ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG
ĐỀ CƯƠNG BÀI GIẢNG MÔN TRIẾT HỌC
CHƯƠNG TRÌNH CAO HỌC

CHƯƠNG VIII

NGUYÊN TẮC THỐNG NHẤT
GIỮA LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
CỦA TRIẾT HỌC MÁC-LÊNIN
NGƯỜI BIÊN SOẠN
PGS.TS. NGUYỄN TẤN HÙNG
TS. LÊ HỮU ÁI


NỘI DUNG CHƯƠNG VIII
I. KHÁI NIỆM THỰC TIỄN VÀ LÝ LUẬN
II. NHỮNG YÊU CẦU CƠ BẢN CỦA NGUYÊN TẮC
THỐNG NHẤT GIỮA LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN

III. Ý NGHĨA PHƯƠNG PHÁP LUẬN CỦA
NGUYÊN TẮC THỐNG NHẤT GIỮA LÝ LUẬN
VÀ THỰC TIỄN TRONG GIAI ĐOẠN CÁCH
MẠNG HIỆN NAY Ở NƯỚC TA


I. KHÁI NIỆM THỰC TIỄN VÀ LÝ LUẬN

1. Phạm trù thực tiễn
a) Các quan điểm về thực tiễn
Một trong những khuyết điểm chủ yếu của
lý luận nhận thức duy vật trước Mác là chưa

con người nhằm biến đổi tự nhiên, xã
hội và bản thân con người.
- Thực tiễn là hoạt động vật chất
- Thực tiễn là hoạt động xã hội
- Thực tiễn có tính lịch sử


c) Các hình thức cơ bản của thực tiễn
Hoạt động thực tiễn có 3 hình thức cơ bản:
- Lao động sản xuất vật chất là hình thức
thực tiễn cơ bản nhất.
- Hoạt động biến đổi xã hội là hình thức
thực tiễn cao nhất.
- Thực nghiệm khoa học là hình thức thực
tiễn đặc biệt, nhằm mục đích phục vụ nghiên
cứu khoa học và kiểm tra giả thuyết khoa học.


2) Phạm trù lý luận
a) Lý luận là gì
Lý luận là hệ thống những tri thức
được khái quát từ thực tiễn phản ánh
những mối liên hệ bản chất, những quy
luật của sự vật, hiện tượng.
Quá trình hình thành lý luận: từ trực quan
sinh động đến tư duy trừu tượng, từ nhận
thức kinh nghiệm đến nhận thức lý luận, từ
giả thuyết đến lý thuyết.



chúng lên một trình độ mới. Đứng ngoài hoạt động
thực tiễn thì không thể có bất cứ một lý luận khoa
học nào.


- Thực tiễn là mục đích của lý luận
Mục đích của lý luận là để giải quyết
những vấn đề thực tiễn, phục vụ cho hoạt
động thực tiễn.
- Thực tiễn là động lực của lý luận
+ Nhu cầu thực tiễn thúc đẩy lý luận ra đời
và phát triển
+ Mâu thuẫn trong thực tiễn đòi hỏi phải
phát triển lý luận mới giải quyết được
+ Thực tiễn tạo ra những phương tiện mới
hỗ trợ việc nghiên cứu lý luận (Thí dụ, công
nghệ thông tin trong thời đại ngày nay).


- Thực tiễn là tiêu chuẩn xác nhận
tính chân lý của lý luận
+ Thế nào là chân lý?
Chân lý là tri thức của con người về
thế giới khách quan có nội dung phù hợp
với thế giới đó và đã được thực tiễn kiểm
nghiệm.


+ Các quan điểm khác nhau về tiêu chuẩn
của chân lý :

+ Lý luận giúp con người hiểu đúng bản
chất, quy luật, xu thế, dự báo khả năng phát
triển của sự vật, hiện tượng.
+ Lý luận giúp con người định hướng mục
tiêu, xác định phương pháp, tổ chức lực lượng
hoạt động.


+ Lý luận một khi thâm nhập trong quần

chúng sẽ tổ chức được quần chúng thành lực
lượng vật chất và tinh thần to lớn.
Hồ Chí Minh nói:

“Lý luận quan trọng đối với Đảng như thế nào?
Lênin, người thầy vĩ đại của chúng ta đã tóm tắt
tầm quan trọng của lý luận trong mấy câu như sau:
“ Không có lý luận cách mạng thì không có
phong trào cách mạng” và chỉ Đảng nào có lý luận
tiên phong hướng dẫn thì mới có thể làm tròn được
vai trò chiến sĩ tiên phong”
(Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 8, tr. 495)


- Mục đích của lý luận là thực tiễn, do đó lý
luận phải được vận dụng vào thực tiễn để
phục vụ thực tiễn và không ngừng được bổ
sung và phát triển trong thực tiễn.
- Lý luận từ thực tiễn mà khái quát lên.
Nhưng lý luận là sự nhận thức gián tiếp, trừu



III. Ý NGHĨA PHƯƠNG PHÁP LUẬN CỦA
NGUYÊN TẮC THỐNG NHẤT GIỮA LÝ LUẬN
VÀ THỰC TIỄN TRONG GIAI ĐOẠN CÁCH
MẠNG HIỆN NAY Ở NƯỚC TA

1. Xuất phát từ tình hình cụ thể và yêu
cầu của thực tiễn đất nước để đề ra mục
đích, yêu cầu cho hoạt động lý luận
- Lý luận phải luôn luôn bám sát thực
tiễn, phản ánh yêu cầu của thực tiễn.
- Lý luận phải phù hợp với thực tiễn


2. Hoạt động thực tiễn phải được chỉ đạo
bằng lý luận khoa học và cách mạng
- Đảng ta lấy chủ nghĩa Mác-Lênin và tư
tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng và
kim chỉ nam cho hành động của Đảng và của
cách mạng Việt Nam.
- Vận dụng tri thức khoa học của nhân loại.
Ứng dụng khoa học và công nghệ tiên tiến
trên thế giới để đẩy mạnh công nghiệp hóa,
hiện đại hóa đất nước.


- Nghiên cứu tổng kết kinh nghiệm thực
tiễn của Việt Nam và quốc tế để tiếp tục hoàn
thiện lý luận về CNXH và con đường đi lên