BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ TP. HCM

---------------------------

NGUYỄN TRẦN TUÂN

ĐÁNH GIÁ SỰ XÂM LẤN CỦA CÂY MAI
DƯƠNG (MIMOSA PIGRA L.) TRÊN ĐỊA BÀN
TỈNH BÌNH DƯƠNG VÀ ĐỀ RA BIỆN PHÁP
XỬ LÝ
LUẬN VĂN THẠC SĨ
Chuyên ngành : Kỹ thuật môi trường
Mã số ngành: 60520320

TP. HỒ CHÍ MINH, tháng 05 năm 2016


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ TP. HCM

---------------------------

NGUYỄN TRẦN TUÂN

ĐÁNH GIÁ SỰ XÂM LẤN CỦA CÂY MAI
DƯƠNG (MIMOSA PIGRA L.) TRÊN ĐỊA BÀN
TỈNH BÌNH DƯƠNG VÀ ĐỀ RA BIỆN PHÁP
XỬ LÝ
LUẬN VĂN THẠC SĨ
Chuyên ngành : Kỹ thuật môi trường

PGS.TS. Phạm Hồng Nhật
TS. Nguyễn Hoài Hương

Chức danh Hội đồng
Chủ tịch
Phản biện 1
Phản biện 2
Ủy viên
Ủy viên, Thư ký

Xác nhận của Chủ tịch Hội đồng đánh giá Luận sau khi Luận văn đã được
sửa chữa (nếu có).
Chủ tịch Hội đồng đánh giá LV

GS.TS. Hoàng Hưng

i


TRƯỜNG ĐH CÔNG NGHỆ TP. HCM
PHÒNG QLKH – ĐTSĐH

CỘNG HÕA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập – Tự do – Hạnh phúc

TP. HCM, ngày … tháng 05 năm 2016

NHIỆM VỤ LUẬN VĂN THẠC SĨ
Họ tên học viên: Nguyễn Trần Tuân...........................................Giới tính: Nam................
Ngày, tháng, năm sinh: 14/08/1989 ............................................Nơi sinh: TP.HCM.........

đã được cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong Luận văn đã được chỉ rõ nguồn
gốc.
Học viên thực hiện Luận văn

Nguyễn Trần Tuân

iii


LỜI CÁM ƠN
Xin chân thành cám ơn giáo viên hướng dẫn – TS. Nguyễn Thị Hai đã giúp đỡ,
đôn đốc, tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi từ việc xây dựng đề cương, tiến hành thí
nghiệm và hoàn thảnh luận văn.
Cám ơn đến nhà trường đã tin tưởng, tạo điều kiện cho tôi tiến hành và hoàn
thành luận văn này.
Đồng thời, tôi xin cảm ơn các thành viên trong gia đình đã giúp đỡ tôi trong việc
hỗ trợ kinh phí, cùng tôi tiến hành khảo sát trên toàn địa bàn tỉnh Bình Dương.
Cuối cùng, cám ơn anh chị thuộc phòng Tài nguyên và Môi trường thị xã Dĩ An,
Sở Tài nguyên Môi trường tỉnh Bình Dương đã nhiệt tình giúp đỡ trong việc hỗ trợ tôi
một số thông tin cần thiết để có thể hoàn thành tốt luận văn này.
Chân thành cám ơn!

Nguyễn Trần Tuân

iv


TÓM TẮT
Cây Mai dương (Mimosa pigra L.) là loài cỏ dại ngoại lai xâm laasn nguy
hieerm nhaast, đe dọa hệ sinh thái của khu vực bị xâm lấn ở Việt Nam. Tuy nhiên, ở

province. The infestations of mimosa were surveyed in most of district and city and the
data was used to establish a map of the distribution of mimosa in Binh Duong province.
The experimental results show that mechanical methods combined with chemical
spraying (Roundup 480SC or Anco 500SL) gave highest efficiency. The practice for
controlling Mimosa pigra L. in Binh Duong province is given as: eliminating in
infested areas, monitoring and early intervention, eliminating the springing to reduce
the risk of large-scale invasion.
The invasion of Mimosa pigra L. in Binh Duong province is a serious problem
and need to have the attention of relevant authorities to control this invasive species.

vi


MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN ..........................................................................................................i
LỜI CÁM ƠN................................................................................................................ii
TÓM TẮT ......................................................................................................................iii
ABSTRACT ...................................................................................................................iv

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT ..........................................................................viii
DANH MỤC CÁC BẢNG .........................................................................................ix
DANH MỤC CÁC HÌNH ẢNH ........................................................................ xii
MỞ ĐẦU ........................................................................................................................1
CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN ........................................................................................3
1.1. Sinh vật ngoại lai xâm hại........................................................................................3
1.1.1. Định nghĩa.............................................................................................................3
1.1.2. Đ c điểm của sinh vật ngoại lai ............................................................................3
1.1.3. Phương thức xâm nhập ......................................................................................... 4
1.1.4. Cơ chế gây hại ......................................................................................................5
1.1.5. Tác hại chung ........................................................................................................5

2.6.3. Phương pháp .........................................................................................................38
CHƯƠNG : KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN............................................................... 42
3.1. Sự phân bố của cây Mai dương ở các điểm khảo sát ...............................................42
3.1.1. Sự phân bố của cây Mai dương tại các điểm khảo sát ở Tp Thủ Dầu Một...........42
3.1.2. Sự phân bố của cây Mai dương tại các điểm khảo sát ở Thị xã Dĩ An.................47
3.1.3. Sự phân bố của cây Mai dương tại các điểm khảo sát ở Thị xã Thuận An ..........51
3.1.4. Sự phân bố của cây Mai dương tại các điểm khảo sát ở Thị xã Tân Uyên...........56
3.1.5. Sự phân bố của cây Mai dương tại các điểm khảo sát ở Thị xã Bến Cát .............60
3.1.6. Sự phân bố của cây Mai dương tại các điểm khảo sát ở Huyện Bàu Bàng ..........64
3.1.7. Sự phân bố của cây Mai dương tại các điểm khảo sát ở huyện B c Tân Uyên ....68
3.1.8. Sự phân bố của cây Mai dương tại các điểm khảo sát ở huyện Phú Giáo ............72
3.1.9. Sự phân bố của cây Mai dương tại các điểm khảo sát ở huyện Dầu Tiếng ..........76
3.1.10. Sự phân bố của cây Mai dương tại các điểm khảo sát ở tỉnh Bình Dương .........80
3.2. Đ c điểm sinh thái của Mai dương ở tỉnh Bình Dương ...........................................82
3.2.1. Đ c điểm sinh học của cây Mai dương ở tỉnh Bình Dương .................................82
3.2.2. Động thái tăng trưởng chiều cao cây mới mọc ở khu đất trống ........................... 83
3.2.3. Chiều cao cây Mai dương ở một số vùng điều tra của tỉnh Bình Dương .............84
3.3. Nghiên cứu biện pháp quản lý cây Mai dương ........................................................84
3.3.1. Biện pháp cơ học (cưa) ......................................................................................... 84
3.3.2. Biện pháp cơ học kết hợp phun thuốc hóa học .....................................................87
viii


3.3.3. Biện pháp cơ học kết hợp đốt ...............................................................................95
3.4. Đề xuất giải pháp tận d ng biomass phát sinh trong quá trình phòng trừ Mai dương
3.5. Đề xuất quy trình phòng trừ cây Mai dương ở tỉnh Bình Dương. ........................... 98
3.5.1. Phạm vi áp d ng ...................................................................................................98
3.5.2. Quy trình phòng trừ Mai dương ở tỉnh Bình Dương ............................................99
3.5.3. Một số hoạt động cần tiến hành để có thể can thiệp sớm nhằm ngăn ch n sự lây
lan của cây Mai dương ....................................................................................................900

Bảng 3.2: Mật độ cây mai dương (cây/ m2) tại các điểm điều tra ven sông tại
Thành phố Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dương............................................................. 44
Bảng 3.3: Mật độ cây mai dương (cây/ m2) tại khu đất quy hoạch và khu vực canh
tác ở Thành phố Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dương ................................................. 45
Bảng 3.4: Mật độ cây mai dương (cây/ m2) tại các điểm điều tra trên đường bộ tại
Thị xã Dĩ An, tỉnh Bình Dương ............................................................................... 47
Bảng 3.5: Mật độ cây mai dương (cây/ m2) tại khu đất quy hoạch và khu đất canh
tác ở Thị xã Dĩ An, tỉnh Bình Dương....................................................................... 48
Bảng 3.6: Mật độ cây Mai dương (cây/ m2) tại các điểm điều tra trên đường bộ tại
Thị xã Thuận An, tỉnh Bình Dương ......................................................................... 51
Bảng 3.7: Mật độ cây Mai dương (cây/ m2) tại các điểm điều tra ven sông tại Thị
xã Thuận An, tỉnh Bình Dương ................................................................................ 52
Bảng 3.8: Mật độ cây Mai dương (cây/ m2) tại khu đất quy hoạch và khu đất canh
tác ở Thị xã Thuận An, tỉnh Bình Dương ................................................................ 54
Bảng 3.9: Mật độ cây mai dương (cây/ m2) tại các điểm điều tra trên đường bộ tại
Thị xã Tân Uyên, tỉnh Bình Dương ......................................................................... 56
Bảng 3.10: Mật độ cây mai dương (cây/ m2) tại các điểm điều tra ven sông tại Thị
xã Tân Uyên, tỉnh Bình Dương ................................................................................ 57
Bảng 3.11: Mật độ cây mai dương (cây/ m2) tại khu đất quy hoạch và khu đất canh
tác ở Thị xã Tân Uyên, tỉnh Bình Dương................................................................. 58

xi


Bảng 3.12: Mật độ cây mai dương (cây/ m2) tại các điểm điều tra trên đường bộ tại
Thị xã Bến Cát, tỉnh Bình Dương ............................................................................ 60
Bảng 3.13: Mật độ cây mai dương (cây/ m2) tại các điểm điều tra khu đất quy hoạch
và khu đất canh tác tại Thị xã Bến Cát, tỉnh Bình Dương ....................................... 61
Bảng 3.14: Mật độ cây mai dương (cây/ m2) tại các điểm điều tra trên đường bộ tại
huyện Bàu Bàng, tỉnh Bình Dương ......................................................................... 64

Bảng 3.31: Bảng thể hiện hiệu quả xử lý của biện pháp cơ học kết hợp đốt ........... 96

xiii


DANH MỤC CÁC HÌNH ẢNH
Hình 3.1: Sự xuất hiện của Mai dương trên đường bộ............................................. 43
Hình 3.2: Thảm thực vật che phủ khu vực ven sông ............................................... 44
Hình 3.3: Mai dương mọc xem lẫn với cỏ dại ở khu vực đất quy hoạch ................. 45
Hình 3.4: Bản đồ thể hiện sự phân bố của cây Mai dương ở Tp. Thủ Dầu Một ..... 46
Hình 3.5: Mai dương xuất hiện trên đường Mỹ Phước-Tân Vạn đoạn qua Thị xã Dĩ
An ............................................................................................................................. 48
Hình 3.6: Khu đất canh tác ở phường Tân Bình, thị xã Dĩ An ............................... 49
Hình 3.7: Bản đồ thể hiện sự phân bố của cây Mai dương ở Thị xã Dĩ An............. 50
Hình 3.8: Mai dương hiện diện ở đường bộ thuộc thị xã Thuận An........................ 52
Hình 3.9: Những b i cây nhỏ sống ở khu vực ven sông .......................................... 53
Hình 3.10: Mai dương ở khu đất quy hoạch thuộc xã An Sơn, thị xã Thuận An .... 54
Hình 3.11: Bản đồ thể hiện sự phân bố của cây Mai dương ở Thị xã Thuận An .... 55
Hình 3.12: Mai dương tại khu vực ven sông thuộc thị xã Tân Uyên ....................... 57
Hình 3.13: Mai dương tại khu đất canh tác thuộc thị xã Tân Uyên ......................... 58
Hình 3.14: Bản đồ thể hiện sự phân bố của cây Mai dương ở Thị xã Tân Uyên..... 59
Hình 3.15: Khu đất ven sông Sài gòn đoạn chảy qua thị xã Bến Cát ...................... 61
Hình 3.16: Mai dương không xuất hiện ở khu đất canh tác thuộc thị xã Bến Cát ... 62
Hình 3.17: Bản đồ thể hiện sự phân bố của cây Mai dương ở Thị xã Bến Cát ....... 63
Hình 3.18: Khu vực bờ sông đã được gia cố bằng bê tông ...................................... 66
Hình 3.19: Bản đồ thể hiện sự phân bố của cây Mai dương ở huyện Bàu Bàng ..... 67
Hình 3.20: Tre mọc bên bờ sông Đồng Nai đoạn chảy qua huyện B c Tân Uyên .. 69
Hình 3.21: Bản đồ thể hiện phân bố của cây Mai dương ở huyện B.Tân Uyên ...... 71
Hình 3.22: Mai dương xuất hiện ở khu vực ven sông Bé thuộc huyện Phú Giáo ... 73
Hình 3.23: Khu vực đất canh tác đã khảo sát ở huyện Phú Giáo ............................. 74

ế
L
L

T
C
C
L

L
ế

ế

S

ế

T
ế
N
ế

N

ế
T

V



Châu Úc và khu

dài

Trung và Nam Mỹ

có

Mexicô qua Trung Mỹ kéo

vùng

nay, loài

Pistia stratiotes

lai xâm

này

thành loài nguy
ế

sinh

vùng

Châu Phi



ế

7 T

ctv
ỉ

ven
ế là

trong 100 loài sinh
có
V

ế các ỉ

xâm

Nam B (N

D

Nam.

và
H

S



2002, 2003) và

nguy

lai xâm

khác nhau

các khu

theo mùa P

loài
khó

trên

ỡ

ánh sáng

phó

“Đ
t

lý”

2


C

99

H

Rio De Janeiro thì S

S

ỉ

T

ĩ :

SVNL
ử

S

(SVNLXH)

hi,
ế

DSH

(Earth Summit, 1992).


S

ế
;
a(
ế

1.1.2. Đặ

ể

s

vật

oạ

S

3

9 T


B
K
K
1.1.3. P ƣơ



G :

ử…

D

:

ử

…

Do con người:
K

:
ũ
C
M

SVNL

ế

4

ế



ắ

ỗ
T

ỗ

é

H

ắ

M

ế
ẩ

ử

C

S

DSH
C

SVNLXH
ế


T
H

ắ

ỉ

DSH
ế

é

N
“
ắ

ũ

T

é

ế

Cũ

ỉ
DSH

1.2. T


ỉ

ỗ

ế

W

Bắ Mỹ

99

6

V

4
C

P
(Theobroma spp.), cao

su (Hevea spp

Coffea spp.
ỗ

ế


loài) và cây lá kim (12 loài) (Pilgrim, 2007).
C

ế
V

N

T

ế
ả

1.1:

DSH
s

o
trƣờ

TT
1

Tên loài
D

77

ó


C

Mỹ

C

Mỹ

huaceae
2

3

C

C

Ageratum conyzoiotes

Asteraceae

Cyperus rotandus

Cyperaceae

7


4

Eucaliptus urophylla

Myrtaceae

7

C

Brachiaria mutica

Poaceae

C

Mỹ

8

C

Echinochloa crusglli

Poaceae

Châu Âu

Imperatas cylindrica

Poaceae



10

B

N
B

11
12

Bèo cái
H

ũ ắ

Nguồn: Lowe S. et al (2000)
1.2.2. M

dƣơ

(Mimosa pigra L.)

M t
M

T

(Mimosa pigra L.)



- 5
7-

T
6 5-7,5 cm,

T

8