BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ TP.HCM

------------------

QUÁCH MINH NGỌC

ĐÁNH GIÁ MỨC ĐỘ PHÙ HỢP CỦA
HỆ THỐNG THÔNG TIN KẾ TOÁN ĐẾN
THÀNH QUẢ HOẠT ĐỘNG TRONG CÁC
DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TẠI TP.HCM
LUẬN VĂN THẠC SĨ
Chuyên ngành: KẾ TOÁN
Mã số ngành: 60340301

TP. HỒ CHÍ MINH, tháng 12 năm 2015


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ TP.HCM

-------------------

QUÁCH MINH NGỌC

ĐÁNH GIÁ MỨC ĐỘ PHÙ HỢP CỦA
HỆ THỐNG THÔNG TIN KẾ TOÁN ĐẾN
THÀNH QUẢ HOẠT ĐỘNG TRONG CÁC
DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TẠI TP.HCM
LUẬN VĂN THẠC SĨ
Chuyên ngành: KẾ TOÁN


PGS. TS. VƯƠNG ĐỨC HOÀNG QUÂN

Phản biện 2

4

PGS. TS. LÊ QUỐC HỘI

5

TS. NGUYỄN QUYẾT THẮNG

Chủ tịch

Ủy viên
Ủy viên, Thư ký

Xác nhận của Chủ tịch Hội đồng đánh giá Luận văn sau khi Luận văn đã được
sửa chữa (nếu có)

Chủ tịch Hội đồng đánh giá LV


TRƯỜNG ĐH CÔNG NGHỆ TP.HCM

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

PHÒNG QLKH – ĐTSĐH



IV-Ngày hoàn thành nhiệm vụ: 01/12/2015
V-Cán bộ hướng dẫn: Phó Giáo Sư Tiến Sĩ Phạm Văn Dược
CÁN BỘ HƯỚNG DẪN
(Họ tên và chữ ký)

PGS. TS. PHẠM VĂN DƯỢC

KHOA QUẢN LÝ CHUYÊN NGÀNH
(Họ tên và chữ ký)


i

LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan rằng luận văn thạc sĩ kinh tế “Đánh giá mức độ phù hợp
của hệ thống thông tin kế toán đến thành quả hoạt động trong các doanh nghiệp
nhỏ và vừa tại TP.HCM” là công trình nghiên cứu của tôi.
Những thông tin sử dụng được chỉ rõ nguồn trích dẫn trong danh mục tài liệu
tham khảo. Các số liệu, kết quả nghiên cứu trong Luận văn là trung thực và chưa từng
được ai công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào từ trước đến nay.
Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện Luận văn này đã
được cảm ơn và hoàn toàn chịu trách nhiệm về tính xác thực của Luận văn.
Tp. Hồ Chí Minh, tháng 12 năm 2015
Học viên thực hiện Luận văn

Quách Minh Ngọc


ii

Khái niệm sự hài hòa hay phù hợp giữa yêu cầu hệ thống thông tin kế toán
và khả năng đáp ứng của hệ thống thông tin kế toán đã được thảo luận trong nhiều
năm và sự phù hợp thực sự quan trọng trong việc gia tăng thành quả hoạt động của
doanh nghiệp.
Nghiên cứu này giúp đánh giá sự phù hợp giữa các yêu cầu đối với thông tin
kế toán và khả năng của các hệ thống kế toán trong việc tạo ra thông tin đó, và sự
phù hợp này có ảnh hưởng đến thành quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp,
trong bối cảnh cụ thể các doanh nghiệp nhỏ và vừa ở thành phố Hồ Chí Minh.
Sử dụng một bảng câu hỏi khảo sát, dữ liệu thu thập từ 224 công ty theo 19
đặc điểm của thông tin kế toán về cả yêu cầu đặt ra và khả năng đáp ứng của hệ
thống thông tin kế toán tại đơn vị. Dữ liệu cũng được thu thập theo hiệu quả doanh
nghiệp. Phương pháp phân tích cụm được sử dụng để tìm ra ba nhóm công ty bao
gồm: nhóm có sự phù hợp cao, nhóm không phù hợp và nhóm phù hợp trung bình.
Kết quả chỉ ra rằng các doanh nghiệp nhỏ và vừa có sự phù hợp của hệ thống thông
tin cao đã đạt được hiệu quả kinh doanh cao hơn so với các doanh nghiệp có sự phù
hợp của hệ thống thông tin thấp.
Tóm lại, nghiên cứu này cung cấp những hiểu biết hữu ích cho các giám
đốc điều hành, các nhà quản lý của doanh nghiệp nhỏ và vừa trong việc lập kế
hoạch triển khai thực hiện hệ thống thông tin kế toán.


iv

ABSTRACT
The concept of alignment or fit between accounting information system
requirement and accounting information system capacity has been discussed for
many years, and fit is deemed crucial in increasing firm performance.
This study helps to fill this gap by exploring the fit of accounting information
system requirement and the capacity of accounting systems to generate the
information, and this fit affect the business performance, the specific context of

6. Đóng góp mới của luận văn ...............................................................................5
7. Kết cấu luận văn ................................................................................................6
CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU ....................................7
1.1 Các nghiên cứu công bố trên thế giới .............................................................7
1.2 Các nghiên cứu công bố tại Việt Nam ..........................................................11
CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT ......................................................................15
2.1 Khái niệm doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Việt Nam.....................................15
2.2 Hệ thống thông tin kế toán ............................................................................18
2.2.1 Định nghĩa hệ thống thông tin kế toán ..................................................18
2.2.2 Các thành phần của hệ thống thông tin kế toán ...................................18
2.2.3 Chức năng của hệ thống thông tin kế toán ...........................................19
2.2.4 Phân loại hệ thống thông tin kế toán .....................................................20
2.2.4.1 Phân loại theo phương thức xử lý....................................................20
2.2.4.2 Phân loại theo mục tiêu cung cấp thông tin ....................................21
2.2.5 Vai trò của hệ thống thông tin kế toán trong chuỗi giá trị của doanh
nghiệp .................................................................................................................22


vi

2.2.6 Tổ chức hệ thống thông tin kế toán .......................................................22
2.2.6.1 Nội dung tổ chức hệ thống thông tin kế toán ..................................22
2.2.6.2 Quy trình tổ chức hệ thống thông tin kế toán .................................23
2.2.6.3 Tổ chức nhân sự ...............................................................................25
2.3 Sự phù hợp của hệ thống thông tin kế toán.................................................26
2.3.1 Chất lượng thông tin trong hệ thống thông tin kế toán .......................26
2.3.2 Chất lượng thông tin kế toán trong hệ thống thông tin kế toán .........27
2.3.2.1 Quan điểm hội đồng chuẩn mực kế toán tài chính Hoa kỳ (FASB)
........................................................................................................................28
2.3.2.2 Quan điểm hội đồng chuẩn mực kế toán quốc tế - IASB: ..............29

3.4.2.2 Phương pháp nghiên cứu .................................................................52
CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU..............................................................55
4.1 Thống kê mô tả kết quả nghiên cứu .............................................................55
4.1.1 Mô tả mẫu nghiên cứu ............................................................................55
4.1.1.1 Kết quả khảo sát về thời gian hoạt động của doanh nghiệp ...........56
4.1.1.2 Kết quả khảo sát về số lượng nhân viên trong doanh nghiệp.........56
4.1.1.3 Kết quả khảo sát về thời gian doanh nghiệp sử dụng máy tính......57
4.1.2 Mô tả các biến nghiên cứu ......................................................................58
4.1.2.1 Các nhân tố thuộc về nhu cầu thông tin kế toán của người dùng
đối với hệ thống thông tin kế toán ................................................................58
4.1.2.2 Các nhân tố thuộc về khả năng đáp ứng thông tin của hệ thống
thông tin kế toán: ..........................................................................................59
4.1.2.3 Các nhân tố thuộc về thành quả hoạt động kinh doanh của doanh
nghiệp: ...........................................................................................................61
4.1.2.4 Mối tương quan giữa nhu cầu với khả năng đáp ứng nhu cầu của
hệ thống thông tin kế toán ............................................................................62
4.1.3 Kiểm tra mức độ phù hợp của các biến nghiên cứu.............................66
4.1.3.1 Các nhân tố thuộc về nhu cầu thông tin kế toán của người dùng
đối với hệ thống thông tin kế toán ................................................................67
4.1.3.2 Các nhân tố thuộc về khả năng đáp ứng thông tin của hệ thống
thông tin kế toán............................................................................................67
4.1.3.3 Các nhân tố thuộc về thành quả hoạt động kinh doanh của doanh
nghiệp ............................................................................................................68
4.2 Sự phù hợp giữa yêu cầu và khả năng đáp ứng của hệ thống thông tin kế
toán ........................................................................................................................68
4.2.1 Đo lường mức độ phù hợp ......................................................................68
4.2.2 Phân tích cụm ..........................................................................................69
4.3 Mối quan hệ giữa sự phù hợp hệ thống thông tin kế toán với thành quả
hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp ...........................................................72
CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN, GỢI Ý GIẢI PHÁP VÀ HƯỚNG NGHIÊN CỨU

viết tắt

Tiếng Anh

Tiếng Việt
Hệ thống thông tin kế toán

AIS

Accounting Information Systems

FASB

Financial
Board

IASB

International Accounting Standard Hội đồng chuẩn mực kế toán
Board
quốc tế

Accounting

Standard Hội đồng chuẩn mực kế toán tài
chính Hoa Kỳ

COBIT Control Objectives for Information
and related Technology
Sơ đồ

Bảng 3.4: Bảng trình bày quá trình thu thập mẫu dữ liệu ...................................... 52
Bảng 4.1: Bảng tổng hợp về chức vụ của đối tượng khảo sát tại DNNVV ........... 55
Bảng 4.2: Bảng tổng hợp về thời gian hoạt động của doanh nghiệp ..................... 56
Bảng 4.3: Bảng tổng hợp số lượng nhân viên trong doanh nghiệp........................ 57
Bảng 4.4: Bảng tổng hợp thời gian doanh nghiệp sử dụng máy tính ..................... 57
Bảng 4.5: Bảng thống kê mô tả các nhân tố thuộc về nhu cầu thông tin kế toán của
người dùng đối với hệ thống thông tin kế toán ...................................................... 58
Bảng 4.6: Bảng thống kê mô tả các nhân tố thuộc về khả năng đáp ứng thông tin của
hệ thống thông tin kế toán ...................................................................................... 60
Bảng 4.7: Bảng thống kê mô tả các nhân tố thuộc về thành quả hoạt động kinh doanh
của doanh nghiệp.................................................................................................... 61


xi

Bảng 4.8: Bảng tương quan giữa nhu cầu đặt ra và khả năng đáp ứng của hệ thống
thông tin kế toán ..................................................................................................... 64
Bảng 4.9: Đo lường mức độ phù hợp giữa yêu cầu với khả năng đáp ứng của hệ thống
thông tin kế toán ..................................................................................................... 68
Bảng 4.10: Số phân tử trong một cụm ................................................................... 70
Bảng 4.11: Bảng kết quả phân tích cụm theo phương pháp K-means ................... 71
Bảng 4.12: Bảng phân tích ANOVA thành quả hoạt động giữa các nhóm phù hợp73
Bảng 4.13: Bảng phân tích hậu định (post hoc) Bonferroni để so sánh thành quả hoạt
động giữa các nhóm phù hợp. ................................................................................ 74


xii

DANH MỤC SƠ ĐỒ, HÌNH ẢNH
SƠ ĐỒ

cung cấp thông tin kế toán cho nhà quản lý các cấp trong doanh nghiệp, hội đồng
quản trị và những người bên ngoài cần sử dụng thông tin doanh nghiệp để họ ra quyết
định phù hợp.
Trong xu thế mở cửa, khi Việt Nam đã chính thức là thành viên của Tổ chức
Thương mại thế giới WTO, tất cả các doanh nghiệp Việt Nam nói chung và DNNVV
nói riêng đều phải tham gia vào sân chơi chung của nền kinh tế toàn cầu, đồng nghĩa
với việc phải đối mặt với những thách thức cũng như cơ hội cho cuộc cạnh tranh gay
gắt để tồn tại và phát triển trong môi trường kinh doanh phức tạp, thay đổi liên tục.
Điều đó đòi hỏi các DNNVV phải ứng dụng công nghệ thông tin vào việc tổ chức
thực hiện công tác kế toán nhằm tạo ra một hệ thống thông tin kế toán hợp lý, được
kiểm soát chặt chẽ, cung cấp thông tin trung thực và đáng tin cậy với những kỹ thuật
xử lý thông tin kế toán mới.


2

Tuy nhiên, nhìn chung các nghiên cứu trước đây tại Việt Nam và nước ngoài,
tác giả thấy rằng các nghiên cứu trước chỉ khảo sát, nhận định tổng quát thực trạng
ứng dụng hệ thống thông tin kế toán tại các doanh nghiệp, mà chưa phân tích chuyên
sâu đến sự phù hợp giữa nhu cầu thông tin kế toán của người sử dụng và khả năng
đáp ứng các nhu cầu thông tin của hệ thống thông tin kế toán, cũng như tác động của
sự phù hợp này tới thành quả hoạt động kinh doanh của các DNNVVN. Điều này là
quan trọng vì sự mất cân bằng giữa các yêu cầu thông tin về tổ chức và năng lực xử
lý thông tin của nó có xu hướng gây ra chi phí không cần thiết cho tổ chức. Trong
trường hợp này, không chỉ là nguồn lực công nghệ thông tin tốn kém, lãng phí mà
ngay cả nguồn nhân lực đang quản lý cũng yếu kém (Gorry and Scott Morton, 1971).
Mặt khác, việc cung cấp cho các nhà quản lý những thông tin không cần thiết sẽ lần
lượt gây ra tình trạng quá tải thông tin, mà cuối cùng có thể cản trở hiệu quả của các
tổ chức (Gul, 1991). Vì vậy, Luận văn này sẽ nghiên cứu về sự hòa hợp giữa các yêu
cầu thông tin kế toán của doanh nghiệp và năng lực xử lý thông tin kế toán có tác

3. Câu hỏi nghiên cứu
Dựa vào các mục tiêu cụ thể, tác giả đưa ra các câu hỏi nghiên cứu như sau:
Câu hỏi 1: Các yếu tố ảnh hưởng đến sự phù hợp giữa các nhu cầu thông tin
kế toán và khả năng đáp ứng thông tin của DNNVV tại Tp.HCM hiện nay là gì?
Câu hỏi 2: Mối quan hệ giữa nhu cầu thông tin của người sử dụng hệ thống
thông tin kế toán và khả năng đáp ứng nhu cầu thông tin của hệ thống thông tin kế
toán đang hoạt động trong doanh của DNNVV tại Tp.HCM hiện nay như thế nào?
Câu hỏi 3: Sự phù hợp trong hệ thống thông tin kế toán có mối quan hệ như
thế nào với thành quả hoạt động kinh doanh của DNNVV tại Tp.HCM?
Câu hỏi 4: Định hướng nào cho hệ thống thông tin kế toán làm gia tăng thành
quả hoạt động của DNNVV tại Tp.HCM?


4

4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu là hệ thống thông tin kế toán và thành quả hoạt động
kinh doanh của các DNNVV tại Tp.HCM.
Do hạn chế về thời gian thực hiện và nguồn tài liệu có thể tiếp cận được, nên
phạm vi nghiên cứu của luận văn là chỉ thực hiện khảo sát các doanh nghiệp nhỏ và
vừa trong phạm vi thành phố Hồ Chí Minh.
5. Phương pháp nghiên cứu
Phương pháp nghiên cứu được sử dụng là phương pháp nghiên cứu định tính
kết hợp định lượng, trong đó nghiên cứu định lượng đóng vai trò chủ đạo.
Nghiên cứu định tính
Nghiên cứu định tính dùng để khám phá, điều chỉnh và bổ sung các thành phần
của các nhân tố. Nghiên cứu định tính được thực hiện thông qua các tài liệu đã nghiên
cứu trước đây của các chuyên gia sau đó thống kê, tổng hợp phân tích các tài liệu:
các lý thuyết về hệ thống thông tin kế toán, lý thuyết về hiệu quả của hệ thống thông
tin kế toán, lý thuyết xử lý thông tin, và kế thừa các nghiên cứu khảo sát các nhân tố

trong hệ thống thông tin kế toán nhằm nâng cao hiệu quả của hệ thống thông tin kế
toán đang được sử dụng trong các doanh nghiệp, tạo nền tảng cho việc xây dựng và
tổ chức hệ thống thông tin kế toán đạt hiệu quả để cung cấp thông tin chính xác, kịp
thời và giúp nhà quản trị đưa ra quyết định đúng đắn mang lại thành quả hoạt động
cao cho doanh nghiệp. Nghiên cứu này sẽ là một tham khảo hữu ích cho các doanh
nghiệp muốn ứng dụng, nâng cấp hay điều chỉnh lại hệ thống thông tin đang sử dụng,
giúp tăng cường khả năng thu thập dữ liệu, xử lý, lưu trữ, kiểm soát và cung cấp thông
tin chất lượng, sao cho có thể đáp ứng các nhu cầu thông tin kế toán của doanh nghiệp.
Đồng thời, doanh nghiệp có thể khai thác tối đa khả năng xử lý thông tin mà hệ thống
thông tin kế toán đáp ứng, mang lại thành quả hoạt động kinh doanh tốt nhất cho
DNNVV.
Thứ ba đưa ra gợi ý các giải pháp góp phần góp phần cung cấp những thông
tin hữu ích đến nhà cung cấp và thiết kế phần mềm kế toán nhằm cải thiện khả năng


6

đáp ứng thông tin của các hệ thống thông tin kế toán cho phù hợp với nhu cầu thông
tin của người sử dụng thông tin kế toán.
Thứ tư hầu hết các nghiên cứu trong nước về hệ thống thông tin kế toán chủ
yếu là định tính, nên đề tài chọn phương pháp nghiên cứu định lượng, kết quả nghiên
cứu chính xác và đáng tin cậy. Do đó, về mặt thực tiễn, nghiên cứu này sẽ là một
tham khảo hữu ích cho các nhà quản lý doanh nghiệp muốn tổ chức hệ thống thông
tin kế toán trong tổ chức của họ bằng cách xem xét các yếu tố ảnh hưởng đến sự phù
hợp của hệ thống thông tin kế toán (các nhu cầu của hệ thống thông tin kế toán và
khả năng đáp ứng thông tin kế toán so với các nhu cầu
7. Kết cấu luận văn
Luận văn được tổ chức với kết cấu bao gồm 5 chương:
Chương 1: Tổng quan về đề tài nghiên cứu
Chương 2: Cơ sở lý thuyết

quan đến Luận văn nghiên cứu của tác giả:
Theo El Louadi (1998), kết quả nghiên cứu thực trạng tổ chức hệ thống thông
tin kế toán dựa trên khảo sát 244 doanh nghiệp nhỏ tại Canada cho thấy các doanh
nghiệp nhỏ cần nhiều thông tin hơn các doanh nghiệp lớn để có thể tồn tại trong môi
trường cạnh tranh cao và đáp ứng các nhu cầu thị trường, cho nên họ cần phải cải


8

thiện hệ thống thông tin kế toán và khả năng xử lý thông tin để phù hợp với các nhu
cầu thông tin trong nội bộ ngày càng cao. Đồng thời, hệ thống thông tin kế toán cần
có đủ khả năng thu thập, xử lý các thông tin bên ngoài, nhằm giúp doanh nghiệp luôn
theo kịp các xu hướng, các diễn biến trong môi trường cạnh tranh. Từ đó, thông tin
cần thiết được cập nhật và cung cấp kịp thời sẽ góp phần giúp các doanh nghiệp nhỏ
ra quyết định hợp lý, tăng hiệu quả kinh doanh và tăng khả năng cạnh tranh.
Nghiên cứu của Ismail & King (2005) về ảnh hưởng của sự phù hợp giữa nhu
cầu thông tin kế toán và khả năng đáp ứng các nhu cầu thông tin kế toán đó của hệ
thống thông tin kế toán đến thành quả hoạt động của doanh nghiệp dựa trên dữ liệu
mẫu 310 doanh nghiệp sản xuất nhỏ và vừa tại Malaysia. Nghiên cứu cho thấy tầm
quan trọng của sự phù hợp giữa nhu cầu thông tin kế toán và khả năng đáp ứng thông
tin kế toán của hệ thống thông tin kế toán, và sự phù hợp này sẽ tác động tích cực đến
thành quả hoạt động kinh doanh của các DNNVV thuộc lĩnh vực sản xuất tại
Malaysia. Từ đó, nghiên cứu cũng nhắc nhở rằng việc sử dụng hệ thống thông tin kế
toán quá phức tạp và không phù hợp với những nhu cầu về hệ thống thông tin kế toán
trong tổ chức sẽ mang lại hoạt động kém hiệu quả, do đó sự hiểu biết của các nhà
quản lý đối với nhu cầu về thông tin kế toán và sử dụng công nghệ thông tin như một
công cụ xử lý thông tin quan trọng là điều cần thiết trong doanh nghiệp. Vì vậy, doanh
nghiệp cần thận trọng xem xét, lập kế hoạch định hướng trước khi triển khai xây dựng
hoặc nâng cấp hệ thống thông tin kế toán phức tạp và hiện đại hơn.
Cragg và cộng sự (2002), đã nghiên cứu vào đo lường sự phù hợp giữa chiến

Nghiên cứu cũng đưa ra gợi ý cho các nhà quản lý cần nâng cao hiểu biết, kiến thức,
kỹ năng, trình độ về kế toán để có thể hiểu biết thêm các nhu cầu thông tin của tổ
chức mình, nhằm thực hiện một hệ thống thông tin kế toán phù hợp, có thể đáp ứng
được các nhu cầu thông tin kế toán đó. Bên cạnh đó, nhà cung cấp phần mềm cần
nâng cao kinh nghiệm và hiểu biết về các đặc thù riêng của từng loại hình doanh
nghiệp, từ đó có thể thiết lập và cung cấp hệ thống thông tin kế toán hiệu quả, phù
hợp hơn với từng loại hình doanh nghiệp, giúp doanh nghiệp đạt được thành quả hoạt
động tốt nhất.