, số 4/2001.
40. Spirkin A.G (1989), Triết học xã hội, Tập 1, Nxb Tuyên huấn, Hà Nội.
41. Spirkin A.G (1989), Triết học xã hội, Tập 2, Nxb Tuyên huấn, Hà Nội.
42. Đào Viết Tác, Khu công nghiệp sinh thái và lợi ích kép, T/C Khoa học
Công nghệ- Môi tr-ờng, số 3/2000.
43. Nguyễn Kim Thái - Lê Hiền Thảo (1999), Sinh thái học và bảo vệ môi
tr-ờng, Nxb Xây dựng, Hà Nội


44. Lê Thi, Khái niệm môi tr-ờng nhân văn và vấn đề giáo dục môi tr-ờng nhân
văn ở n-ớc ta hiện nay, T/c triết học số 6/1999.
45. Toffler A (1996), Đợt sóng thứ ba, Nxb Khoa học Xã hội, Hà Nội.